tag:blogger.com,1999:blog-312387232012-01-31T14:03:28.537+08:00Би-талын хөх чоно! Сур шиг сунаж, Сухай шиг улайж, Эрчит дөрвөн хөлөөрөө Ээрэм талыг гаталж, Агт сайн морьдын туурайг сульдааж, Анч сайхан эрсийн хорхойг хөдөлгөж, Арван халтар нохойг замд нь цувуулж, Агшин бүрдээ үхэлтэй тэрсэлсэн, Би-талын хөх чоно!chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.comBlogger761100tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-39350749790021891272011-09-09T10:32:00.001+08:002011-09-09T10:33:28.401+08:00<div class="MsoNormal" style="margin-left: 2.0in; text-align: justify;"><b style="mso-bidi-font-weight: normal;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp; </span></b><b><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; line-height: 115%;"><br />&nbsp;</span></b><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Японы Осакагийн их сургуулийн багш, монголч эрдэмтэн дэд профессор, хатагтай Имаока Риоко &nbsp;гуайтай уулзлаа</span></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 2in; text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><b style="mso-bidi-font-weight: normal;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Ш.П-Монголчууд бидэнд нилээд эртний танил болсныг тань 90-ээд оны үед гарч байсан “Говьд өвөлжиж буй Япон бүсгүй” телевизийн сурвалжлагаас анх олж харснаа санаж байна.&nbsp; Түүнээс хойш бараг хорин жил өнгөрчихжээ. Өөрийгөө манай уншигчдад товчхон танилцуулахгүй юу? Одоо ямар ажлаар Монголд ирээд байна?</span></b></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">И.Р-Тиймээ, би анх Монголд 1989 онд Монголчууд та бүхний эртний танил профессор Онуки багштайгаа Монголд ирж Өвөрхангай, Баянхонгор, Говь-Алтай, Завхан, Өмнөговь, Булган&nbsp; зэрэг&nbsp; &nbsp;аймгуудаар явж тэр үеийн ХААНэгдлийн гишүүд малчдын нийгмийн асуудлыг судалж байсан юм. 1990 оноос хойш Баянхонгор аймгийн Богд&nbsp; суманд нэг айлын туслах малчнаар жил гаруйтай ажиллах үед сурвалжлагчид очиж байсан юм. &nbsp;&nbsp;Ингэж амьдралын &nbsp;төөргөөр ч гэхүү дээ Монголчуудтай хувь заяагаа холбосноос хойш нэг л мэдэхэд 20 гаруй жил болчихсон&nbsp; байна шүү. Өнөөдөр&nbsp; Осакагийн их сургуульд Монгол судлалын чиглэлээр ажиллаж байгаа, бас монгол нөхөртэй болсон. </span><span style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">/</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Инээв</span><span style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">/</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">. Би ер нь Монголд байнга ирдэг л дээ. Энэ удаа Олон улсын Монголч эрдэмтэдийн их хуралд илтгэл тавих бас хэдэн оюутнуудтайгаа Хөвсгөл, Баянхонгор аймагт очиж дадлага хийхээр ирээд байна. Мөн үүнээс гадна Монголд цөмийн хаягдлыг булшлах гэрээ хэлцэл хийхээр танай хэсэг бүлэг улс төрчид ихээхэн шаргуу хөөцөлдөж байгааг өнгөрсөн жилээс сонссон юм. Ингээд манай улсад цөмийн станц ажиллаж байгаа газрын иргэд болон цөмийн физикийн мэргэжилтнүүд, эрдэмтэдтэй уулзан ихээхэн сэтгэл түгшиж энэ талаар миний дотнын нөхөд жирийн монголчуудтай санаа бодлоо хуваалцах бодолтой байгаа. (“Майничи” сонины сүүлийн дугаар үзүүлэв).</span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><b style="mso-bidi-font-weight: normal;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Таны “UBS” телевизэд өгсөн ярилцлагаас сонсоход өнөөдөр Японд тухайлбал Фукишимагийн орчимд байдал сайнгүй байгаа юм аа даа.</span></b></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Тиймээ, тэнд байдал тун хүнд байгаа шүү. </span><span style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">/</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">“DAYS JAPAN” &nbsp;№8 сэтгүүл дээр тавигдсан нийтлэл болон газрын зураг үзүүлэн тайлбарлав/. Энэ орчимд хоёр сая гаруй хүн амьдардаг юм. &nbsp;Чернобылийн ослын үед хуучин ЗХУ-ын засгийн газар бүх хүмүүсийг осол болсон газраас хүчээр нүүлгэн шилжүүлж байсан. Харин манай Японд өнөөдөр энэ олон хүнийг цацрагийн идэвхшилтэй бүсээс нүүлгэн шилжүүлэх үнэхээр боломжгүй гэж засгийн газар үзэж байгаа бололтой.. 12 сая хүнтэй Токиогийн дүүрэг ч цацрагт идэвхт бодисд хордож эхэлж байгааг иргэд ойлгосон. Цөмийн эрчим хүчийг ашиглахдаа ямар ч аюул, хөнөөлгүй технологи хэрэглэж байгаа талаар бидний&nbsp; тархийг засгийн газар олон жил угаасандаа. &nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Гэтэл саяын ослын дараа Фукушимагийн энэ 1,</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;"> </span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">2-р станцад 1973 оноос буюу байгуулагдаж эхэлсэн өдрөөсөө эхлэн 140 гаруй удаа осол доголдол гарч байсан талаар энэ нийтлэлд он цагийн дарааллаар нь нийтэд гаргаж тавьсныг та харж байна. &nbsp;Тэнд одоо ажиллаж буй хэдэн робот цацрагийн тархалтын зураг авах ажил л хийж чадаж байна. Өөр ямар ч ажил үүрэг хийх чадваргүй байгаа&nbsp; учраас ослын газар очиж ажиллах хүн хүчний шаардлага өнөөдөр тун өндөр байна.&nbsp; Өдөрт 15-хан минут ажиллуулаад 20000 иен </span><span style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">/</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">300 гаруй гаруй мянган төгрөг</span><span style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">/&nbsp; &nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">өгье гэсэн ч ажиллах хүн ховор байна. </span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Одоо хоног хугацаа өнгөрөх тусам цацрагт идэвхт бодис тархсан бүсэд амьдарч байгаа хүмүүсийн дунд ямар өвчин үүсэж эхлэхийг&nbsp; хэн тааж мэдэх юм бэ. Тэр тусмаа ирээдүйн үр хүүхдүүдийн маань хувь заяа тун бүрхэг. Ийм нөхцөл байдлыг цөмийн энерги ашиглалтаараа тэргүүлдэг гэгдэх Америкийн технологиор&nbsp; баригдсан АЦСтанцад гарсан ноцтой аюул Япон улсад үүсгэчихээд байхад Монголын зарим улс төрчид Америк, Японтой хамтран цөмийн хаягдал булшлах байгууламжийг Монголд барих талаар ярьж &nbsp;байгааг сонсоод би үнэхээр гайхаж байна&nbsp;</span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><b style="mso-bidi-font-weight: normal;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Танай Япон улс АЦСтанцаас гарч байгаа хаягдлынхаа асуудлыг ер нь яаж шийдсэн байдаг вэ?</span></b></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Японд одоохондоо хоёр газар цөмийн хаягдлыг&nbsp; хадгалах агуулах&nbsp; туршилтын журмаар баригдаж байгаа л даа. Гэхдээ үүнийг нь орон нутгийн иргэд маш хүчтэй эсэргүүцэж байгаа учраас засгийн газар одоо нилээд хүнд байдалд орчихоод байна.&nbsp;&nbsp;</span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><b style="mso-bidi-font-weight: normal;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Монголд уран олборлох, баяжуулах, мөн анхны атомын цахилгаан станцыг 2017 оноос Монголд барьж байгуулах талаар саяхан Улаанбаатарт семинар болж Японы судлаачид сургалт явуулсан талаар та бодвол сонссон байх л даа?</span></b></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">-Тиймээ сонссон, Та бүхэн харин ч үүний эсрэг сургалт сурталчилгаа, хэлэлцүүлгийг олон нийтийн дунд хүчтэй явуулах хэрэгтэй болов уу гэж бодож байна. Би Осакагийн их сургуулийн физикч профессоруудтай уулзаж ярилцахад тэд Монголд атомын цахилгаан станц барих ямар ч боломжгүйг дараах байдлаар тайлбарлаж байсан юм.&nbsp; Нэгдүгээрт, &nbsp;Японд жилд 2000мм хур тундас ордог хирнээ гадаргын болоод гүний усны нөөц хүрдэггүй учраас нэг АЦС-ийн цөмийн реакторыг байнга хөргөхийн тулд далайгаас секунд тутамд долоон тонн ус шахдаг. Монголд ийм хэмжээний усны нөөц байхгүй.&nbsp; Хоёрдугаарт физикчид &nbsp;АЦС-ыг “нойлгүй орон сууц” гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл станцаас гарах цөмийн хаягдлын асуудлыг цөмийн энергийн салбарынхан одоо хүртэл шийдэж чадаагүй тууж яваа.&nbsp; Дэлхийн ураны нөөцийг өнөөдрийн хэмжээнд ашиглахад 100 жил хүрэхгүй&nbsp; нөөцтэй юм билээ. Гэтэл Финляндын “Онкало” гэдэг газар баригдаж байгаа том зооринд хадгалах </span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">цөмийн хаягдал 100 мянган жилийн дараа аюулгүй болно гэж эрдэмтэд тооцож энэ талаар баримтат кино хийснийг Японд үзүүлж байсан. Боломжтой бол “100.000 жилийн дараах аюулгүй байдал” гэсэн энэ киног та олж үзээрэй.&nbsp;</span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;"> </span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;</span><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;"></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;<b style="mso-bidi-font-weight: normal;">-Цөмийн хаягдлыг Монголд булшлах нууц гэрээ хэлцлийн талаар манай хэвлэлүүд энэ зунжин шуугицгаалаа. Таны зүгээс хамгийн сүүлийн үеийн мэдээ болгоод дуулгачихаар зүйл байна уу?</b></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;"><b> </b></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;Японы гадаад хэргийн сайд Мацүмото өнгөрсөн 7 сарын 23-ний өдөр зохион байгуулагдсан Монгол-Япон хоёр улсын албан ёсны дипломат уулзалтын талаар саяхан өгүүлэхдээ “Монгол улсын&nbsp; хууль тогтоомжийн дагуу цөмийн хаягдлыг байршуулах, өөрөөр хэлбэл цөмийн хаягдлыг гадаад орноос өөрийн орны нутаг дэвсгэрт авах асуудал хүндрэлтэй гэсэн байр суурь илэрхийлсэн” гэж дурьдаж байсан.<a href="http://www.blogger.com/post-edit.g?blogID=31238723&amp;postID=3935074979002189127" name="_GoBack"></a> </span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;Цөмийн станц барих, хаягдлыг Монголд булшлах асуудлыг сөхөж тавиад байгаа хүмүүсд би энэ дашрамд хандан “Энэ бол ирээдүйн Монголчуудын хувь заяаны асуудал шүү, өнөөдрийн Японы эмгэнэл Монголд хэзээ ч давтагдах ёсгүй” гэж дахин хэлмээр байна. &nbsp;<span style="color: red;">Монголын өргөн уудам тал нутагт нар хангалттай тусч байна, салхи өдөр бүр үлээж байна. Сэргээгдэх эрчим хүчний энэ нөөцөө зөв ашиглах юм бол Монголын цөөхөн хүн амд хангалттай юм биш үү. Мөн газрын доор нь хэдэн арван тэрбум тонн нүүрс байгаа гэсэн. Технологи, дэд бүтэц хөгжөөгүй, дээр нь усны нөөц муутай энэ оронд яагаад заавал хэдэн зуу, бүр мянган жилээр үхэл таригч ураныг олборлох, ашиглах, тэр тусмаа хаягдлыг нь Монголд булшлахаар улайран хөөцөлдөж байгаагийн цаад учрыг би одоо хүртэл ойлгохгүй байна.</span></span></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 4.0in; text-align: justify; text-indent: .5in;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">Ш.Пүрэвсүрэн</span><br /><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;"></span></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 4.0in; text-align: justify; text-indent: .5in;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 4.0in; text-align: justify; text-indent: .5in;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 4.0in; text-align: justify; text-indent: .5in;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span lang="MN" style="font-family: &quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;; font-size: 11pt; line-height: 115%;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></div><div class="MsoNormal" style="margin-left: 4.0in; text-align: justify; text-indent: .5in;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3935074979002189127?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-40822456360285744992011-06-15T10:15:00.000+08:002011-06-15T10:15:35.979+08:00<b>... Наран ургах зүгт эх орон минь бий гэж <br />Насад мөнхөд залбирч явлаа ...</b> <br /><i> Дорнын эртний сонгодог найргаас</i><br /><br /><b>"ЧИНГИС" АРХИНЫ ХООСОН ШИЛ БА ЭХ ОРОН</b> <br /><br />Нью-Йорк хотоос Блүүмингтонд түр ирээд байсан Тайванаас гаралтай Лий хэмээх нэгэн эртэй нэгэн орой жаахан суув. Лий маань хаанаасаа ч авсан юм нэг том шилтэй, цэнхэр ярликтэй "Чингис" архи гаргаж биднийг дайллаа. <br />Бидэнтэй хамт хэдэн төвд залуус байсан юм. Төвдүүд ч бас архи, пиво гаргацгаав. Төвдүүд халамцаад дуулцгаалаа. Төвд дуугаа дуулав, хятад дуу дуулав, тэдэн дотроос нэг дуу яах аргагүй миний мэддэг дуу байх юм. Би энэ одоо би хэзээ хятад дуу мэддэг болчихов оо гэж гайхаж байтал харин Манай ардын дуу "Арван тавны сар"-ыг хятадаар, ялимгүй хятад аялгуу оруулаад дуулсан нь тэр байж. Хятаддаа энэ дуу бэст гэнэ шүү. <br />Нэг халамцсан төвд залуу хоосорсон архи, вино, пивоны шилнүүдийг цуглуулаад савхаар цохилуур хийн дуу оруулан дагав. Авьяастай төвд юм аа. Тэр шилнүүд дотор нөгөөх Лий-гийн гаргасан "Чингис" архины хоосорсон шил ч бас байлаа. Гэнэт Лий маань том дуугаар ууртай нь аргагүй хашгичин биднийг бүгдийг нь цочоолоо. Дуулж байсан нь дуугаа хураан, ууж байсан нь хундагаа тавин бүгд Лий-г гайхан харав. Лий-гийн нүд ууртай дүрэлзэн, нөгөөх сайн дурын хөгжимчин залуу руу ухасхийж, өмнөө өрсөн шилнүүд дотроос "Чингис" архины хоосорсон шилийг шүүрч аваад элэг зүрхэндээ наагаад, хүүхэд шиг бүүвэйлж, энхрийлж гарлаа. Тоглоогүй, бүр үнэнээсээ шүү. Тэгээд хөлстэй цамцаа тайлаад түүндээ нөгөө хоосон шилээ нандигнан боож тэврээд гарч одлоо. Түүний энэ сонин үйлдлийг бид бүгд гайхаад л өнгөрсөн. Харин хэдэн өдрийн дараа түүнийг явах үед тэр орой яагаад тийм хачин ааш гаргасныг нь лавлавал "Би Монгол хүн" гэж билээ. Тэгэхнээ нь хятадаас Тайванд дүрвэж очсон монголчуудын удмын хүн байж. АНУ-д ирээд 32 жил болсон гэсэн. Монголоор таг. Би Чахар Монгол, ах, найзаа гэх мэт цөөн хэдэн үг л мэднэ. Гэвч зүрх сэтгэл нь…. Түүнд Монголтой холбоотой юм бүхэн, тэр ч бүү хэл бидний хувьд ер огтхон ч анзааралгүйгээр хог руу шидчихдэг тэр <b>Чингис</b> архины хоосон шил ч хүртэл эрхэм нандин байж, Монголынх нь нэгэн хэсэг, хэлтэрхий болж байдаг аж. <br /><br /><b>БИЕЛЭШГVЙ МЄРЄЄДЄЛ</b><br /><br />Єнгөрөгч зуны дэлгэр цагаар Блүүмингтонд байх Ажаа гэгээний сүмийн ойролцоох өтгөн сүглэгэр моддоор хүрээлэгдсэн ойн зүлэгт нугад хэдэн Монгол гэр барихаар болов. Манай ахмад сэтгүүлч Б.Зоригт тэргүүтэй бидний хэдэн нөхдүүдэд туслахаар хэдэн төвдүүд, бас хэдэн Америк ирэв. Тэдэнтэй хамт ирсэн, гэр барихад их эвтэй, сурцтай Дугаржав хэмээх хөх хархүүтэй танилцан, унь өлгөх зуураа хэд гурван үг солилоо. Дугаржав Цахимөртөөний хуучин анд маань болж хувирав. Хараажаар баруун аймгуудынханы нийтлэг төрхтэй энэ залуугаас аль аймгийнхыг нь сонирхвол Зүүн гараас ирсэн, Зүүн гарын өөлд монгол гэж байна аа. Монголоор ямар ч өөгүй маш цэвэрхэн ярих юм. Монголд байсан уу гэвэл үгүй, ер нь очих санаа бол их байгаа, эндэх бичиг баримтаа цэгцэлчихээд очино доо гэж байна. <br />Танай нутагт та бүхэн яг ингэж монголоор ярилцдаг уу гэвэл ер нь тийм гэлээ. <br />Зүүн гарын Монголчууд одоо 140 000 орчим хүн байгаа гэнэ. Хятадын Шинжаан Уйгурын раойны хойт хэсэгт, Тарвагатайн нурууны ар хормойгоор амьдарцгаадаг. Дугаржавыг бага байхад буюу 1970-1980-аад оны үед тэд өргөн уудам нутагтаа эзэн хүн шиг амьдарцгаадаг байсан, монголоороо ярьцгааж, хүүхдүүд нь монгол сургуульдаа явцгааж, Заяа Бандидагийн зохиосон тод үсгээ заалган, түүгээр ажил явдлаа эрхэлж, малынхаа бэлчээр, өвсний сэрмүүнийг даган нүүдэллэж амьдарцгаадаг байсан гэнэ. Гэтэл 90 он гарсанаас хойш энэ бүхэн эрс өөрчлөгдсөн. Одоо Монгол сургуулиуд бүгд хаагдаж, хүүхдүүд хятад сургуульд явахаас өөр аргагүй болсон, Малын бэлчээрийг нэг бол хятадууд, нэг бол уйгур, чантуу, хасагууд эзэлж, Зүүн гарын Монголчуудын оршин амьдрах хүрээ маш их хумигдсан. өөр хоорондоо ч хэлхээ холбоо тогтоох боломж хомсдон, хол хол нутагт таслагдан амьдрах болсон гэнэ. Тэнд Монголоороо үлдэх гэвэл хээрийн бөглүүд цөлөгдсөн мэт хавчигдан амьдарч байгаад мөхөх болно, эсвэл шинэ ирж буй тэр хүчтэй түрэлтэнд орж, хятадчилагдах зам л бий гэнэ. <br />Дугаржав анд цааш нь санаашрангуй, алжаангүй ярьж байна. Бид жинхэнэ монгол хүмүүжил, ахуй, дадал заншилаа одоог хүртэл хадгалж, тэссээр ирсэн. Харамсалтай нь одоо л цаашид хадгалж чадахгүй болчих гээд байна даа гэлээ. <br />Одоо зүүн гарын Монгол хүн бүрд нэг л мөрөөдөл байдаг гэнэ. Тэр цор ганц мөрөөдөл нь Монгол улс хэзээ нэгэн цагт ирээд биднийг авчихдаг болоосой….!!!!! <br />Үүнийг сонсоод зүрхээр хатгах шиг болж билээ. Энэ дэлхий дээр Монгол улс гэсэн нэгэн тусгаар улс бий гэсэн итгэл, бахархал, тэр нь оршин байгаагийнх нь утга учир, цор ганц найдвар, амьдралынх нь эцсийн гэрэл гэгээ болж байгаа юм сан уу, хөөрхий тэр алаг махны минь тасархай, алд биений минь хэлтэрхий болсон хүмүүст. Цагтаа Дундад Азийг захирч явсан Монголын Зүүн гарын хаант улсын үлдэгдэл, алдар суут Баатар хунтайж, Галдан Бошигт, Галдамаа баатар, Очирт Сэцэн хан, Цэвээнравдан, Галданцэрэн, Их бага Цэрэндондовтонгуудын удам... <br /><br /><b>ХАЗАРА МОНГОЛЧУУД БОЛ МАШ САЙН АНХ НЄХДҮҮД БАЙДАГ</b><br /><br />Саявтархан Блүүмингтонд Сиаяда нэрт Афган эртэй танилцав. Намайг монгол гэхээр нүд нь илт сэргээд, "Ох, май бээст фрииндс - Монголиа" гэж байх юм. Хаана ийнхүү Монголчуудтай найзалж нөхөрлөчихсөнийг нь сонирхвол нутагтаа гэнэ ээ. Тэр Афганы зүүн өмнөд мужаас ирсэн, нутагт нь Хазара хүмүүс нэлээд байдаг гэнэ. Тэдгээр Хазара нар өөрсдийгөө Монгол хүмүүс гэж хэлдэг, Хазара нарын дотроос муу хүнийг хайгаад олохгүй ээ, Хазара Монголчууд бол маш сайн анд нөхдүүд байдаг, ийм хүмүүс гээд эрхийгээ гозойлгож байгаад л сэтгэл нь хөдлөн ярьж байх юм. Эндээс нэг зүйл надад их содон сонсогдсон нь тэдгээр Хазара хүмүүс өөрсдийгөө Монгол хүмүүс гэдгээ мэддэг нь, тэгэж хэлцгээдэг, бодоцгоодог нь… Сэтгэлийнх нь мухарт Монгол гэсэн нэгэн гэрэл гэгээ байгаа болоод л тэр дээ. Аль 15 дугаар зуунд Цагаадайн удмынхнаас үлдэж, хаягдсан хувь заяатнууд. Цагтаа тэр бүс нутгийг хаанчилж, эзэн шиг эзэн нь байсан л хүмүүс дээ. Тэдний хагас зарим нь Цагаадайн удмын Бабурыг даган Энэтхэгт очиж, Энэтхэгийг 3 зyуны турш захирсан хүчирхэг Их Могол гүрнийг мандуулж, Ертөнцийн 7 гайхамшигийн нэг Таж Махалыг ч хүртэл босгож л явсан даа. Даруй 5 зуун өнгөрчихсөн байхад Монголоо санасаар байдаг нь сонин бас бахархууштай, бас эмзэглүүштэй. <br />Сиаядагаас Хазара нарын тухай лавлахад тэд тийм олон биш, Афган хүмүүс их олон бүлэг/шашны голдуу/ болоод хоорондоо байнга тэмцэлдэж байдаг, харин Хазара нар тэдний алинд нь ч ордоггүй, тийм болохоор альных нь ч дэмжлэгийг авдаггүй, ер нь хөдөөгийн зэлүүд тосгоноор голдуу байдаг, амьдрал тийм сайн биш гэлээ. Би Хазара найз нарынхаа зургийг үзүүлээрэй гэж хүсэхэд Сиаяда Афганаас олон зураг авчруулж үзүүлэхээр амласан юм. Ирэхээр нь би бас та бүхэнд үзүүлнэ ээ. <br /><br /><b>ИШЛЭЛ АВАХАД….</b><br /><br />Єнгөрөгч хавар Цахимөртөө - дэлхийн Монголчуудын цахим хуудаснаа манай нэртэй домог судлаач, яруу найрагч доктор С.Дулам багшийн хүү Д.Бум-Очирын "Хайлж буй дээд Монгол" хэмээх маш сайхан илтгэл тавигдсан байсан. Д.Бум-Очир Дээд Монголчууд дунд удаан хугацаагаар амьдарч судалгаа хийсэн анхны монгол судлаач эрдэмтний хувьд маш сонирхолтой ажиглалт, судалгаа олныг хийсэн байсан. Бүрэн эхээр нь уншвал <a href="http://www.tsahimurtuu.mn/show.php?table=news&amp;id=430" title="http://www.tsahimurtuu.mn/show.php?table=news&amp;id=430">http://www.tsahimurtuu.mn/show.php?table=news&amp;id=430</a> <br />Тэндээс одоо бидний хөндөж буй сэдэвтэй холбогдуулан нэг өгүүлбэрийг иш татая. Хятад, Төвдүүдэд хавчигдаж, хяхагдсан "Дээд монгол оюутнууд Төвд оюутнуудтэй муудалцвал Дэлхий дээр Төвд нэртэй улс байдаггүй, харин Монгол нэртэй улс байдаг юм гэж омгорхож, ганц дуугүй болгодог" гэнэ. Монгол улсын тусгаар тогтнолын үнэ цэнийн талаар энд олон тайлбарын ч хэрэггүй байна. <br />Гэтэл харин бидний байж байгаа царай юусан билээ. Юун тэр мөрөөдөлтэй манатай. Хавчигдаж хяхагдаж, мөхөж сөнөж байгаа садан төрлүүдийнхээ тухай санаа тавих нь бүү хэл өөр хоорондоо хэмлэлдээд л, булаацалдаад, хулхидацгаагаад л, луйвардацгаагаад л, бие биендээ хий хоосон томорцгоогоод л, улс орон өнөөдрийнх шиг ийм хэвээр байвал…, тэдгээр Зүүн гарын монголчуудын ганц мөрөөдөл нь биелэх ямар ч боломжгүй, аргаа барсан найдваргүй мөрөөдөл байсаар байх нь дээ. Ер нь харь оронд буй монгол угсаатнуудын нийтлэг мөрөөдөл энэ л болов уу. Тэгсээр горь нь тасарч мөхөх вий дээ. <br />Нийтлэг эрх ашгийн тухай мэдээлэл, түүнийг мэдрэх мэдрэмж, зөн аль хэзээ бидний тархи толгойноос нь арчигдчихсан юм бол? <br /><br /><b>ТУСГААР ТОГТНОЛ БА ТЄВДVVД</b><br /><br />Хувь заяаны эрхээр, шашин шүтлэгийн хэлхээсээр АНУ-д цөөнгүй төвд хүмүүстэй уулзаж, танилцан, заримтай нь нөхөрлөж явна. Энд уулзаж учирсан Төвд хүмүүсийн ганц мөрөөдөл нь тусгаар тогтнол… Гэхдээ уулзсан даруйд хоёр үгийг зөрөөгүй л түүнээ зарлаад тунхаглаад явахгүй. Ер хүн чин зүрхнийхээ хүслэнгээ "I’m love you" гэдэг шиг хоёр үгийг солион дээр үнэ цэнэгүйгээр шидлээд байдаггүй, харин үг бүр, үйлдэл бүрээр нь дамжин илэрч байдаг юм билээ. Энэ хавар, зуны туршид хэдэн төвд залуучууд сайн дураараа хагас бүтэн сайн өдрөөр, шөнө оройн цагаар ажилласаар Индианагийн Блүүмингтон дахь Төвдийн соёлын төвийг шинээр засч сэлбээд нээхэд бэлэн болголоо. Сайхан ч сэргээн засав. Нэг өдөр оройхон очиход хэдэн Төвд залуучууд бөөгнөрчихсөн шуугилдаж байна. Соёлын төвийнхөө гол хаалганы дээр байрлуулах зургаа л хэрхэн байрлуулах талаар санал солилцож байгаа аж. Төвдийн нийслэл Лхас хотын маш сайхан авсан дэлгэмэл фото зураг байна. Сүрлэг уулсаар хүрээлэгдсэн, өргөн гол тахиралдан урссан үзэсгэлэнтэй сайхан хөндийд байдаг ажээ, Лхас хот. Бараг 2 метр орчим урттай зураг юм. Сайхан ч хүрээ сонгожээ. Төвд залуучууд тэр зургаа хараад сэтгэл нь хөдөлсөн шинжтэй, нүүр дүүрэн баясгалантай, дуу хоолой хөгжүүн байх юм. Тэгээд зургаа гол хаалганыхаа дээр өлгөлөө. өлгөчихөөд зургаа хараад л, заагаад л баахан шуугилдав. Надад ч бас хэлж байна, энд нь ийм юм байдаг, тэнд нь тийм юм байдаг гээд л… Би гадуур гарч яваад 2 цаг гаруйн дараа нөгөөх Соёлын төвөөр хальт шагайтал нэг төвд залуу нөгөөх зураг руу таг ширтээд шалан дээр нүдэнд нь нулимс цийлэгнэчихсэн сууж байх юм. Намайг хараад баахан эвгүйрхэв бололтой. Би ч бушуухан буцав. Хэд хоногийн дараа түүнээс санамсаргүйгээр -Лхасаас гараад удаж байна уу? гэвэл -13 жил боллоо. Энэ жилүүдэд би өдөр бүр Лхастаа эргээд нэг очих хувь ерөөл хайрлаа гэж бурханд залбирч ирлээ гэж билээ. Харин бид бол энд/АНУ-д/ сайхан болмоор байгаа бол байгаад л байна, дургүйгээ хүрвэл исгэрэн дуулаад л Улаанбаатарлуугаа нисчихнэ шүү дээ. <br />2004 оны хавар Вашингтон ДиСи-д Төвдүүдийн жагсаал боллоо. Тэрхүү жагсаалыг толгойлогчдын нэг Дээрхийн гэгээн Далай багшийн төрсөн ах Норов гэгээний хүү Жигмэгийн хүсэлтээр би тэнд очив. 100 гаруй төвдүүд Жоурж Туаны ар дэнж дээр байх Хятадын ЭСЯ-ны том сүрлэг байшингийн үүдний цэцэрлэгт цуглацгаажээ. Ихэнх цугларагсад "Free Tibet" гэх мэт бичигтэй шар ногоон хантааз, малгай өмсөцгөөжээ. "Independence for Tibet’, "Honk for Tibet &amp; US", "China out of Tibet", "Release the Panchen Lama", "Free Tenzen Delek Renboche", "Boycott China’s goods" гэх мэт бичигтэй том хуудаснууд барьцгаажээ. Ирсэн төвдүүдийн дийлэнх олонхи нь 20 орчим насны залуус, хүүхнүүд байлаа. Тэд бүгдээрээ АНУ-д цагаачилж, голдуу Энэтхэгээс ирсэн гэнэ. Нийлж, эгнэж зогсож байгаад Хятадын ЭСЯ-ны зүг цонхыг нь доргиж хагартал л хашгиралдацгаалаа. Ёстой нэг эрхээ эдэлж, эрүүгээ чилтэл л хашгиралдав. Цээжиндээ хуримтлагдсан, гомдол, бухимдал, цөхрөлөө ёстой л нэг уудалцгаалаа даа. Зарим нь асгартал уйлж, бахардан бархирч байлаа. Хятадын ЭСЯ таг чимээгүй, аниргүй дүнсийнэ. Бүх цонхнууд нь бараан хөшгөөр хаалттай. Үүдээр нь хамгаалалтанд гарсан хэдэн хар хувьцастай Америк цагдаа л хөлхөлдөнө. <br />Төвддөө бол хэзээ ч ингэж чаддаггүй гэнэ лээ. Түүнээс сар гаруйхан өмнө Блүүмингтонд Норов гэгээний тэргүүлдэг Цамцэйлинг хйидэд мөргөл хийж яваа төвд эр эм хоёртой таарсансан. Яг л манай Алтай нутагт байдаг шиг сарлагын ааруул, өрмөөр биднийг дайлав. /Бид гэдэг маань Доктор М.Саруул-Эрдэнэ бид хоёр/ өөрсдөө ч яг л манай Алтай нутгийн хөдөх хүмүүс шиг тос даасан, итгэл дүүрэн найрсаг царайтай хүрэн хөх хүмүүс. Ааруул өрөмнөөс үүдээд яриа маань нэлээд нийлэмжтэй болж, бид тэдний зураг хөргийг нь авах юм болоход учиргүй сандарч мэгдэн, өнөөх найрсаг зан нь арилаад зургаа авахуулахгүй гэж тас гүрийдэг байгаа. Учрыг нь лавлавал тэд АНУ-д зөвхөн айлчилж яваа, харин АНУ дахь Төвдийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн нэг гол төв болсон эл хийдээр орсоныг нь Хятадууд мэдэх юм бол тэгээд л "будаа" болох юм байна л даа. Тэгээд биднээс бушуухан салахын түүс болов. Нөгөөх сайхан итгэлтэй төрх нь царайнаас нь арчигдсан мэт арилаад, айдас хүйдэс хургасан харцаар биднээс уучлал, өршөөл гуйсаар, зугтах нь холгүй явчихаж билээ. <br />Сүүлийн үед Хятадууд Төвдөд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийж байгаа тухай мэдээлэл Хятадаас өдөр бүр тасралтгүй цацагдаж байгаа. Төвдийг цахилгаанжуулж, холбоожуулж, дэд бүтэцтэй болгож байгаа л гэнэ. Дэлхий дээрх хамгийн өндөрт төмөр зам тавилаа л гэнэ. Үйлдвэржүүлж байгаа л гэнэ. Энэ бүгд үнэн л дээ. Хятадууд нээрээ л сүүлийн жилүүдэд Төвдөд их хэмжээний хөрөнгө хаяж, 10 жилийн өмнөх Төвд орон өдгөө танигдахын аргагүй болж байгаа гэдэг. Гэхдээ тэр хөгжил, дэвшил, хөрөнгө мөнгө нь Төвд хүмүүсийн сэтгэл дэх тусгаар тогтнолын орон зайг нь нөхөж чадах л болов уу даа. Яг энэ жишээ Євөр Монголчуудад ч адилхан даа. <br /><br /><b>ХАМГААС ЭРХЭМ ТУСГААР ТОГТНОЛ</b><br /><br />2004 оны 2 сарын 28 <br />Хэдэн жилийн өмнө 2003 оны сүүлээр Виржиниагийн нэгэн хэлний курсэд хамт суралцаж байсан Жамила хэмээх нэгэн уйгар бүсгүй надад гүнзгий сэтгэгдэл үлдээжээ. Дурлал хайрын явдал биш шүү. Тусгаар тогтнолын тухайд юм. <br />Манай анги есөн орноос ирсэн 14 оюутантай, ёстой л интернационал анги. Тэдэн дотроо цасан цагаан царайг нь гил хар үс, хөмсөг эмжиж, гялалзсан хар нүд нь хэзээд очтон байх гал цогтой энэхүү уйгар бүсгүй содон нь. Япон, араб хэл бичигт ус цас, урлаг судлаач мэргэжилтэй, урлагынхаа талаар үнэхээр өргөн дэлгэр мэдлэгэтэй нэгэн. Урт хар үсээ монгол бүсгүй шиг хоёр салаа сүлжин тэртээ дор санжуулна. Ангид шуугилдаж байсан араб, мексик голдуу харчууд түүнийг орж ирэхээр нам гүм болчихно. Яагаад ч юм, намайг Монгол гэхээр бусдаас илүү надад дотно хандаж, уулзах болгондоо "Hi Немо" хэмээн элгэмсэгээр гар барьж, тэдгээр мексик, араб залуус надруу сэм сэмхэн цагаахан атаархалын харц чулуудахад хүргэнэ, түүнийг нь мэдрээд би ч амьхандаа их сэхүүн болчихно оо. Гэвч энэ бол бидний ярих сэдэв биш. <br />Харин, анхандаа Жамила өөрийгөө Туркаас ирсэн гэж танилцуулсан юм. Түүнийг Станбулаас ч юм уу, Туркийн аль нэг мужаас ирсэн гэж бид бодож байлаа. Гэвч хичээл эхлээд удаагүй үед оюутан бүр өөр өөрийн эх орны тухай танилцуулахад асуудал маш хурц болж билээ. <br />Миний ээлж болоход би өөрийгөө Монголоос ирсэн гэхэд Оросын Монголоос уу, Хятадын Монголоос уу, хэмээн нэг нь тодруулан асуув. Харь оронд явж байхад ийм асуулттай олонтаа таардаг тул нэг их сэтгэгдэл төрүүлсэнгүй, би газрын зураг дээр цэгээн цэнхэрээр тодоос тод ялган тэмдэглэгдсэн Монгол орноо нүүр бардам зааж, би эндээс ирсэн гэхэд хэн ч надтай маргаж чадахгүй байгаа юм чинь. Тэгээд монгол бичгээрээ самбар дээр бичин үзүүлж, туурга тусгаар монгол улсынхаа тухай, түүний түүх, соёлын тухай чадах чинээгээрээ ярьж, бас хөөрхөн шоудаад авав. <br />Жамилагийн ээлж ирлээ. Бид түүнийг Туркийн тухай, Станбулынхаа тухай л ярих байх гэтэл тэр хаана ч байдаггүй эртний соёлтой Уйгур гэдэг улсын тухай яриад эхэлдэг юм байна. Түүнээс газрын зураг дээр өөрийн улсаа заахыг хүсэхэд Жамилагийн цовоо дуу нь зангирч ирээд газрын зураг руу чимээгүйхэн очиж Монголын баруун хилтэй залгаа Хятадын хойт хэсгийн Шинжаан-Уйгурын мужийг заав. <br />Танхимын хаа нэгтээгээс нэгэн мексик залуугийн тохуурхан инээх сонсогдов. Манай ангид харуулдсан банз шиг цээж, бөгстэй, номхон дөлгөөн зантай, байгаа үгүй нь мэдэгддэггүй Хуан хэмээх нэгэн хятад бүсгүй бас суралцаж байсан юм. Тэрээр ихэд гайхаж, Жамилаг яагаад ингээд байгааг нь үл ойлгосон байдалтай угийн онигор нүдээ улам онийлгочихсон, амаа ангайчихсан сууж байв. <br />Гэтэл хэн нэг нь "Жамила, чи буруу зааж байна, Наадах чинь хятад байна" гэв. Тэгэхэд Жамила багшийн ширээн дээрээс шохой шүүрэн авч ганцхан далайлтаар Хятадын нутгийн тэр хэсгийг таслан хуваагаад "Энэ миний эх орон" хэмээн хоолой цахиртуулан хэлснээ ширээ рүүгээ үсрэн очиж цүнхнээсээ Хятад улсын улаан паспорт гарган Хуан руу чулуудаад нүүрээ даран доош суугаад асгартал уйлчихав. Бүр эхэр татаж ирээд уйллаа. <br />Хэн ч дуугарсангүй, тэр ч бүү хэл хөдөлж ч чадсангүй. Эцэст нь манай багш Лилия хэмээх Польш гаралтай сайхан сэтгэлт бүсгүй Жамилаг аргадан мөрөөр нь тэвэрсээр гарч одлоо. <br />Түүнээс хойш манай ангид ямар нэгэн эх орны тухай яриа огтоос гараагүй юм. Бас бүгдээр Жамилад урьд урьдынхаа илүү онцгойлон хандаж, хүндэтгэж байх болсон шиг санагддаг. Хожим нь мэдэхэд Жамила нөхрийн хамт Хятадаас Японд гарч, хэд хэдэн улс дамжин цагаачлан тэнүүчилсээр АНУ-д саяхан ирсэн, Хятад хэл бичгийг ч маш сайн мэддэг нэгэн байсансан. Яг ийм түүх бидний мах цусны маань тасархай болох өвөр монголчуудад мөн ч олонтаа давтагддаг байх даа. <br />Энэ түүхийг би зүгээр нэг сонирхуулах гэсэнгүй. Тусгаар тогтнол гэдэг ямархан их үнэ цэнэтэй болохыг, хүний зүрх сэтгэлд эх орон нь ямархан их орон зай эзэлдэг тухай би тэгэхэд мэдэрч билээ. Хэрвээ өнөөдөр Монгол минь ядуу, чадуу ч гэсэн туурга тусгаар орон байгаагүйсэн бол би тэр уйгур бүсгүй шиг зүрх сэтгэлдээ мөнхийн шарх, дарамттай, бас л түүн шиг самбарын өмнө, газрын зургийн өмнө хэлэх үггүй бүлтэлзэж л байсан байх даа. Хүн байгаа юмандаа сэтгэл ханачихдаг болохоор бид тусгаар тогтнолынхоо үнэ цэнийг тэр бүр мэдэрч, сэрдэггүй юм билээ дээ. <br />.... <br />Єнөөдөр харьд суугаа монголчууд хааяа нэг баяр ёслол тэмдэглэж, ганц нэг шил юм задлаад сэтгэл хөөрөөд суухаараа эх орон, элгэн нутаг, эцэг эхийн тухай дуулахгүй өнгөрөх нь үгүй юм. Тэгээд тийм дуугаа дуулахаараа ихэнхийнх нь хоолой зангирч, нүд нь бүрэлзэнэ. Эргээд санах эх нутагтай, эх оронтой байх сайхан юм аа. Хамгийн гол нь минийх гэж хэлэх эх оронтой нь чухал юм. Түүний ядуу чадуу нь чухал биш, хөгжүүлэх эсэх нь эзэн болсон бидний хэрэг. Жамила бүсгүй шиг сэтгэл нь байлаа ч зүтгэл нь хэрэгжихгүйн эмгэнэл бидэнд үгүй юм. <br />Харин энэ тусгаар тогтнол ямар үнэ цэнээр, өртөг золиосоор олдсоныг бид хааяа ч болов санаж, түүнийхээ үнэ цэнийг мэдэрч байх хэрэгтэй юм. <br />.... <br />Бид эзэн нь болсон эх оронтой, гишгэх газар шороотой хүмүүс юм даа. Харин хэр зэрэг эзэн байх нь огт өөр асуудал билээ.<br /><br /><b>Б.Номинчимэд. <a href="http://www.dayarmongol.com/"> Даяар Монгол </a>сониний эрхлэгч, Блүүмингтон, АНУ</b><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-4082245636028574499?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-79284357236506914692011-01-28T14:59:00.000+08:002011-01-28T14:59:21.321+08:00<div class="post-header" style="text-align: justify;"> </div><div> </div>Би туулж өнгөрүүлсэн амьдралаа эргэж харах үед харамсах зүйл гаргахгүй байхаар амьдарна.<br /><i><u>Ингэхийн тулд:</u></i><br />1. Би - Өөрийн авъяас билгийг нээн илрүүлж, нийгэмд зөв байр суурь олно.<br />2. Би - Өөрийн бие бялдрыг хөгжүүлж, “Эрүүл биед саруул ухаан оршино” гэдэг зарчмыг мөрдлөгө болгоно.<br />3. Би - Өөрийн мэдлэг боловсролоо дээшлүүлэн хөгжүүлж, мэдээллийг чадварлаг ашиглан эд баялагийг буй болгоно.<br />4. Би - Өөрийн иргэний эрх, эрх чөлөөг хамгаалан зогсож, ардчилал, хууль ёсны төлөө тэмцэн, амьдарч буй нийгмээ жаргалтай, шударга байлгахын төлөө байна.<br /><div style="text-align: justify;"> 5. Би - Өөрөө өөрийгөө, өрх бүлээ тэжээх чадвартай байж, айл гэрийн хийморь лундааг эрхэмлэн явна.<br />6. Ахмадынхаа өмнө өртэй, хойчийнхоо өмнө үүрэгтэй, “Гурван цагын хэлхээс”-Бид дутагдах юмгүй, гачигдах зовлонгүй, жаргалтай ариун бүлгийг буй болгон авч явна.<br />7. Эртний түүхт тусгаар Монголын голомтыг сахигч - Бид бие биедээ нөхөр байж, эх орноо хөгжүүлнэ, баяжуулна, хүчирхэгжүүлнэ.<br />8. Соёл иргэншилт хүн төрөлхтний тасархай - Бид бусдыг хүндэтгэж, бусдаар хүндэтгүүлж хүнлэг бүрийг өөрийн гэж үзнэ.<br />9. Байгаль эхийн үр сад- Бид байгаль орчинтойгоо зохицож амьдарна.</div><div style="text-align: justify;"><br />Бид энэхүү эрмэлзлэлийг биелүүлж чадваас энэ дэлхийд мөрөө үлдээнэ, эс чадваас хэн ч намайг үл дурсана. </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7928435723650691469?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-89452373794049911832011-01-28T14:56:00.003+08:002011-01-28T14:56:59.980+08:00<div style="text-align: justify;">1.Өглөө бүр 15 минутыг тухайн өдөр хийх зүйлсийнхээ жагсаалтыг гаргахад зарцуул. Өглөөд амждаггүй бол өмнөх орой нь юу хийхээ төлөвлө. Тэгвэл та ажлаа тайван хийх бөгөөд бүхнийг хийх гэж сандрахгүй болно.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">2.Үг нисэн одож, цаас үлддэг. Тиймээс хийх ёстой зүйлс болон толгойдоо орсон шинэ санаа бүрээ цаасан дээр тэмдэглэ. Бичиж тэмдэглэх нь хийж гүйцэтгзхийн хагас гэдгийг бүү март.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">3.Цаг үргэлж алхам алхмаар урагшил. Эн түрүүнд хийх зүйлсээ тодорхойлон амьдралдаа хэрэгжүүл.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">4.Тєлєвлєгєє, хийх ажлаа тодорхой цагт үргэлж хардаг зуршилтай бол. Таны хийх зүйлс өөрчлөгдөж болно. Ингэснээр та үнэт цагаа дэмий зүйлд зарцуулахаас зайлсхийнэ.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">5.Байнга өдрийн тэмдэглэл хөтөл. Хийх ёстой зүйлээ тэмдэглээд тухайн өдөртөө хэрэгжүүлсэн зүйлийнхээ ард тэмдэг тавь.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">6.Ажлынхаа газарт буй анхаарал сарниулах зүйлээс хол бай. Ширээ тань цонхны дэргэд байрласнаас болоод өдөр бүр цагдаа, жолооч нарын хоорондох маргааныг харж цагаа хэрэггүй зүйлд үрнэ. Эсвэл хэрэгтэй хэрэггүй зүйл ярьжтаныг үймүүлдэг, ажилдаа анхаарлаа хандуулахад тань саад болдог ажлын найздаа анхааруулж, үгэнд тань орохгүй бол байраа соль. Мөн ширээн дээрх ажилтай тань холбоогүй зүйлийг ав.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">7.Өнөөдөр яавал би зорилгодоо илүү хурдан хөрэх вэ? Үүнийг өдөрт 10 удаа өөрөөсөө асуу.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">8.Нэг дор хэд хэдэн зүйлийг амжуулдаг хүнийг дуурайх гэж оролдсоны хэрэггүй. Нэг зүйлд анхаарлаа хандуулж, түүнийгээ дуусга.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">9.Өөрийнхөө гаргасан шийдвэрт итгэлтэй бай. Өөрийнхөө аргаар тухайн ажлаа илүү богино хугацаанд дуусгаж чадна гэж итгэж байвал хэрэгжүүл. Бусдын зөвлөгөөг дагах гэж цаг алдах хэрэггүй.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">10.Ажилтай холбоотой өдөр тутмын төлөвлөгөө гаргадаг шигээ 7 хоногийн төлөвлөгөө зохио. Ингэснээр та 7 хоногийн эхээр зүрхшээж, нозоорохоос зайлсхийж чадна.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8945237379404991183?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-52926723646918849422011-01-20T14:26:00.001+08:002011-01-20T14:30:47.979+08:00<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="http://4.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/TTfWFxjAApI/AAAAAAAAAG0/rtfl4otNr58/s1600/logo_sansarcable.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" src="http://4.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/TTfWFxjAApI/AAAAAAAAAG0/rtfl4otNr58/s1600/logo_sansarcable.jpg" /></a></div><a href="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/TTfWdW7UpMI/AAAAAAAAAG4/mXhbi2iAIGQ/s1600/logo_sansarcable2.jpg" imageanchor="1" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;"><img border="0" height="200" src="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/TTfWdW7UpMI/AAAAAAAAAG4/mXhbi2iAIGQ/s200/logo_sansarcable2.jpg" width="166" /></a>Эднийх муу гараад байхаар нь дуудлага өглөө. Ирж хэмжилт хийснээ танай байр далд монтажиндаа гэмтэлтэй учраас муу гараад байна. Ил утас татуулбал зүгээр болно, тэгэхгүй бол ингээл байгаад байна гэж байна. Гарах нэмэлт зардлуудыг та өөрөө төлнө, СӨХ төлдөггүй юм дө, хүмүүс өөрсдөө төлөөл байдаг юм гэж хэлж байхийн. За л гэхээс өөр хариу хэлж чадсангүй. Тэгсэн хэд хоногийн дараа утасдаад танайд хэдэн метр утас орохоор байна, зурагтнаасаа орцонд байгаа шиид хүртэл нарийн сайн хэмжээд өгөөч гэж байна. Баримжаа авах гэж байгааан байх гэж бодоод барагцаагаар 30-40метр гээл хэлчив. Тэгсэн яг хэдэв гээл байхаар нь би яаж мэддэг юмб. ер нь би яахаараа хэмжих ёстой гэж, боодол утсаа авчраад татаад илүү гарсанг нь аваад явахгүй юу гэсэн чинь.. нярав нь яг хэмжээсээр нь л өгдөг илүү дутуу өгдөггүй гэхийн... Хэрвээ дутуу хэмжээд хэлчүүл би өөрөө хэмжээгээ буруу өгсөн гээд би л мөнгөөрөө шатна. Хэрвээ илүү гаргачуул таны хэлсэн хэмжээгээр л авчирсан тул та өөрөө илүү гарсан кабелуудаа худалдаж ав гэхийн гэнээ... Ийм үйлчилгээ байдаг гэнээ гах гах.... инээд хүргэчихийн...<br /><br />Баяртай Сансар Ка ТВ<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5292672364691884942?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-3581906886074648592011-01-19T19:28:00.000+08:002011-01-19T19:28:08.658+08:00Энэ хэрэгтэй хүндээ хэрэгтэй эд юм байна. Элдэв долоон зураг эффэкт энээ тэрээг блокдоол, компьютерийн чинь source-с тодорхой хэмжээг нөөцөлж байна гэсэн үг. Гэхдээ Firefox-н хувьд юмууда.<br /><br /><object height="385" width="480"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/oNvb2SjVjjI?fs=1&amp;hl=en_US"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/oNvb2SjVjjI?fs=1&amp;hl=en_US" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="480" height="385"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-358190688607464859?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-59938998436605431152011-01-15T14:47:00.009+08:002011-01-15T14:57:04.669+08:00<object height="385" width="480"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/gCV-daOu3Q4?fs=1&amp;hl=en_US"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/gCV-daOu3Q4?fs=1&amp;hl=en_US" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="480" height="385"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5993899843660543115?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-38034980382474351182011-01-09T01:35:00.000+08:002011-01-09T01:35:26.589+08:005 настай хүүгээ манай байрны 1 давхарт байдаг дэлгүүр лүү талханд гүйлгэвээ. Чи өөртөө юу авмаар байна аваарай. Гэхдээ чамд их мөнгө байхгүй учраас үнэтэй юм авч болохгүй шүү.. гээд гаргав. Удсан ч үгүй ороод ирлээ, талх аваад ороод ирж. Харин өөрөө юу ч аваагүй байна. Яагаад юм аваагүй юм бол дэлгүүр орох болгонд л ийм ч чихэр тийм ч ундаа гээл хажууд зогсож байдагсан гэж бодоод "чи яагаад өөртөө юм аваагүй билээ?" гээд асуутал харин ингэдэг байгаа "Тэнд чинь бүх юм л үнэтэй юм байна шд, тэгээд би юу ч аваагүйээ" ... инээд хүрсэн гэж... kkk<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3803498038247435118?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-51152159456381199122010-10-13T14:01:00.000+08:002010-10-13T14:01:08.322+08:00<div style="font-family: Times,&quot;Times New Roman&quot;,serif;">Хэдэн жилийн өмнө намайг эмнэлэгт хэвтэж байхад хүнд өвчтэй нэг охин хүргэгдэж ирсэн юм. Түнийг аврах ганц арга бол 5 настай дүүгээс нь цус сэлбэх явдал байлаа. Учир нь дүү нь хэдэн жилийн өмнө яг тийм өвчин тусаад азаар эдгэж байсан болохоор түүний цусанд энэ өвчний нянг устгах дархлаа тогтсон байсан юм байх. Эмч 5 настай хүүд учрыг нь хэлээд эгчдээ цус өгөх эсэхийг нь асуужээ. Хүү бодож бодож "Үнэхээр эгч минь эдгэх юм бол би цусаа өгнө өө" гэжээ. Ингээд цусаа өгч. Эгчтэйгээ зэрэгцээд орон дээр хэвтэж байхдаа хүү эгчрүүгээ харан нэг л дотно инээмсэглэж байжээ. Охины царайд улаа бутран ирэх үед харин хүүгийн царай цайж эхлэв. Эмч зүгээр үү хүү минь гэж асуухад хүү:<br />&nbsp;</div><div style="font-family: Times,&quot;Times New Roman&quot;,serif;">"Эмч ээ би тэр дороо л үхэх үү?" гэж асуужээ. Хүү эмчийн хэлснийг буруу ойлгосон байжээ. Тэрээр эгчдээ бүх цусаа өгөөд өөрөө үхнэ гэж ойлгосон байв. Гэсэн хэдий ч хамгийн гайхамшигтай нь тэрээр эгчдээ цусаа өгөхийг хүлээн зөвшөөрсөн явдал байв </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5115215945638119912?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-51583756236934999492010-09-02T15:50:00.001+08:002010-09-02T15:53:46.869+08:00&nbsp; <object height="353" width="470"><param name="movie" value="http://video.rutube.ru/406f7893584466868873d88d26e05d13"></PARAM><param name="wmode" value="window"></PARAM><param name="allowFullScreen" value="true"></PARAM><embed src="http://video.rutube.ru/406f7893584466868873d88d26e05d13" type="application/x-shockwave-flash" wmode="window" width="470" height="353" allowFullScreen="true" ></EMBED></OBJECT><br /><br /><object height="353" width="470"><param name="movie" value="http://video.rutube.ru/1ddad6bd9da666fad955c46947e8565d"></PARAM><param name="wmode" value="window"></PARAM><param name="allowFullScreen" value="true"></PARAM><embed src="http://video.rutube.ru/1ddad6bd9da666fad955c46947e8565d" type="application/x-shockwave-flash" wmode="window" width="470" height="353" allowFullScreen="true" ></EMBED></OBJECT><br /><br /><object height="353" width="470"><param name="movie" value="http://video.rutube.ru/dbcb64953630cac8bb33b63fed779963"></PARAM><param name="wmode" value="window"></PARAM><param name="allowFullScreen" value="true"></PARAM><embed src="http://video.rutube.ru/dbcb64953630cac8bb33b63fed779963" type="application/x-shockwave-flash" wmode="window" width="470" height="353" allowFullScreen="true" ></EMBED></OBJECT><br /><br /><object height="353" width="470"><param name="movie" value="http://video.rutube.ru/8cbf13e9b2effe8567cdf57cc0eccf32"></PARAM><param name="wmode" value="window"></PARAM><param name="allowFullScreen" value="true"></PARAM><embed src="http://video.rutube.ru/8cbf13e9b2effe8567cdf57cc0eccf32" type="application/x-shockwave-flash" wmode="window" width="470" height="353" allowFullScreen="true" ></EMBED></OBJECT><br /><br /><br /><br /><object height="353" width="470"><param name="movie" value="http://video.rutube.ru/b9cb685c04d236e5020bd7641a88d47a"></PARAM><param name="wmode" value="window"></PARAM><param name="allowFullScreen" value="true"></PARAM><embed src="http://video.rutube.ru/b9cb685c04d236e5020bd7641a88d47a" type="application/x-shockwave-flash" wmode="window" width="470" height="353" allowFullScreen="true" ></EMBED></OBJECT><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5158375623693499949?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-73469100642976552292010-03-09T11:22:00.000+08:002010-03-09T11:22:22.385+08:00<object height="340" width="560"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/Glny4jSciVI&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;rel=0"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/Glny4jSciVI&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;rel=0" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="560" height="340"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7346910064297655229?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-85061455729374101082010-03-03T22:46:00.000+08:002010-03-03T22:46:23.956+08:00Ингэж болдийн байх да. Хууль ингээл батлагдаал.... амар юм дө<br /><br /><object height="344" width="425"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/wZcRLjJ5E-M&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/wZcRLjJ5E-M&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8506145572937410108?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-7451941313335397782010-02-10T13:36:00.000+08:002010-02-10T13:36:00.745+08:00<object height="340" width="560"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/u7deClndzQw&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;color1=0x006699&amp;color2=0x54abd6"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/u7deClndzQw&amp;hl=en_GB&amp;fs=1&amp;color1=0x006699&amp;color2=0x54abd6" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="560" height="340"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-745194131333539778?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-75065907972501894492009-12-25T21:47:00.000+08:002009-12-25T21:47:38.066+08:00<div><span class="Apple-style-span" style="color: #660000;"><span class="Apple-style-span" style="color: black; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><span class="Apple-style-span" style="font-size: small;">&nbsp;Энд тэнд нилээд харж байсан боловч миний блогт байх ёстой юм шиг санагдаад оруулчлаа:</span></span><b><span class="Apple-style-span" style="font-family: georgia;"><span class="Apple-style-span" style="font-size: small;"><br /></span></span></b></span></div><div><span class="Apple-style-span" style="color: #660000;"><b><span class="Apple-style-span" style="font-family: georgia;"><span class="Apple-style-span" style="font-size: small;">&nbsp;</span></span></b></span></div><div style="color: blue; font-family: Times,&quot;Times New Roman&quot;,serif;"><span style="font-size: large;"><span class="Apple-style-span"><b><span class="Apple-style-span"><span class="Apple-style-span">Хэрвээ та хэн нэгний аз жаргалыг зурах харандаа байж чадахгүй бол</span></span></b></span></span></div><div style="color: blue; font-family: Times,&quot;Times New Roman&quot;,serif;"><span style="font-size: large;"><span class="Apple-style-span"><b><span class="Apple-style-span"><span class="Apple-style-span">Уйтгар гунигийг арилгах баллуур болж яваарай</span></span></b></span></span></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7506590797250189449?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-91010959342371844262009-12-25T21:42:00.000+08:002009-12-25T21:42:36.836+08:00<div class="post-date"></div><div class="post-body"><div style="text-align: justify;"><a href="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/SzTBMR9bjLI/AAAAAAAAAFw/qf1YxiJ1VFo/s1600-h/choinom.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" src="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/SzTBMR9bjLI/AAAAAAAAAFw/qf1YxiJ1VFo/s320/choinom.jpg" /></a><br /></div><div style="text-align: justify;">Загатнаагvй ч гэлээ миний гар<br /></div><div style="text-align: justify;">Заримуудад зориулж ганц шvлэг бичилгvй горьгvй нь<br /></div><div style="text-align: justify;">Замбараагvй дээ биш ч энэ хорвоо<br /></div><div style="text-align: justify;">Зарим нэг юмсаар гуа биеэ гутаажээ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Замбуулин хэдий арвин тусмаа<br /></div><div style="text-align: justify;">Заваан юм төдий элбэг болжээ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Заримдаг гийгvvлэгч ес байтал<br /></div><div style="text-align: justify;">Заримдаг хvн ерэн хувийг нь эзлэхэд хvрчээ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Өөрснийгөө тэд хэзээ ч мэдэж чадахгvй байж<br /></div><div style="text-align: justify;">Өрөөл бусдыг тэд хэзээ ямагт<br /></div><div style="text-align: justify;">Өөчилж муучилж ховлож амьдрах нь<br /></div><div style="text-align: justify;">Өтөг шивхээр хооллогч өт хорхой мэт буюу.<!--break--><br /></div><div style="text-align: justify;">Дөмгvvр ганган явбал дээрд vзэж нударган гэнэ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Дөнгөж хувцастай явбал доорд vзэж гуйлгачин гэнэ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Олонтой явбал атаархахдаа завхуул гэнэ<br /></div><div style="text-align: justify;">Орь ганцаар явбал аархахдаа зайгуул гэнэ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Улаан мөнгө өөрөөсөө харамлаад өөрснөө<br /></div><div style="text-align: justify;">Ууж чадахгvй явж уусан хvнийг архичин гэнэ<br /></div><div style="text-align: justify;">Уу ид гэж зvгээр яваа хvнийг шахаж шахчихаад<br /></div><div style="text-align: justify;">Улаандаа гарсан ховдог гэж дэлхий дахинд зарлана.<br /></div><div style="text-align: justify;">Авгайгаасаа саллаа гэж өөрөө хаягдсан юм шиг уурлана<br /></div><div style="text-align: justify;">Авалгvй ганц бие явбал өөрөө суух албатай юм шиг муулна.<br /></div><div style="text-align: justify;">Амар мэндийг нь асуувал ярвалдаад хариу дуугардаггvй байж<br /></div><div style="text-align: justify;">Адилхан дуугvй өнгөрвөл их зан гаргалаа гэж уйлчих шахна.<br /></div><div style="text-align: justify;">Дориухан алхвал дайрчих шахлаа гэж гомдол тоочно<br /></div><div style="text-align: justify;">Доройхон явбал өөрөө дайрчих гээд хөл гар гишгэлнэ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Мөнгө харуулчихвал гуйж авчхаад эргvvлж өгөхгvй<br /></div><div style="text-align: justify;">Мөнгөгvй цагтаа уулзвал нэг нvдээр харахгvй цааш эргэнэ.<br /></div><div style="text-align: justify;">Гэтэл энэ маань өөрөө ямар хvн бэ ?<br /></div><div style="text-align: justify;">Гэм буруугvй хазгай гишгэдэггvй ариухан амьтан уу ?<br /></div><div style="text-align: justify;">Гэвэл бас vгvй ээ ! Энэ хорвоод төрөөд<br /></div><div style="text-align: justify;">Гэтэж, тагнаж, ховлож, хутгаж явахаас өөрийг сурсангvй.<br /></div><div style="text-align: justify;">Ний нуугvй хэлэхэд булай бvхнийг vйлдээчин<br /></div><div style="text-align: justify;">Нийгмийн бөөс болж бусдын талхыг vмхээчин.<br /></div><div style="text-align: justify;">Зарим ийм заримдагчуудад зориулж өөрсөн шиг нь<br /></div><div style="text-align: justify;">Заваан шvлэг нэгийг бичлээ хайран ч гар минь ! <br /></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-9101095934237184426?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-83384258504421194622009-12-14T13:53:00.001+08:002009-12-14T14:12:08.046+08:00<span style="font-size: small;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Санасан дээрээ ганц юм бичээд авья гэж бодов. Манай хүүхэд одоо 3 настай л да. Одоо ярихгүй мэдэхгүй юм байхгүй хэл ам гэж дийлдэхгүй кэцүү кэцүү хэхэ. Өчигдөр нэг юм ярьж байснаа юу гэхнүү гэж бодоод "аав нь орой цэцэрлэгээс нь эрт аваад эмээ өвөө дээр нь очно. окай??" гэж хэлчээд "окай" гэж юу гэсэн үг вэ гэж асуух юм байх гэж бодсон чинь урдаас шууд "оки оки" гэж авдийн, инээд хүрсэн гэж. Хэлж байгаа, байж байгаа нь нээх инээдтэй эгдүүтэй гэж, одооны энэ хүүхдүүд үү J</span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8338425850442119462?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-65260029975499365892009-12-14T12:21:00.002+08:002009-12-14T12:21:55.916+08:00<object height="344" width="425"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/tJJtYj-wbpo&amp;hl=en_US&amp;fs=1&amp;"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/tJJtYj-wbpo&amp;hl=en_US&amp;fs=1&amp;" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6526002997549936589?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-33787808573802841042009-12-14T11:19:00.001+08:002009-12-14T11:35:57.125+08:00<div class="entry clearfloat"><div class="snap_preview">Оросын хөгжлийн хөдөлгөгч хүч болсон колониализм 300 жилийн түүхтэй<span id="more-15209"></span><br /><br /><b><i>-Өрнийхөн өөрийн иргэншлийн хил хязгаарыг Евразийн бүс нутагт исламын болон үнэн алдартны шашинт улсуудаар заагладаг. Мэдээж, ортодокс үнэн алдартны шашны төв бол Орос. Хуучин ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан ихэнхи улсуудын хувьд ОХУ бол яахын аргагүй гол тоглогч. Гэтэл ОХУ өөрөө дан ганц үнэн алдартны шашинт орос үндэстэн биш, олон үндэстнээс бүрдсэн улс. Шуудхан асууя, Монголоос өөр “монгол угсаатан” байна уу?</i></b><br /><br />П.Нэргүй: -21-р зуун эхлэхэд манай улсын их түүхэнд нэгэн томоохон үйл явдал боллоо. Энэ бол Халимаг улсын ерөнхийлөгч Илюмжиновоор ахлуулсан Халимаг ард түмний төлөөлөгчид Их Монгол улсын өлгий нутагтаа зочилсон явдал мөн гэж би дүгнэдэг. Халимаг улсын бүхий л үеийн түүх Монгол гүрний түүхтэй салшгүй холбоотой явж ирснийг оросууд ч хүлээн зөвшөөрдөг. Халимагийн ард түмэн бол Их Монгол улсын салшгүй хэсэг Оросын хөгжлийн хөдөлгөгч хүч болсон Колониализм 300 жилийн түүхтэй гэдгийг түүхэн баримтууд үгүйсгэж чадахгүй юм. Тэд хэдийгээр 400 жилийн дараа өлгий нутагтаа хөл тавьж байгаа ч гэсэн энэ 400 жилд Халимагийн баатарлаг ард түмний зүрх сэтгэл цаг ямагт монголчууд бидэнтэйгээ хамт байсан шүү гэдгийг Халмагийн ерөнхийлөгч Илюмжинов байнга хэлжи байв.<br />Тэрбээр, “Би гэртээ ирсэн байна. Бас та нарын гэр орон Каспийн тэнгисийн хөвөөнд, Ижил мөрний хаяанд байна. Та нар юунд далайгүй гэж ярьдаг юм бэ? Далай чинь байна. Гарц чинь байна. Монгол эх нутаг чинь далайдаа байна. Би Монгол улсын ерөнхийлөгчийн урилгаар анх удаа 400 жилийн дараа албан ёсоор айлчилж эх нутагтаа албан ёсоор ирж байна” гэж тэрээр аймшиггүй сайхнаар ханхүү шиг сэтгэл хөдлөм үгийг хэлсэн. Энэ бол улс төрийн гайхамшигтай үг. Энэ үгэнд Их Монгол улсын газар нутаг, хил хязгаар хаагуур тогтоогдсоныг Илюмжинов зүрх сэтгэлээрээ зөвхөн бидэнд төдийгүй дэлхий дахинд сонордуулж чадлаа.<br />“Далайд гарцгүй гэж битгий яриач… Монгол эх нутаг чинь далайдаа байна” гэж хэлсэн үг Халимагчууд болон Монголчууд бидний агуу үзэл нэг юм байна гэдэг нь нотлогдсоор л байна. Ямар ч хүчирхэг гүрэн, гадны ямар ч том хүч зөвхөн халимагчууд, монголчуудын цусан барилдлагааг, ургийн холбоог тасалж чадахгүй гэдэг нь харагдаж байна. Халимагийн ерөнхийлөгч Илюмжиновийн агуу үг манай аль ч хэвлэлд нийтлэгдээгүй бөгөөд дээрх үгийг Хөх толбо сонины 2009 оны №7-д доктор Ц.Мухар нийтэллээ.<br /><br /><b><i>-Гэхдээ ингэж хэллээ гээд Оросууд лав баярлахгүй байх. Дэлхийн байгалийн баялгийн 38 хувь нь Орост байна, үүнд ойн баялгийн 25 хувь, газрын тосны 15 хувь, байгалийн хийн 42 хувь, нүүрсний 43 хувь гээд дурдвал дуусашгүй. Гэтэл энэ их баялгийн ихэнхи хэсэг таны хэлээд байгаа монгол угсиатны газар нутаг дээр байгаа бус уу? Мэдээж ОХУ ЗХУ шиг дахин задрахыг хүсэхгүй. Тиймээс Монгол угсаатнуудын хувь заяа хэрхэн эргэх бол?</i></b><br /><br />П.Нэргүй: -Ер нь Орос гүрний эрхшээлд колоничлолд, том мөлжлөгөд өртсөн Монгол угсаатнуудын ирээдүй нэн эмгэнэлтэй болж эхэллээ. Б.Ельциний дараа<br />Путиний баг гарч ирсэн нь Монгол угсаатнуудыг оросжуулж уусгах бодлого шинэ шатандаа оров. Монгол угсаатнуудыг уусгах хөтөлбөр хоёр хувилбараар хийгдсэн.<br />Оросын мужуудыг томсгож, тэдгээрийн бүрэлдэхүүнд автономит тойргуудыг, үндэстний бүгд найрамдах улсуудыг багтаах хорлонт аргыг В.Путин олсон ажээ. Тэгээд мужийн захирагчдыг, автономит улсуудын ерөнхийлөгчдийг зөвхөн Оросын төрийн тэргүүн томилно гэдгийг хуульчилж чадсан. Бид Монгол угсаатнуудыг уусгах хөтөлбөрийн хоёр дахь хувилбарыг тодруулж ярихаар шийдлээ. Энэ хувилбарыг ямар гээч байгууллага боловсруулсан гэж бодож байна. Үүнийг Үйлдвэрлэх хүчнийг судлах зөвлөл буюу оросоор СОПС бэлтгэжээ. СОПС-ийг 70, 80-аад онд хөдөлмөрийн баатар академич Некрасов гэдэг хүн удирдаж байсан. СОПС нь манай улсын үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын ерөнхий схемийг боловсруулахад тусалж байжээ.<br />Ингээд энэ СОПС нь хожим 28 губерни байгуулах төлөвлөгөөг Эдийн засгийн хөгжил, худалдааны яам болон Оросын шинжлэх ухаан академийн удирдлаган дор зохиов. Энэ төлөвлөгөөний дагуу автономит тойргууд бүгд уусаж, хэд хэдэн мужуудын эрхшээлд үндэстний улсууд атгагдахаар хувь тавилангаа шийдүүлж байна. Үүнээс зарим нэгийг нь дурдвал Халимаг улс нь Волград муж, Ростов муж, Астархан муж гурвын атганд орж, улмаар Волгадон губернид харъяалагдах болжээ.<br /><br /><b><i>-Балтийн тэнгисийн гурван орны хүн амын багагүй хувийг оросууд эзэлдэг. Тиймдээ ч Балтийн орнуудын түүхий эдийн хэрэгцээний 100 хувийг Орос дангаараа хангадаг. Олон ч баримтыг дурдаж болно. Өөр улсын иргэн мөртлөв орос хүн. Бас айхтар бодлого шүү. Үүнтэй адилаар, ОХУ-ын монгол угсаатнуудыг “монгол царайтай” Оросын иргэн гэж нэрлэж болох юм биш үү?</i></b><br /><br />П.Нэргүй: -Хэдийгээр Халимаг улсын хувь заяа ийм эмгэнэлтэй болж байгаа ч гэсэн Халимаг улсын ерөнхийлөгч Их Монгол улсынхаа өлгийд зочлохдоо Монгол угсаатнууд хэзээ ч, ямар ч хүнд нөхцөлд их улсаа байгуулах хүсэл тэмүүлэл үргэлжид ундран бадарч байх болно гэдгийг бидэнд сануулсаар байна. Оросууд 28 губернийг байгуулахдаа терроризмын эсрэг чиглэсэн “Орос губерниудын холбоо” гэсэн нэн хачирхалтай нэр хаягийг бас давхар өгөөд байгаа юм. Оросууд жишээлбэл Байгал хавийн губернийг цогцлуулахдаа Уст ордын Буриадын автономит тойргийг Эрхүү мужийн мэдэлд оруулж уусгах чиглэлийг гаргасан.<br />Энэхүү чиглэлийг хэрэгжүүлэхэд Орос улсаас Монгол улсад суугаа элчин сайд Говорин чухал үүрэг гүйцэтгэснийг би бас дурьдаж хэлэх гэсэн юм. Мөн Агийн Буриадын автономит тойргийг Чита мужийн бүрэлдэхүүнд уусгана гэсэн бодлого бас хэрэгжээд байна. Дараа нь Эрхүү муж, Чита муж хоёр хүч чадлаа хавсаргаж, Буриадын БНУ-ыг уусгаснаар Байгал хавийн губерни төлөвших үйл явц дуусна гэж оросууд ялангуяа Путин дарга үзэж байгаа. Оросын зарим мужууд үндэсний хэд хэдэн бүгд найрамдах улсыг болон автономит тойргийг өөртөө уусгах түүхэн том үүргийг, хүлээсэн байгаа.<br /><br /><i><b>-Та үнэхээр нууц асуудлыг хөндөж байх чинь… Оросуудын нууц уусгах төлөвлөгөөг нэр устай нь дурдаж болох уу?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Тухайлбал, Краснояр хязгаар нь Тувагийн БНУ-ыг, бас Хакасын БНУ-ыг өөртөө уусгахаас гадна, Таймырийн автономит тойрог, Эвенкийн автономит тойргийг давхар уусгахаар ажиллаж байна. Ингэснээр Зүүн шиврээ губерни цогцлон байгуулагдана. Бас Өмнөд шиврээ губерни, зүүн хойд губерни, хойд кавказ губерни, Хар тэнгис хавийн губерни, Волгакам губерни зэрэг нь үндэсний БНУ-уудыг автономит тойргуудтай нь хамт залгиж устгахаар зориулагджээ.<br />Ийнхүү 28 губернийг байгуулахдаа СОПС нь хорин үндэстний улсуудыг, бас 11 автономит тойргуудыг түүхийн тавцангаас нэг мөсөн арчиж хаях аймшигт зөвлөмжийг дэвшүүлсэн байна. Үндэстний хүчтэй улсуудыг тонилгох замаар том том губерниудыг бий болгох нь Их Оросын колонисог гүрний оршин тогтнох гол чиглэл болж хувираад байна.<br />Дээрх 28 губерниуд нь Холбооны долоон бүс нутагт зангидагдах чиглэл гарч ирж байна. Бид энэ бүгдийг ярьдгийг учир нь Путин ОХУ-ыг том колоничлогч тогтолцоонд суурилуулах гэсэн их санаархлыг зон олондоо сонордуулах гэсэн юм.<br /><br /><i><b>-Орос хүчирхэг гэвэл мөн хүчирхэг ч байсан. Газар нутаг, байгалийн баялгаараа дэлхийд тэргүүлдэг. Цэрэг технологийн хувьд хэнээс ч дутахгүй, мөн геополитикийн хосгүй байршилтай. Оросын хүчирхэг байдгийн үндэс хэдий үеэс эхтэй вэ? Мэдээж оросуудын колониалист бодлого тэдний хүчирхэг байдагтай салшгүй холбоотой байдаг байх?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Их Оросын колоничлогч тогтолцоо 1721 онд бий болсныг оросууд ер нь их л нууцлаад байдаг. Энэ колоничлогч том тогтолцоо байгуулагдсаны 300 жилийн ой 2021 онд болох гэж байгаа. Энэхүү тогтолцоог Оросын их хаан Петр I анх тавьсан.<br />Их Оросын колоничлогч тогтолцоог агуу их хулгайн давалгаан дээр сүндэрлүүлчихлээ гэдгээ Их Петр хаан ойлгож, маш их харамсаж байсан. Их Орос улсын төрийн төсвийн 25-50 хувийг Петр хааны хамгийн шадар сайд Меньшиков гэгч жил бүр сэм хулгайлж байсныг гадарладаг болсон. Тэгээд удалгүй Их Петр хаан өөрөө 1725 онд таалал төгссөн аж.<br />Их Оросын колоничлогч тогтолцоо төлөвшихийн хамт том луйврын бодлого Оросын төрийн бодлогын төвшинд өргөмжлөгдсөн байжээ. Хожим 1866 онд Ф.Энгельс бичихдээ, “Орос гүрэн их хулгайн өмчөө заавал буцааж өгөх ёстой” гэжээ. Оросын их зохиолч Лев Тройтой баатар Цагаан хаанд өргсөсөн айлдвардаа, “Оросууд далан хэлтэн ард түмнийг нэгтгэж, хүний хөл хүрэх газрыг өөрийн болгож авлаа. Ингэж нэгтгэх нэг өдөр байхад салж бутрах нэг өдөр ирдэг. Тэр цагт орос хүн гишгэх газаргүй болбол яана” гэж бичжээ.<br /><br /><i><b>-Цагаан арьстнууд хүн төрөлхтний хөгжлийг тодорхойлж, авч явдаг, харин Европт колони улсуудын доод арьстнуудад бохирдоогүй, цорын ганц цэвэр үндэстэн бол Германчууд буюуАри нар юм гэсэн расист онолчдын сургаалиар Гитлер Герман үндэстнийг дэлхийн тавцанд гаргаад ирсэн. Өөрийнхөө дайныг ч “зөвтгөөд” авсан. Япончууд нар японоос эхэлж манддаг гэсэн сургаалиас үүдэж, Италичууд эртний Ромын эзэнт гүрнийг дахин байгуулах үзэл дээр дэлхийн дайнд оролцсон. Ингэхэд Оросуудад өөрсдийгөө дөвийлгөж үзэх сургаал номлол байдагболов уу? Ер нь Путиний бодлогыг оросуудын үүднээс харвал юу зөвтгөх вэ?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -В.Путин ОХУ-ын ерөнхийлөгч болохдоо тодорхой үзэлд тулгуурлаж бодлогоо үндэслэж томъёолсон байгаа. Бид энэ үзлийг нь гаргаж тавих шаардлагатай. Ер нь Орос улс болон орос үндэстэн өөрсдийгөө өвөрмөц түүхэн замналыг баримталдаг хэмээн үздэг. Бусад үндэстэн ястнуудыг араасаа дагуулах чадвартай учраас орос үндэстэн энэ дэлхийд онцгой байр суурийг, эрх ямбыг эдлэх хувь тавилантай хэмээн үздэг юм.<br />Орос үндэстний өвөрмөц замнал гурван тулгууртай хэмээн бүр 1721 оноос бариммтлах болжээ. Энэ нь хаант ёс (ерөнхийлөгчийн засаглал), үнэн алдартны шашин, ардач ёс гурвын тулгуурыг Путин дээд засаглалын шижим үзэл мөн хэмээн зөвшөөрсөн ажээ.<br /><br /><i><b>-Тэгвэл хойд хөрш маань зүгээр ч нэг Америкийн загварыг дуйраасандаа, аль эсвэл өмнөх түүхийн “цар”-ын засаглалыг үргэлжлүүлэх , гэсэндээ хүчирхэг ерөнхийлөгчийн засаглалыг сонгосон биш байх нь ээ. Мөн санамсаргүй байдлаар ардчиллын индексийн үзүүлэлтээр ардчилсан засаглалтай гэх орнуудын сүүлд жагссан хэрэг биш юм биш үү? Түүхэн тодорхой үзэлд тулгуурласан юм байна шүү дээ.</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Дээд засаглалын тогтворжилтыг зөвхөн хүчээр барина гэсэн чухал томъёолол Путиний үзлийн үндэс болж өгдөг. Үүгээр Зөвлөлтийн КГБ-ийн төрт загвар тод илрэлээ оллоо. Ийнхүү хүчтэй ерөнхийлөгчийн засаглал нь эдийн засгийн өсөлтийг, амжиргааны дээшлэлтийг хангаж Их Орос улсыг том колоничлогч гүрний төвшинд хадгалж үлдээх гол бодлогоо амилуулах гэж зүтгэж явна.<br />Тэрбээр Орос орон их гүрнээрээ үлдэх үү, аль эсвэл дэлхийн тавцангаас арчигдах уу гэсэн түүхэн сонголтыг хийхдээ бидний саяын дурьдсан гурван тулгуур, хүчирхийлэл, хүчтэй засаглал, нийгэм-эдийн засгийн бодлого зэргийг шүтэлцүүлж эцсийнхээ шийдийг олсон аж. Энэ бол 2000 оны эхэнд хийгдсэн сонголт байв. Дээрх сонголтыг ярихдаа бид Путиний том бодлогын бас нэгэн оньсыг хөндөх шаардлагатай.<br /><br /><i><b>-Ямар оньс? Оросын 300 жилийн настай колониализм гэж үү?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Үүний угтуул болгож нэгэн жижиг түүхийг дурьдах нь зүйтэй болов уу. Энэ нь юу вэ гэвэл, Эрдэнэтийн үйлдвэрийг Зөвлөлтийн далд колоничлолын объект буюу хүчит зэвсэг болгож хувиргасан гэсэн нэгэн дүгнэлт 1970-аад оны эцсээр хийгдсэн юм. Энэ дүгнэлтээс өөр нэг асуудал гарч ирсэн. ЗХУ үнэхээрийн социалист улс мөн үү, аль эсвэл далд колоничлогч гүрэн болчихсон уу хэмээсэн том асуудалд бид хариу өгөх ёстой боллоо.<br /><br /><i><b>-Гэхдээ л бид чинь Эрдэнэтийг ганц “саалийн үнээ” гэж өхөөрдөөд, уул уурхайн жишиг загвар болгоод онгироод байдаг биш үү? Тэгвэл Оросын колониализм одоо Монголд хэрхэн нвлөөлж байгаа гэж? Та тодорхой тайлбарлаж өгч болох уу?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Монгол улсын нэмүү бүтээгдэхүүний далд алдац, ЗХУ-ын хувьд далд олдоц болж хувирдаг. Энэ олдоц ЗХУ-ын нийгмийн бүтээгдэхүүн, үндэсний орлого, санхүүгийн блансанд хэрхэн яаж тусгагддагийг мэдэх шаардлагатай болсон. Бидний судалгаагаар Монгол улсын нэмүү бүтээгдэхүүний далд алдац, ЗХУ-ын Үндэсний орлогын тооцоонд тусгагддаггүй юм байна гэдэг нь тогтоогдсон. Харин энэхүү далд алдац ЗХУ-ын улсын нэгдсэн төсөвт бусад зардал гэдэг нэрээр бүртгэгддэг юм байна гэдэг нь тогтоогдов. Үүнээс үндэслэж ЗХУ-д нийгмийн бүтээгдэхүүний үндэсний орлого нь ил блансаар, бас далд блансаар тооцоологддог нь бидэнд мэдрэгдэв.<br />Өөрөөр хэлбэл, Үндэсний орлогын далд блансаар Зөвлөлтийн засгийн газар хар хайрцагны бодлогоо амилуулдаг юм байна гэсэн дүгнэлт хийхэд хүргэв. Эл тооцоог бид “ЗХУ-ын улс ардын аж ахуй 1985 онд” гэсэн статистикийн эмхэтгэлийг баримталж хийлээ. Улсын нэгдсэн төсөвт нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц 1985 онд 114 тэрбум рубльд хүрчээ.<br />Мөн онд Зөвлөлтийн үндэсний орлого 578 тэрбум рубль, материаллаг зардал 805 тэрбум рубль болов. Үндэсний орлого, нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц хоёрын нийлбэр нь 692 тэрбум рубльд хүрч, үндэсний орлогын энэхүү нөөцөөр Зөвлөлтийн өргөтгөсөн нөхөн үйлдвэрлэл явагддаг нь тогтоогдсон. Хуримтлалын сан статистикийн эмхэтгэлд 264 тэрбум рублиэр биш, 150 тэрбум рублиэр тооцоологддог байсан. Нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц ийнхүү тодорхойлогдсоноор Зөвлөлт төрийн жинхэнэ дүр төрх илчлэгдэж, далд колоничлолын бодлогыг явуулдаг нь тогтоогдов. Бусад орнуудаас олдог нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц нь Зөвлөлтийн эдийн засгийн хөгжилтийг санхүүжүүлдэг том эх үүсвэр болж байсан юм.<br /><br /><i><b>-Энэ тухай ерөөсөө дуулаагүй юм байна шүү. Тэгвэл Далд колоничлол Оросын эдийн засгийн хөгжлийн гол түлхэц ноён нуруу нь болж өгдөг байх нь ээ?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Энэхүү далд олдоц 1970 онд 30 тэрбум рубль байсан бол 15 жилийн дараа 114 тэрбум рубльд хүрч 3.7 дахин нэмэгджээ. Харин Зөвлөлтийн үндэсний орлого 15 жилд ердөө 2 дахин нэмэгдэв. Ийнхүү нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц, Зөвлөлтийн үндэсний орлогоос бараг 2 дахин илүү хурдацтайгаар нэмэгдсэн байна. Нэмүү бүтээгдэхүүний далд алдац дотор Монгол улсын нэмүү бүтээгдэхүүний далд алдац том хувийн жин эзэлж байжээ.<br />Ялангуяа Эрдэнэтийн үйлдвэр ашиглалтад ормогц, Зөвлөлтийн гадаад санхүүжилтын эх үүсвэр огцом нэмэгдсэн юм. Саяын бидний ярьсан нэмүү бүтээгдэхүүний далд олдоц нь ЗХУ-ын гадаад эдийн засгийн харилцааны блансын том том ашигаар илэрдэг билээ, Путин хүчтэй ерөнхийлөгчийн засаглалыг тогтоохын түлд 2001 онд төрийн Думд явуулсан илгээлтэндээ нэгэн чухал томъёоллыг оруулжээ. Энэ нь юу гэсэн томъёолол вэ гэвэл төсөв тойрсон панзлалаас татгалзаж, улсын төсвийг хоёр эх сурвалжаас бүрдүүлнэ. Нэг нь, төрийн хүлээсэн үүргүүдийг хэрэгжүүлэхэд зориулагддаг орлого. Нөгөөх нь, гадаад эдийн засгийн харилцааны блансын ашгууд байх болно гэжээ.<br /><br /><i><b>-Гадаад худалдаанаас ашиг олоход юунь болохгүй гэж? Энэ асуудал колониализмтай холбоотой гэж үү?</b></i><br /><br />П.Нэргүй: -Зөвлөлт засгийн үед явуулж байсан далд колоничлолынхоо бодлогыг Путин ерөнхийлөгч болмогцоо хэлбэрэлтгүй үргэлжлүүлэхээр шийдсэнээ төрийн Думд илтгэсэн байна. Бодлогын энэ том чиглэл ОХУ-ын 2003 оны төлбөрийн блансанд яаж тусгагдсаныг бид уншигч олондоо бас толилуулъя. Оросын барааны экспорт 2003 онд 134.4 тэрбум доллар, барааны импорт 74.8 тэрбум доллар болж гадаад худалдааны блансын ашиг 59.6 тэрбум долларт хүрлээ. Энэхүү ашиг 2002 оныхоос 13.3 тэрбум доллараар нэмэгдэв. Эл цэвэр өсөлтийн 4.6 тэрбум доллар буюу 35 хувь нь экспортын биет өсөлтөөр хангагдсан бол үлдэж буй 8.7 тэрбум доллар буюу 65 хувь нь үнийн өсөлтөөр хангагджээ.<br />Ингэж гадаад худалдааны ашгийн цэвэр өсөлтийн 2/3 хувийг нь үнийн өсөлтөөр хангах айхавтар монжооч чиглэл хэрэгждэг болжээ. Ялангуяа Монгол, Оросын гадаад худалдаанд Оросын бараа өндөр үнээр орж ирдэг нь манай гадаад худалдаа үлэмжийн алдагдалтай болдог нь чухамдаа Путиний тогтоосон монжооч гадаад худалдааны бодлоготой шууд холбогддогийг хэлэх хэрэгтэй.<br />Хэдийгээр гадаад худалдааны бланс нь ашигтай ч гэсэн гадаадын хөрөнгө оруулалтын бланс үлэмж хэмжээгээр алдагдалтай гардаг болсон. Гадаад худалдааныхаа ашгаар гадаадын хөрөнгө оруулалтын орлого зарлагын зөрүүг нөхөөд 4 орчим тэрбум долларын ашигтай ажиллажээ. Энэ нь 2003 оны тухайд шүү дээ. Оросууд гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг мөддөө давж гарахгүй юм шиг байна. Тэднээс үлэмж хэмжээний алдагдалд өртдөг нь Оросын эдийн засагт хүндээр туссан хэвээр байгаа.<br /><br /><b><i>-Бас аймар бодлого байна шүү. Дэлхийн зах зээл дээрх литр шатахууны үнэ Монголд 2, бүр 3 нугалж өсөөд байдгийн учир бас л Оросын далд колониалист бодлогын илрэл байж болох юм. Эрдэнэт аль хэдийн Оросын далд колониализмын объект болчихсон, одоо харин Оюутолгой Хятадын колониализмын золиос болох вий дээ. Ер нь Оросууд яагаад биднийг ингэж монжих ёстой гэж?</i></b><br /><br />П.Нэргүй: -Үүнээс гадна бид бас нэгэн асуудлыг энэ дашрамд хөндөе. Их Оросын шовинист үзэлд дөрвөн үндэстнийг онцгойлон дурьдаж буруутгадаг нэгэн хачирхалтай чиглэл амь бөхтэй оршсоор байна. Орос гүрэн хүнд байдалд орж, том алдагдалд өртөх, эсвэл лут ялагдал хүлээх үед үүний хамаг бурууг дөрвөн үндэстэнд тохоож сурталчилдаг айхавтар араншин оросуудад бий. Ийм дөрвөн үндэстний тоонд Монгол үндэстэн, Грек үндэстэн, Немц үндэстэн, Еврей үндэстэн ордог юм. ЗХУ-д өөрчлөн байгуулалт бүтэлгүйтсэний хамаг бурууг хэнд тохсон гэж санаж байна? Хамаг бурууг нь оросууд монголчууд бидэнд тохсон шүү дээ. Монголчууд Оросыг олон зуун жил мөлжиж дарлаж байсны гайгаар Оросын дээд засаглалын дотор том аймшигт зуршил төлөвшсөн хэмээн оросууд томъёолдог. Яг үүнийг нь Сергей Хрущёв АНУ-д уншсан лекциндээ энэ тухай дурьджээ. Уг лекцийн гол агуулга санааг “Хөх толбо” сонин олж монголчууддаа сонордуулсан билээ.<br /><br />эх сурвалж: http://sonin.mn/<br /></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3378780857380284104?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-74530992532329699652009-12-14T10:54:00.000+08:002009-12-14T10:54:19.559+08:00<span style="font-size: 100%;"><span style="font-family: arial;">XIX зууны дундуур монголчууд Англи, Францын цэрэгтэй байлдаж явсан үнэн түүх бий. Их Чин улс гадаад ертөнцөөс өөрсдийгөө тусгаарлаж, дэлхийн хөгжлөөс хоцорсон тэр цагт колоничлогчдын флот Шар тэнгист нэгэнт зангуугаа хаясан байлаа. Хар тамхины эхний дайны дараа өөрийгөө Исүс эзний хүү хэмээн зарласан Хонг Шуухуаны удирдсан Тайпингийн (Тай Пинг Тиян Гоу) бослого дэгдэж, 1845 оноос 1864 оныг хүртэл 19 жилийн турш үргэлжилж, 20 сaя хүний амийг авч, Манжийн төрийг хүчтэй ганхуулсан байна. Энэ бослогыг эхэлсэн цагааc нь дарагдан дарагдтал Xятадын нутгийн гүнд монгол хүний цус урcaж, яс цайсныг өнөөгийн бид төдийлөн мэддэггүй.</span> <span style="font-family: arial;"><br /><br />Хонг Шуухуаны удирдсан Тайпингийн босогчид Нанжин (өмнөд нийслэл) хотыг эзлэн авсны дараа цэргийн хүчээ Бээжингийн (умарт нийслэл) зүгт эргүүлжээ. Хамгийн эхний том тулаан Жиантанд 1851 оны 1 дүгээр сарын 1-нд болсон ба Манжийн морьт цэргийн монгол захирагч Ихдамбын удирдсан 7 анги Тайпингийн бослогын цэргийн галын шугамыг сэтлэхийг орoлдсон боловч араараа бүслэгдэж шахагдан жижиг толгод руу ухарчээ. Бусдаасаа таслагдсан түүний 300 орчим цэрэг, дарга алагдаж, гүүрэн дээр морь нь бусгахад мориноосоо унасан Ихдамба босогчдын явган цэрэгт алагджээ. Удирдлагагүй болcон манжийн цэрэг гол гатлан ухарсан байна. 1851 оны 10 дугаар сарын 10-нд Манжийн цэргийн Улаантай жанжины цэрэг Ёнгон хэмээх газрыг босогчдоос буцааж авaх гээд бүтсэнгүй ухарчээ. Тайпингийн босогчдын цэрэг Бээжинд ойpтох тутам Манжийн Түгээмэл Элбэгт хаан улам сандарч, итгэлтэйгээр нь Монголын өвөр 49, ар 86 хошуунаас морин цэрэг дайчлан татаж, Хорчин монгол жанжин Сэнгэринчинд цэргийг захируулжээ. 1825 онд 24 настайдаа Хорчин зүүн (Xар тугийн) хошууны ноён Сэнгэринчин Манжийн хааны гүнжтэй гэрлэж жүн (хоёдугаар зэргийн) ван болсон байна. Манжийн хааны ордны хамгаалалтанд байсан үнэн итгэлт эфү Сэнгэринчин Хаант Оросоос галт зэвсэг зөөсөн 300 орос цэргийг Их Хүрээнд оруулaлгүй, их буу, зэр зэвcгийг Хиагтад тосч авcaн тухай мэдээ байдаг. Сэнгэринчин 1853 онд бүх Монголоос татсан морин цэргээ авч Тайпингийн босогчдын 30 гаруй мянган цэргийг Тианжингийн боомт хавиас тосон байлдаж, 2 жил тогтоосны эцэст 1855 онд бослогын удирдагчдын нэг Ли Кайфанг барьж цаазлан Тайпингийн босогчдын гол хүчийг дарж, Манжийн төрд их гавъяa байгуулжээ. Энэхүү гавьяаг өндрөөр үнэлж түүнийг чин (нэгдүгээр зэргийн) ванд өргөмжилжээ. </span> <span style="font-family: arial;"><br /><br />Түүнээс дөрвөн жилийн дараа 1859 онд Хар тамхины хоёрдугаар дайн эхлэхэд Сэнгэринчин жанжин бүх Монгол хошуудаас дахин цэрэг дайчлан татаж, Дагукоу-гийн боомтыг Англи, Францын цэргээс хамгаалахаар бэхлэлт барин цэргээ суулгасан байна. 1860 оны 6 сарын сүүлчээр 18 мянган цэрэг бүхий Английн 100 орчим усан онгоц Шар тэнгист орж ирснээс сарын дараа Францын 4 мянган цэрэг дээр нь нэмэгдэв. Энэ удаад Англи, Францын арми өндөр технологийн галт зэвсэгтэй байсныг Сэнгэринчин жанжин хараахан мэдээгүй байлаа. Сэнгэринчин жанжин Дагукоу, Бэйтангийн хойгийн бэхлэлтийн дагуу газрыг миньжүүлсэн боловч, урвагч хятад цэрэг Английн талд мэдэгдсэн учир тэд шөнөөр эргийн дагуу суулгасан минийг саармагжуулж амжсан байна. 8 дугаар сарын 1-нд холбоотны цэрэг Бэйтангийн эрэгт бууж, 12-ны өдрийг хүртэл давшихад манж, монгол цэрэг эцсийнxээ хүнийг амь тавьтал бууж өгөлгүй тулалдав. Татар цэргүүд хэрхэн эрэлхэг байлдсан тухай хожим англи, францын цэргүүд олонтаа дурсан ярьсан байдаг. Хүлээлтэнд байсан морин цэрэгтээ Сэнгэринчин довтлох тушаал өгөхөд эрэг рүү дайран орсон монгол цэргүүд пулемётны шуурган галд өртөж бүгд хиар цохиулжээ. Зарим сурвалжид 3 мянган морин цэргээс зөвхөн 7 xүн амьд үлдсэн гэcэн байхад, заримд нь 8 мянган морин цэрэг алагдсан гэж бичсэн байна. Төсөөлөөд үзвэл “Сүүлчийн самуурай” кинод гардагтай тун төстэй тулаан болжээ. Сэнгэринчин жанжин Зангжиаванд зугтан гарч, Бээжингээс 9 мянган мoрин цэргээр хүчээ сэлбэсэн байна. Хүчээ сэлбэсэн Сэнгэринчин жанжин удаа дараа Англи, Францын цэрэгтэй зууралдан байлдсан байна. Түүний цэрэг гаргууд сайн байлдсан боловч асар их хохирол амсчээ. Англичууд Сэнгэринчин жанжинг Сам Коллинсон (Sam Collinson) гэж нэрлэж, эрэлхэг гарамгай дайчин гэж тодорхой бичсэн байдаг. 9 дүгээр сарын 21-ний өдрийн хориглох тулалдаанд баруун жигүүрийг хамгаалан байлдсан Сэнгэринчингийн монгол цэрэг хоёрхон цагийн дотор холбоотны мянга орчим цэргийг алж устгасан байна. Зүүн жигүүрийг хамгаалан байлдсан Mанжийн Шэнг-бао жанжины цэрэг мөн 2 цагийн дотор мянга орчим франц цэргийг устгасан байна. Энэ тулалдаанд Mанжийн 30 орчим мянган цэрэг орoлцсон бөгөөд Шэнг-бао жaнжин хүндээр шархдаж Бээжинд хүргэгдсэн гэдэг. Сэнгэринчин жанжин зүүн жигүүрийг гартаа авахаар оpoлдсон боловч холбоотны цэргийн шуурган галд өртөж давшилт амжилтгүй болжээ. Энэ Байлишиао-г хамгаалан байл</span></span><span style="font-size: 100%;"><span style="font-family: arial;">д</span></span><span style="font-size: 100%;"><span style="font-family: arial;">ax тулалдаанд Mанжийн үлдсэн 25 мянган цэргийн ихэнx нь амь үрэгдэж ялагдсан боловч холбоотны цэрэгт асар их хохирол учруулсан учир тэд цааш давшиж Бээжинг эзэлж чадаxгүйд хүрчээ. Сэнгэринчин жанжины зэрэг дэвийг бууруулан түүний цэргийг Шандуны хойгт гарсан Ниан босогчдыг даруулахаар хөдөлгөжээ. Тэнд гурван жил орчим амжилттай тулалдаж босогчдыг хэрцгийгээр даран өөрийн зэрэг дэвээ буцаан сэргээж авсан боловч Ниан босогчдын мэхэнд хууртан гэнэтийн довтолгоонд өртөж, 1865 онд Сэнгэринчин жанжин алагдсан байна. Түүнийг амь үрэгдсэнээс 3 жилийн дараа 1868 онд уг бослого бүр мөсөн дарагджээ.<br /><br /></span><span style="font-family: arial;">Би Жагжид Цэцэн агснаас Сэнгэринчин вангийн тухай асуухад “-Сэнгэринчин бол Манжийн төрд хамаг хүчээ өгсөн хорчин монгол хүн. Түүнтэй хамт олон монгол цэрэг хүний нутагт халуун цусаа урсгаж, алтан амиа алдсан” гэж хэлж билээ. Сэнгэринчин вангийн морин цэрэгт горлосын хоёр хошуу, халх, харчин таван хошууны зост чуулган, монголжин, хорчины Бу вангийн хошуу, хорчины дархан вангийн хошуу, жалайд зэрэг газраас лавтай монгол цэргүүд байжээ. Энэ бүгд “Сэн вангийн магтаал”-д тодорхой орсон байдаг. 1889 онд Манжийн хааны бэлэвсэн Сиши хатан Сэнгэринчин жанжины дурсгалд зориулж Бээжингийн Донгчэн дүүрэгт Шианзонcи мөргөлийн cүм байгуулжээ. Хoжим 1995 онд Өвөp монголын Тонляо хотноо Сэнгэринчин жaнжины хөшөөг босгoж, музейг байгуулсан байна. </span> <span style="font-family: arial;"><br /><br />Хэрвээ бид Халх дөрвөн аймаг, өвөр зургаан чуулганы Манжийн үеийн данснаас 1840 оноос 1870 оны хоорондох 30 жилийн турш хугацаагүй цэргийн албанд татагдсан эрсийг шүүгээд үзвэл хичнээн монгол энэ дайнд орж эрсдcэн тоо гарна. Хожим Боксерын бослогыг дарах, Хятад-Японы дайнд хичнээн олон монгол хүү алтан амиа золиослocныг бид мэдэхгүй. Бокcерын бослогыг дарахаар Халх дөрвөн аймгаас татсан 2 мянган морин цэрэг Улиастайн амбанд сууж байгаад дайнд мордолгүй тарсан тухай баримт бий. Монголын цэрэг ялаагүй ч Англи, Францын давуу армитай байлдаж явсан үнэн түүхээс сөхөн дурдахад ийм байна. Энэ бол 100 гаруй жилийн тэртээ болсон бодит түүх. Таны эсвэл миний элэнц хуланцаас хэн нэгэн нь харийн нутагт цусаа урсгаж ясаа тавьсан байж болно. Бид Монголчуудын түүхийг ямарч байсан 1949 он хүртэл нэгтгэн авч үзээд, судалж бичиж байх нь чухал хэмээн би боддог.</span></span><br /><br /><span style="font-size: 100%;"><span style="font-family: arial;"><a href="http://shbaatar.blogspot.com/2009/10/blog-post_17.html">ЭХ СУРВАЛЖ: </a><br /></span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7453099253232969965?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-85241291002840442322009-12-06T22:17:00.001+08:002009-12-06T22:17:34.776+08:00<object width="425" height="344"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/g9XD7P185E4&hl=en_GB&fs=1&"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/g9XD7P185E4&hl=en_GB&fs=1&" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8524129100284044232?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-36910188127437732622009-12-01T20:03:00.000+08:002009-12-01T20:04:20.570+08:00IQ - Inteligence Quotient<br /><br />Inteligence - Танин мэдэхүй<br /><br />Аливаа зүйлийг тунгаан бодох, шинэ материал судлах, олон асуудлын дотроос оновчтойг нь сонгон амьдралдаа авч явах чадварыг танин мэдэхүйн оюун ухаан гэж үздэг.<br /><br />- Хүний танин мэдэхүйн ухааны боломж чадвар хир зэрэг вэ?<br />- IQ-г яаж тооцох, яаж хэмжих, яаж хөгжүүлэх вэ?<br /><br />Оюун ухааныг хэмждэг 2 үндсэн аргын нэг нь IQ тестийн арга юм.<br /><br />IQ-д багтах буюу тестээр илрэх чадварууд<br /><br /> 1. Шинэ зүйлд суралцах<br /> 2. Даалгавар, дасгалд төвлөрөх<br /> 3. Мэдээллийг хадгалах ба эргэж санах<br /> 4. Задлан шинжлэх<br /> 5. Нэгтгэн дүгнэх<br /> 6. Хийсвэр сэтгэх<br /> 7. Учир шалтгаан үйл хөдлөл хийх<br /> 8. Дарааллын зүй тогтлыг олох<br /> 9. Ижил төстэй ба ялгаатай шинжийг олох<br /> 10. Нөхцөл байдал өөрчлөгдөхөд зохицох<br /> 11. Өмнөх мэдлэгээ ашиглан асуудлыг шийдэх<br /><br />EQ – Emotional Quotient<br /><br />Emotion – Сэтгэл хөдлөл<br /><br />- EQ - өөрийнхөө болон бусдын сэтгэл хөдлөлийг ойлгох, үүн дээр үндэслэн тохирох үйлдэл хийх чадвар<br />- EQ бол орчныхоо хэрэгцээ, дарамттай зөв харьцах танин мэдэхүйн бус чадваруудын нэгдэл<br /><br />EQ нь 5 хүрээтэй, дотроо 15 чадварыг багтаана.<br /><br /> 1. Өөрийгөө мэдэж, жолоодох чадвар<br /> 2. Хүмүүсийн арга эвийг олох чадвар<br /> 3. Уян хатан, бодитой үүссэн янз бүрийн асуудлыг шийдэх чадвар<br /> 4. Тэвчээртэй хандаж, түргэн зангаа хянаж, хорхойгоо дарах чадвар<br /> 5. Сэтгэлийн ерөнхий байдлын хүрээ<br /><br />CQ – Creative Quotient<br /><br />Creativity – Бүтээлч сэтгэлгээ, бүтээлч чадвар<br /><br />- Аливаа мэдлэгийг биет болон оюуны баялаг болгох чадвар<br />- Ер бусын байдлаар сэтгэж өвөрмөц байх чадвар<br /><br />CQ – ийн үндсэн чадварууд<br /><br />- Давтагдашгүй шинэ санааг олох<br />- Юмс үзэгдлийг чөлөөтэй холбох<br />- Бүх мэдрэмжээ ашиглах<br />- Бүтээлч шинэ санааг хурдтай төрүүлэх<br />- Шинэ санааг хөгжүүлэх<br />- Аливаа зүйлийг олон талаас нь судалж шийдэх<br />- Хөдөлгөөнт чанар буюу хуучин төсөөллөө өөрчлөх<br />AQ - Adversity Quotient<br /><br />Adversity – Бэрхшээл, золгүй явдал, гай зовлон<br /><br />AQ нь бэрхшээл, азгүй тохиолдлыг ялан гарах чадварыг хэмжинэ.<br /><br />AQ-ийн үндсэн чадварууд<br /><br />- Хянах – нөхцөл байдалд эергээр нөлөөлж чадахаа мэдрэх, үйл явдалд үзүүлэх хариу үйлдлээ хянах чадвар<br />- Гол ачааг үүрэх – тухайн бэрхшээл ямар ч шалтгаанаар үүссэн байлаа гэсэн даван туулахын тулд үүрэг хариуцлагыг өөрөө хүлээх чадвар<br />- Хүлээц – таны ажил, амъдралд нөлөөлөх ямар нэг таагүй нөхцөлд хүлээцтэй хандах чадвар<br />- Тэсвэр – таагүй нөхцөлд хэр удаан үргэлжлэх талаарх мэдрэмж.<br />BQ – Bonding Quotient<br /><br />Bonding – Хэлхээ холбоо, хамаарал<br /><br />BQ – Эцэг эх, үр хүүхдийн дотно харилцааны үзүүлэлт.<br />Эдүгээ эцэг эхчүүд хүүхэддээ анхаарал тавих нь бага болсон. Хүүхэд эцэг эхийн анхаарал халамж улам их шаардлагатай болсон.<br /><br />BQ-г яаж дээшлүүлэх вэ?<br /><br />- Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ онцлогийг мэдэх хэрэгтэй<br />- Хүүхдийнхээ эрх чөлөөг хязгаарлаж болохгүй<br />- Хүүхдийнхээ материаллаг төдийгүй оюуны хэрэгцээг нь хангах нь чухал<br />- Хүүхэдтэйгээ утсаар ярих, хамт ном унших, тэмцээнд хамт оролцох, аялалд хамт явах нь хамгийн үр дүнтэй, энгийн аргууд<br />- Эцэг эхийн зүгээс тэвчээр гаргах нь хамгийн чухал<br />NQ – Net Quotient<br /><br />Net – Мэдээллийн сүлжээ<br /><br />- Компьютерийн сүлжээнд чөлөөтэй холбогдож, ажиллах<br />- Хэрэгцээтэй мэдээллээ олж авах<br />- Мэдээллийн технологи, програм хангамжийн мэдлэг<br />- Өөрийгөө захирах чадвар<br /><br />Microsoft корпорацийн эзэн Bill Gates хамгийн өндөр NQ-тэй хүн. Dot-com-ын үеийнхэн буюу одоогийн 20 настангуудын NQ хамгийн их.<br />FQ – Financial Quotient<br /><br />Financial – мөнгө хөрөнгө, санхүү<br /><br />- Өөрийгөө, өрх гэрээ авч явах чадвар<br />- Аж ахуй эрхлэх чадвар<br />- Хөрөнгө мөнгөтэй зөв харьцах чадвар<br />- Аливаа асуудалд эдийн засгийн агуулгаар хандах сэтгэлгээ<br /><br />FQ-г хөгжүүлэхэд яаж анхаарч байна вэ?<br /><br />Өндөр хөгжилтэй орны чинээлэг иргэд хүүхдийнхээ FQ-г дээшлүүлэхийн тулд ирээдүйн саятнуудын клубт хичээллүүлдэг болсон. Хятадад иргэдийнхээ FQ-г хөгжүүлэх ажил эрчимтэй өрнөж байна.<br />DQ – Development Quotient<br /><br />Development – Хөгжил дэвшил<br /><br />Өөрийн бие бялдрын байдал, онцлогийг тодорхой мэдэж, аажмаар хөгжүүлэн, зорилгодоо хүрч амжилт гаргах чадвар<br /><br />DQ өндөртэй хүн өөрийн биеийн онцлог ба чадварыг зөв үнэлж, тогтвортой, тэвчээртэй, системтэй хичээллэх чадвартай болдог. DQ өндөртэй хүн биеийн тамир, спорт, урлагийн төрөлд гялалзсан амжилт гаргаж чадна.<br /><br />DQ-гээ яаж дээшлүүлэх вэ?<br /><br />- Хамгийн түрүүнд айдсаа даван туул<br />- Тогтмол хичээллэ<br />- Булчингаа хөгжүүл<br />- Уян хатан чанараа хөгжүүл<br />- Тэнцвэрээ хөгжүүл<br />- Аливааг урьдаас мэдрэх чадвараа хөгжүүл<br />- Самбаа болон баримжаагаа хөгжүүл<br />- Аэробикээр хичээллэ<br />- Амьдралынхаа хэмнэлийг өөрчилж бай<br />- Эрүүл хүнс хэрэглэж бай<br />- Тэвчээртэй бол<br />- Биеэ сул тавих, стресс тайлах дасгалуудыг сур.<br />SQ – Spiritual Quotient<br /><br />Spiritual – оюун санаа, дотоод ертөнц<br /><br />- Утга агуулга, үнэлэмжийн асуудлыг ойлгож шийдэх чадвар<br />- Үйл ажиллагаа, амьдралын замаа өргөн, баялаг, ач холбогдолтой хүрээнд аваачих чадвар<br />- Үйл ажиллагаа, амьдралын аль нэг замыг бусдаасаа арай илүү болохыг үнэлэх чадвар<br />- Хүний тархи, сэтгэц дэх дотоод төрөлхийн чадварууд<br />- Оюуны бусад чадваруудаа ухаалаг ашиглах хамгийн оргил чадвар<br />- Хүрээлэн байгаа орчин, байгальтай холбоо тогтоох чадвар<br />- Бусдад тусалж, өөрийгөө бусдын төлөө золиослох чадвар<br /><br />Бидний SQ бол сэтгэл дотор маань байдаг луужин юм.<br /><br />SQ – гээ яаж хөгжүүлэх вэ?<br /><br />- Амьдралд байгаа бүхий л сайхан зүйлийг олж харж, баярлаж сур<br />- Өөрийнхөө үнэт чанарыг таньж мэд<br />- Өрөвч зөөлөн сэтгэл гаргаж бай<br />- Сэтгэлийн амар тайван байдлыг тань алдагдуулдаг зүйлээс өөрийгөө холдуул<br />- Илүү ачаанаасаа сал<br />- Өөрийхөө хүсэл зорилгын талаарх оюуны зураглал хий.<br />MQ – Moral Quotient<br /><br />Moral – Ёс суртахуун<br /><br />Ёс суртахуун – хүний нийгэмд өөрийгөө зохицуулж, үйлдлийнхээ агуулга, хэм хэмжээг тогтоох чадвар<br /><br />MQ сайтай хүн сайн мууг ялгах чадвартай, бас чин сэтгэлээсээ бусдыг хайрлаж чадна. IQ, EQ хичнээн сайн байлаа ч MQ доогуур бол тэр хүн нийгэмд хор хөнөөл учруулна.<br /><br />Ёс суртахууны чадварууд<br /><br />- Хүний нэр хүндийг хүндэтгэх<br />- Бусдын сайн сайхны талаар санаа тавих<br />- Хүвь хүний сонирхол ба нийгмийн үүрэг хариуцлагыг хослуулах<br />- Зарчимч байдлыг эрхэмлэх<br />- Ёс суртахууны сонголтуудыг тусган авах<br />- Зөрчлийг тайвнаар, эв зүйгээр шийдвэрлэх арга замыг хийх<br /><br /><a href="http://unuruu.blogspot.com/">Эх сурвалж:</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3691018812743773262?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-13283934219454724832009-12-01T19:27:00.001+08:002009-12-01T19:27:56.249+08:00Тони Бьюзен “Суут сэтгэлгээний 10 алхам” <br /><br />Намайг жаахан хүү, сургуулийн сурагч байхад би яаж ч хичээгээд хариуг нь олж чаддаггүй хэдэн зовлонтой асуултууд байдаг сан. Гэтэл багш нар маань тэдгээр асуултын хариуг олоход надад туслахгүй мөртлөө намайг анхаарал чинь төвлөрөхгүй байна, тэнэг юм шиг ерөөсөө юм хийхгүй байна” гэх мэтээр л хэлдэг байлаа. Тэр зовлонтой асуултууд дунд:<br />Яагаад газарзүй, түүх, англи хэл, байгалийн<br />шинжлэл гэх мэт хичээлүүд биеийн тамир, зураг, хөгжмийн хичээлээс чухал гэгддэг юм бол?<br />Яагаад хөвгүүд бид “мундаг” гэж тооцдог хүүхдүүдийг багш нар маань болохоор “хөнгөн”, “хийсгэн”, “сахилгагүй” гэх мэтээр үнэлж, харин хөвгүүд бид нарт тэнэг санагддаг хүүхдүүдэд онц тавьж, магтан мандуулдаг юм бол?<br />Яагаад надаас бага мэдлэгтэй хүүхдүүд үл ойлгогдох шалтгаанаар надаас өндөр оноо, дүн авчихсан байдаг юм бол?<br />Бас яагаад заримдаа би нэлээд өндөр оноо авчихсан байхад надаас илүү мэдлэгтэй чадвартай хүүхэд бага оноо авчихсан байдаг юм бол? зэрэг асуултууд байсан юм.<br />Харин багш нар маань миний тухай:<br />залхуу<br />хоосон мөрөөдөх дуртай<br />анхаарлын төвлөрөл сул<br />уран сайхны авъяас огт заяагаагүй нь илт хүүхэд<br />ангид муу нөлөө үзүүлдэг<br />биеийн тамирын хичээлд сонирхолгүй<br />түүхийн хичээлд дэндүү муу, сонирхол ч байхгүй, авъяас ч байхгүй<br />дээд сурьгуульд орж цагаа үрэх хэрэггүй<br />уг нь илүү үр дүнд хүрэх далд чадвартай”<br />гэх зэргээр тодорхойлсон.<br />Магадгүй, таныг ч бас ингэж дүгнэж байсан л биз. Яваандаа хариу нь олддоггүй миний зовлонт асуултууд гурван гол асуудал болж ирсэн юм.<br />1.Тухайн хүний ухаантай эсэхийг ер нь хэн мэдэх юм бэ?<br />2.Ер нь “ухаан” гэдгийг хэн тодорхойлж чадах юм бэ?<br />3.Оюуны хөгжлийн”IQ” түвшнээ дээшлүүлэх боломжтой юу, эсвэл хүн заяасан ухаанаараа л амьдардаг юмуу?<br />Ингээд би өөрийн амьдралын нэгэн гол зорилгыг эдгээр гурван асуултын хариуг олоход зориулсан юм. Оюуны чадварыг судлах, яаж хөгждөгийг нь мэдэх болон бидний интеллект /оюун ухаан, авъяас чадвар/ чадварыг хөгжүүлэхэд тусалдаг Оюуны карт зохиох зарчмуудыг боловсруулахад 30 жил зориулсан.<br />Таны дотоод сэтгэлийн гүнд далд “зүүрмэглэн”, танаас дуудлага ирж сэрээхийг хүлээн байгаа оюуны олон чадваруудаа сэрээгээрэй!<br />Хүний оюун ухааны тухай бидний мэдлэгийн хөгжиж ирсэн түүх бол тун гайхалтай. Шилдэг сэтгэгчид “Ямар хүчин зүйл биднийг амьдрахыг албадаж байдаг вэ?” , “Чухам ямар хүчин зүйл ухаантай болгодог вэ?” гэсэн асуултуудад хариу эрсээр ирсэн бөгөөд сонирхолтой нь оюуны хөгжлийг коэффицент илтгэцүүрээр хэмжих санаа бүр 100 гаруй жилийн өмнөөс үүсчээ. Судлаачид “Хүний оюун ухаан олон төрөл хэлбэртэй байдаг бөгөөд зөв хөгжүүлж чадвал тэдгээрийн нэг бүр нь бусадтайгаа тохирч ажилладаг” гэдгийг ойлгосон.<br />Жинхэнэ ухаалаг хүн бол хүрээлэн байгаа бодит орчны янз бүрийн тохиолдолд үүсдэг асуудлуудыг шийдэхийн тулд оюун ухаанаа ашиглаж чаддаг хүн юм. Жинхэнэ оюун ухаан бол спортоор хичээллэх, бусад хүмүүстэй харьцах, сексээс таашаал авах зэрэг бидний амьдралын аль ч нөхцөлд бүх боломжоо ашиглахад илэрдэг. Хэрэг дээрээ бол бид бүхий л амьдралынхаа турш ухаалаг болсоор л байдаг.<br />Танд байгаа 10 интелект чадвар нь Бүтээлч, Сэтгэл хөдлөлийн болон оюуны хөгжлийн итгэлцүүрт хамрагдах Уламжлалт интеллектүүд гэсэн гурван ангилалд хуваагддаг.<br /><br />1. Бүтээлч болон Сэтгэл хөдлөлийн интелектүүд<br /><br />1. Өөрийгөө бий болго- таны Бүтээлч интелект<br />Бүтээлч чадвар гэдэг бол “бурхнаас заяасан бэлэг” бөгөөд цөөхөн хүнд л олддог зүйл хэмээн нэгэн үе тооцож байв. Харин одоо бол энэ авъяас бэлгийг хэвийн эрүүл саруул бүх хүнд байгалиас заяасан байдгийг бид мэдэж авлаа. Хүн бүрт нуугдаж байгаа Бүтээлч интелектийн ер бусын боломжуудыг нээх нь ердөө өргө техникийн л асуудал юм.<br />Тодорхойлолт:<br />Бүтээлч интеллект гэдэг нь ер бусын байдлаар сэтгэж, өвөрмөц байх чадвар бөгөөд шаардлага гарвал “зөвхөн бусдыг даган сэтгэдэггүй байх чадвар юм. Бүтээлч интеллект нь:<br />Хурд. Танаас шинэ бүтээлч санаа төрөх хурд.<br />Хөдөлгөөнт шинж. Энэ нь аливаа зүйлийг янз бүрийн өнцгөөс харж, сөрөг санал бодлуудыг харгалзаж, хуучирсан үзэл бодол, төсөөллийг өөрчлөх төны чадвар юм. Түүнчлэн бид ямар нэгэн шинэ зүйлийг бүтээж байх үедээ бүх мэдрэмжээ ашиглах чадварыг бас агуулдаг.<br />Өвөрмөц, давтагдашгүй шинж. Энэ нь бүтээлч сэтгэлгээний зүрх бөгөөд ер бусын хосгүй, шинэ санааг олох таны чадварыг харуулж байдаг. Ийм шинж чанруудыг агуулсан хүнийг олон бусад хүмүүс “өөрийгөө хянадаггүй” гэж үздэг боловч хэрэг<br />дээрээ харин ч үүний эсрэг байдаг. Өөрийн<br />өвөрмөц шинж гэдэг бол оюун ухаанаа ухамсартайгаар хөвчлөн ажилласны үр дүн голдуу байдаг ба тухайн хүн ухаанаа төвлөрүүлэх өндөр чадвартай байдгийг харуулдаг.<br />Шинэ санааг хөгжүүлэх чадвар. Бүтээлч бие хүн бол жирийн санааг өлгөн авч өргөжүүлж, чимэглэж, хөгжүүлж, олон санаа бодлоор баяжуулж чаддаг.<br />Бүтээлч хүмүүс голдуу шийдмэг бөгөөд шаргуу байдаг. Тэд ихэнхдээ эрх баригчидтай санал нийлдэггүй. Тэд бүтээлч зорилтуудаа хэрэгжүүлхээр эрчтэй барьж авдаг учраас бусдад гүн сэтгэгдэл төрүүлдэг.<br />Та энэ бүлгээс өөр юу мэдэж авч болох вэ?<br />Таныг оюун ухааны дасгал хийж байх үед бүтээлчээр сэтгэх таны чадвар улам өргөснө. Хэдэн минутын дотор та зураг зурж /муугүй зураач болохоо та олзуурхан мэдэх болно/, яаж хошин шог яриа зохиохыг сурч, таны бүтээлч чадварын шандасыг чанга бат байлгахад туслах дасгалууд өгнө.<br />Та үүнийг мэдэх үү?<br />Таны уурга тархины гаргаж чадах шинэ санаа бодлуудын тоо нь ертөнц дээрх бүх атомуудын тооноос ч илүү байдаг байна.<br /><br />Үүний зэрэгцээ уламжлалт математикийн болон хэл ярианы интеллектүүд нь аналитик, логик сэтгэлгээний үйл явцтай илүү түлхүү холбогддог.<br />Таны бүтээлч интеллект нь таныг шинэ санаа бодлуудын ертөнцөөр шинэ оршихуйд хүргэдэг эрчимтэй хийсвэрлэн сэтгэх явдлаар илэрнэ. Интеллектийн бусад төрлүүдийн адилаар бүтээлч интеллектийг ч хөгжүүлж болдог. Зарим хүмүүс л үгүй гэж зүтгэдэг юм.<br /><br />Бүтээлч интеллектийн од болсон хүн<br /><br />Бидний жишээ татах гэж байгаа интеллектийн од болсон хүн маань ядаж сургууль ч төгсөөгүй юм шүү дээ. Тэрбээр дислекси өвчинд нэрвэгдэж, үгийг зөв бичих дүрмийг огт тогтоож чадахгүй байсан болохоор ном унших, суралцахад тун бэрх байжээ. Тэр энэ байдлаасаа ихэд ичиж, бусдын өмнө анги танхимд ямар нэгэн сэдвийг унших хэрэгтэй болоход олон цагаар чармайн байж цээжилдэг байв. Түүний IQ интеллектийн түвшин доогуур байсан учраас багш нар нь сайн сурагч гэж үздэггүй байв. Энэ хүнийг Ричард Брэнсон гэдэг байлаа. Гэвч тэрээр ямар ч саад бэрхшээлийг үл хайхран өөрийнхөө бүтээлч интеллектийг хөгжүүлж байхдаа гялалзсан ирээдүйг өөртөө бий болгож чадсан юм. Ямар ч ирээдүйгүй байсан тэр залуу Virgin гэсэн эмблемд нэгддэг 150 үйлдэрийн удирдагч болж, 3 тэрбум фунт стерлингийн хөрөнгөтэй болж чаджээ. Яаж, юуны ачаар тэр юм бол!<br />Оюуны хөгжлийн коэффицент түвшнийг тогтоох тестүүд нь тэр хүний зорьсондоо хүрэх хорсолтой гэмээр айхтар шаргуу чанаруудыг илрүүлж чадаагүй юм. Энэ л чанар нь Брэнсонд том, жижиг ямар ч асуудал тулгархад заавал гарц олж, бусад хүмүүс тэмцэхээ больчихоод байхад ч эцсийг нь хүртэл үзэлцэн үр дүнд хүрэхэд нөлөөлж байжээ. Мөн түүний бүтээлч шинэ санаа бодлоо бусадтай хуваалцах чадвар, бусдын хүсэл мөрөөдөл, санаа бодлыг өөрийнхтэйгээ хослуулан үр дүнд хүрэх чадварыг нь тестээр илрүүлж чадаагүй аж.<br />Өсвөр насандаа Брэнсон бүтээлч бусад олон хүмүүсийн адилаар сурч байсан сургуулийнхаа хатуу хязгаар, дүрмүүдэд гонсойж явдаг байв. Түүний бүтээлч эсэргүүцлээ илэрхийлсэн анхны үйл ажиллагаа нь сургууль дээрээ өөрөө анх сонин гаргасан явдал юм.<br />Тийм хачин хүүхэд сонин гаргалаа гэж үү? Тиймээ<br />Тэрбээр зөвхөн сургуулийнхаа төлөө бичдэг байсан явдлыг халж, үүний эсрэгээр сурагчдынхаа тухай бичихээр шийджээ. Тэрээр сонингоо хэн ч уншихгүй уйтгарт цаас биш, харин ч бүх хүнд, ялангуяа реклам тавиулан мөнгөө төлж чадах томоохон компаниудад зориулсан сонирхолтой, хурц байлгахыг хүсэж байв.<br />Энэ удаа тэрээр бас л өөрийн гэсэн өвөрмөц замаар явахаар шийдэж, сурагчдыг төдийгүй кино, рок хөгжмийн одод, бүтээлч хүмүүс, олонд алдаршсан тамирчдыг сэтгүүлчээр урьж ажиллуулсан юм.<br />Ричард болон түүний найз Жонни Жеймс багахан хөрөнгөтэйгээр ажлаа эхэлжээ. Шуудангийн зардал болон утасны төлбөр төлөхөд ээжийнх өгсөн ердөө л 4-хөн фунт л байлаа. Тэд Брэнсоны байшингийн подвалд ажиллаж, бүхий л зүйлсд өөрсдийгөө хязгаарлан, чадахын хэрээр хэмнэж байсан ч тэднийг хөдөлгөгч хүч болох өөрсдийн бүтээлч санаа бодолдоо хэзээ ч, ямар ч хязгаар тавьдаггүй байв.<br />Брэнсоны сурч байсан сургуулийн захирал нь нэгэн удаа түүнд ёжтойгоор “баяр хүргэе Брэнсон. Миний бодлоор бол, та нэг бол шоронд орж, нэг бол тэрбумтан болох байх” хэмээн хэлж байжээ. Тэр үеэс Брэнсон өөрийнхөө гол зарчмыг хөгжүүлэн, бүхэл бүтэн компаниудын ажил хэргийг засан өөрчилж, бүтээгдэхүүний танилцуулгыг хэвлэж, аль болох олон шинэ санаа бодлууд олохыг чармайн, энэ үедээ бусад хүмүүсийн бодол мөрөөдлийг сонирхон судлах болжээ. Түүний тэргүүлэх компани “Виржин Эйрлайнз” нь бүтээлч санаа бодлыг хэргэжүүлсний маш сайхан жишээ юм. Үнэ тарифаа буруулахдаа үйлчилгээний чанарыг бууруулдаг “доошилж буй спираль” хэмээх ердийн зарчмыг ашиглахын оронд тэрээр уламжлалт хандлагыг эргэн хянаж үзжээ. Тэгээд үнэ өртгөө хэвээр байлгаж, ирсэн хүмүүст үнэгүй иллэг хийх, мөхөөлдөс өгөх, кино үзүүлэх, шүршүүрт орох, биеийн тамирын дасгал хийх зэрэг этгээд өвөрмөц үйлчилгээг нэмж оруулжээ. Тэр гайхамшигтай сайхан санаануудыг олж хэрэгжүүлдэг, бусад хүмүүсийн санааг ашиглаж, тэдэнтэй хамт нэгдмэл болж мөрөөдлөө биелүүлдэг чадвараараа амжилтыг хүчээр өөртөө дуудан авчирдаг хүн юм.<br /><br />Та үүнийг мэдэх үү?<br />Бүхий л цаг үеийн агуу суутнуудын нэг, 1000 гаруй шинэ бүтээл хийсэн Томас Эдисон 12 насандаа сургуулиас хасагдаж байжээ.<br /><br />Бүтээлч хандлага гэдэг нь сайхан зураг зурах, хөгжмийн зэмсгээр тоглохыг хэлнэ гэж ойлгож болохгүй. Оройн хоол бэлтгэх, ажил дээрээ тавьсан зорилтоо хэрэгжүүлэх, амралтаа төлөвлөх, хашаа, цэцэрлэгээ янзлах, байшин өрөөгөө засах, зурагтаар гарч байгаа хөл бөмбөгийн баг яавал өрсөлдөгчөө хожиж болох арга замуудыг тоочих зэрэг нь ч бас л бүтээлч хандлага юм.<br />Жишээ: Эцэг эхчүүд.. эд бол үнэхээр бүтээлч хүмүүс. Тэд хүүхэд төрүүлэх төдийгүй, ажлаа хийж, мөнгө олж, орон гэрийнхээ дизайныг шийдэж, хоолоо бэлтгэж, ээлжийн амралтаа төлөвлөж, зочдыг хүлээн авч, хүүхдийнхээ бүхий л асуултад хариулт өгдөг. Тэд үнэхээр ирээдүйг бий болгож байгаа хүмүүс.<br />Леонардо да Винчийн санал болгодог Бүтээлч интеллектийн зарчмууд<br />Хүн оюун ухаанаа жинхэнэ ёсоор бүтээлч болгохын тулд: мэдрэмжээ хөгжүүлэх, шинжлэх ухааны урлагийг судлах, урлагийн шинжлэх ухааныг судлах, ертөнцийн бүх юмс ямар нэгэн байдлаар холбоотой гэдгийг ухаарах хэрэгтэй гэж бүтээлч чанараа гайхамшигтай хөгжүүлсэн Леонардо да Винчи хэлсэн юм.<br />1. Мэдрэмжээ хөгжүүлэх<br />Бүтээлч оюун ухааныг хөгжүүлэх үндэс нь мэдрэмжийн интеллект юм гэдгийг Леонардо хүлээн зөвшөөрч байснаараа тухайн цаг үеэсээ 500 жилээр түрүүлж чаджээ.<br />2. Шинжлэх ухааны урлагийг судлах<br />Леонардо зүгээр л “шинжлэх ухааныг судлах” гэж хэлэлгүй, “Шинжлэх ухааны урлагийг судлах” гэж онцлон хэлж байсан нь сонирхолтой юм. Ингэснээрээ тэр шинжлэх ухаан бол зэвхий саарал, уйтгартай зүйл биш гэдгийг онцолж байжээ. Гэтэл мэдээлэл хөгжсөн өнөө үед шинжлэх ухааныг ингэж сөргөөр ойлгодог хүмүүс байсаар байгаа. Хүний тархины баруун тал бөмбөлгийн хариуцдаг, тодруулбал, орон зайн мэдрэмж, хийсвэрлэн төсөөлөх сэтгэлгээ, өнгө, хэлбэр, хэмнэлийн мэдрэмжийг хариуцдаг чадварууд нь шинжлэх ухааны судлагдхуун юм гэдгийг олон жилийн өмнө зөвөөр ойлгож байлаа.<br />3. Урлагийн шинжлэх ухааныг судлах<br />Эхэндээ энэ нь зөрчилтэй мэт санагдана. “Урлагийн шинжлэх ухаан” гэдгийг бодоод үз дээ?! Гэвч дахиад л Леонардогийн зөв байлаа. Урлаг гэдэг бол олон хүн урлаг гэж ойлгодог тэр зүйл биш юм. Энэ бол хувь хүний өөрийгөө илэрхийлэх болон сэтгэлзүйн психоанализ хийх, нэг тийм “зөөлөн” сэтгэлийн хөдөлгөөний хэлбэр юм. Та оюун ухаанаа дасгалжуулсны дараа урлаг гэдэг нь маш нарийвчлалтай, хатуу шаардлагатай шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгох болно.<br />4. Ертөнцийн бүх л зүйл дам холбоотой байдаг гэдгийг ухаарах<br />Америкийн нэрт сэтгэл судлаач Вильям Жеймс хүний сэтгэлгээ бүрэлдэн бий болох, хөгжих тогтолцоо бүтцийн асар их ач холбогдлыг ойлгож танихаас бүүр 400 жилийн өмнө Леонардо “хүний тархи нь аливаа холбоосыг барьж авдаг механизм тогтолцоо төдийгүй, шавхагдаж дуусашгүй боломжууд бүхий механизм юм” гэдгийг нээж чаджээ.<br />Та одоо цааш уншихаа түр зогсоод зөвхөн энэ тухай бодоод үз дээ. Тэгснээр та өөрийнхөө сэтгэлгээ хязгааргүй гэдгийг мэдэж, өөрийн тухай болон бусад хүмүүс, байгаль, хүний оюуны чадавхийн тухай хуучин төсөөллөө бүр мөсөн өөрчлөх ёстой юм.<br />Бүтээлч интеллектийн 4 зарчмын зэрэгцээ таны мэдэж байх ёстой бас нэг зарчим бий. Бүтээлч хандлага бол хэвшмэл, стандарт байдлаас заавал татгалздагт мөн чанар нь байдаг. Аливаа норм хэм хэмжээ гэдэг бол статистикийн дундаж зүйл бөгөөд хэвийн зүйлсийн тухай бидний төсөөллийг бүрдүүлдэг. Бидний хувьд хэвийн зүйл гэдэг нь уураг тархи маань дассан тэр зүйлс бөгөөд ямар нэгэн гэнэтийн сонин зүйл гарч ирэхгүй, өөрчлөгдөхгүй хэвээр үлдэж, дахин таны гайхлыг төрүүлхээ больсон, таныг айлгаж, шок цочролд оруулж, эсвэл бухимдуулдаггүй тийм зүйлс юм. “Бүтээх” гэдэг нь урьд өмнө нь хэн ч хийж байгаагүй ямар нэгэн шинэ зүйлийг бий болгож, ямар нэгэн зүйлийн эхлэлийг тавих чадвар юм.<br />Жишээ: “Битлз” хамтлаг бол хамтарсан интелект нь дээд түвшинд ажиллаж чадсан бүлэг хүмүүсийн тод жишээ билээ. Тэд өөрсдөөс нь өмнө хэн ч хийж байгаагүй зүйлсийг байнга хийж, нэг нь нөгөөтэйгээ огт адилгүй хөгжмийн бүтээлүүдээ туурвисаар байв. Тэд бусад шиг л “томоотой” биш, бусдаас огт өөр байдлаар задгай, чөлөөтэй, хөгжилтэй, эрчтэй авирлаж, биеэ авч явдаг байв. Энэ шинж нь ч бас бүтээлч ухааны нэг онцлог юм. Агуу “Битлз” хамтлаг ч шууд дардан замаар амжилтанд хүрч чадаагүй бөгөөд тэд гайхамшигтай шаргуу ажиллаж, дуу бичлэг хийдэг 30 компани тэдэнд татгалзсан хариу өгсөөр байхад ч бууж өгөөгүй аж.<br />Аливаа зүйлсийг гүнзгий танин мэдэж, тооцоолон, цоо шинэ өөр арга замыг олох нь бүтээлч хандлага юм.<br /><br />Тони Бьюзен “Суут сэтгэлгээний 10 алхам”<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-1328393421945472483?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-62752755775725696602009-08-15T17:10:00.003+08:002009-08-15T17:24:15.182+08:00Намайг жаахан бацаан байхад манай ээжийн ахын хэдэн хүүхдүүд надад үлгэр дууриал болж их юм л зааж өгдөг байж. Тэд 10-н жилийн ахлах ангийн сурагч, зарим нь оюутан, харин би бүүр нусаа хацартаа наагаад л машин чирээд гүйдэг байсан. Нэг эгч энэ дууг пянз тоглуулагчан дээрээ чанга гэгч нь тавьж байгаад л бүжиглэдэг байсан. Гэхдээ хүн амьтан байхгүй гэртээ ганцаараа байхдаа, намайг ямар хүний тоонд оруулах биш хэхэ. Сая энийг үзсэн чинь сэтгэлд их ойрхон гоё сонсогдож байна шүү. Кино нь бас гоё л байсан да тухайн үедээ. Жими жими... ажаа ажаа.. гээл дуулаал явж өгнө шүү дэ бас хэхэ, бодоход энэ кинон дээр бүжиглэдэг шиг л дагаал бүжиглээл байдаг байсан байх да kkk<br /><br /><object width="425" height="344"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/zLPbrSjiJI8&hl=en&fs=1&"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/zLPbrSjiJI8&hl=en&fs=1&" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6275275577572569660?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-61022446828461251472009-07-30T14:53:00.002+08:002009-07-30T15:08:15.366+08:00Чингис хаан онгоцны буудалд Солонгосоос ирж байгаа онгоц газардаж зорчигчид буулаа. Ажиглаад зогсож байхад хэд хэдэн давхар биетэй Монгол хүүхнүүд буусан нь нээх сонин биш байсан боловч тэднийг тосож байгаа хүмүүс нь дандаа солонгосууд байхийн, бэрээ л тосон авч байгаа бололтой их л сүрхий хайр халамж гэрэлтүүлэн угтаж байна өө. Сонин юмаа яагаад гээд өөрөөсөө асууснаа тэгэсгээд мартсан, гэхдээ ганц биш бараг 3-4 байсан , хамтдаа биш бүгд өөр өөр, тосож байгаа хүмүүс нь ч гэсэн тусдаа :(<br /><br />Бас саявтар да, хятад хоолны газар сууж байсан чинь 2-3 хужаа хажуухан ширээн дээр хоол идээд сууж байсан юм. Тэгсэн гаднаас хүүхэдтэй 2 хос ороод ирсэн, байж байгаа ярьж байгаа зэрэг нь их л гайгүй зүс царайтай цэвэр Монгол хос мөн байсан. Гэтэл хажуу талын ширээн дээр очоод л юу юу гэнэ вэ, нөгөө өмхий хужаа чинь хүүхдийг өргөж өхөөрдөөд л , ээж аав дээрээ ирж байгаа хүмүүс л мэт.. өвөө нь.. эмээ нь.. гээл .. олигтой ч монголоор ярьж чадахгүй байж юу юу ч гэнэв дэ.. бүүр гайхцан гэж.. уруул амаа нийлүүлэх шахаад л халуун дотно яриа өрнүүлж хоолоо идэцгээж эхэлсэн.. шал дургуй хүрч гялс гарсан.. тэр хоол лав надад хор болсон байхаа да аягүй бол :(<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6102244682846125147?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-55658319895544948782009-07-08T14:49:00.003+08:002009-07-08T14:54:01.902+08:00Энийг дуустал нь үзээрэй, үнэхээр сонирхолтой, бодууштай юм байна лэ шүү :) Урам хайрлая бусаддаа, хүн гэдэг чинь сэтгэлийн амьтан шүү дэ гэж :)<br /><br /><object width="425" height="344"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/Cbk980jV7Ao&hl=en&fs=1&"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/Cbk980jV7Ao&hl=en&fs=1&" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5565831989554494878?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-3388124666219259712009-06-03T23:08:00.002+08:002009-06-03T23:11:29.728+08:00<object width="425" height="344"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/DboyS-OiDK4&hl=en&fs=1"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/DboyS-OiDK4&hl=en&fs=1" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><br /><br />бас л лайтай дуу шүү<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-338812466621925971?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-23693176951305244602009-05-26T15:43:00.003+08:002009-05-26T16:57:49.051+08:00Чамайг энэ хорвоод юу ч үгүй уйлан майлан ирж байх үед хүмүүс баярлаж байсан бол чамайг энэ хорвоогоос юмтай ч бай юмгүй ч бай буцах үед чинь хүмүүс нулимс унаган үдэх болно. Чи амьддаа хичнээн баян чинээлэг мундаг байсан ч шороонд булагдахдаа жирийн нэгэн өндөр настны өлмий дор орж мэднэ. Юм болгонд ганц гарц гэж үгүй бид тоолж барашгүй олон сонголтон дунд тэмтчин тэнтгэнэн зүтгэнэ...<br /><br />чи єєрийнхєєрөө, хийж бүтээж гүйцэлдүүлж байгаа зvйлдээ дуртай байвал яагаад болохгүй гэж, чамд бусдынх биш чиний сонголт л үнэ цэнэтэйг хожим ойлгож мэднэ.<br /><br />бусдын явсан замаар явж, бусдын идсэн хоолыг идэж, бусдын гэсэн амьдралаар амьдарч цаг үрэх хэрэг байна уу, бусдын гэсэн онолд өөрийгөө битгий мохоо, битгий өөрийгөө живүүл, битгий үхүүл. Өєрийнхєє зvрх сэтгэл, зєн совингоо дагах зоригтой байж өөрийгөө үнэлж сур.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-2369317695130524460?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-86728021165088348942009-05-25T18:44:00.001+08:002009-05-25T18:54:56.583+08:00Олон зуун жил, ямар ч нєхцєлд хэл ёс заншлаа хадгалж, элэнц хуланцдаа дамжуулсны vр нь болж дуучин Цагаанзам тєрсєн нь зєвхєн халимагуудын ч биш бvх монголчуудын бахархал гэж би хувьдаа vзэж байна. Ээжийн дууг Халимагт ёстой найман настай балчраас эхлээд наян настай буурал мэднээ, жинхэнэ ардын дуу болсон учраас. Би ч энэ дууг тав зургаан настай байхдаа манайд суудаг Шар эмгэнээс сурч байсан. Тэр хєгшин Сибирийн цєллєгт бvх vр хvvхэд, элгэн саднаа алдаад, манайд хоргодон байж нас барсан юм.<br /><br />Сэтгvvлч Л.МАНЦУУ-гийн Єнєєдєр сонины 2002 оны 11 сарын 07-ны дугаарт хэвлүүлсэн нийтлэлийг тус сонины зєвшєєрлєєр ЦАХИМ ӨРТӨӨ сүлжээнээ залсан байсныг уншигч тvмэнд дахин хvргэж байна.<br /><br />Mонголчууд туйлширдаг зантай гэдгийг бvгд мэднээ. Социализмын vед энэ араншинг vзэл суртал энэ тэрээр чєдєрлєдєг байсан бол, сvvлийн арав гаруй жил Монголд маань хvн бvр санасан бодсоноо ярьж хийдэг болсон билээ. Анх Монголд 1980-аад оны эхээр хєл тавьсан халимаг хvний хувьд, бас хэвлэл мэдээллийн салбарт ажиллаж байсны хувьд єчигдєр, єнєєдрийн байдлыг харьцуулж vзэх эрхтэй гэж бодлоо. Сэтгvvлч хvний хувьд vнэхээр олон сэдвээр уншигч олонтойгоо бодлоо хуваалцах санаа тєрдєг. Энэ удаад ганцхан, бас нэн чухал сэдвээр саналаа хуваалцмаар санагдлаа.<br /><br /><br />Эзэн Чингисийн vеэс монголчууд дэлхий даяар тархсан. Єнєєдєр халимаг, буриадууд Орос, Америк, Франц, Хятадад, євєр монголчууд Хятадад аж тєрж байна. Тэд амьдарч байгаа орныхоо усыг нь уувал ёсыг нь дага гэдгийг мєрдєн сууж байгаа ч, монгол цустай гэдгээ мартахгvй явдаг. Yvний наад захын жишээ нь Монголд дуу нь хит болоод байгаа Халимагийн дуучин О.Цагаанзам Монголд ирж дууныхаа зургаа Бурхан Халдун ууланд авахуулсан явдал. Дєч гарч яваа энэ эр айраг цагаагаар идээ ундаа хийж, монгол гэрт єсєєгvй нэгэн. Тєрсний гэрчилгээг орос бvртгэгчээс авахдаа, єєрийн санасан орос нэрээр бvртгvvлээд, долоо хоногт нэг удаа халимаг хэлийг гадаад хэл шиг заалгасан тэр бид хоёрыг болон олон халимаг залуусыг уусгах зорилго их гvрнийхэнд байсан ч байж магадгvй. 1937 онд Халимагуудыг ачааны вагонд нэг шєнийн дотор мал шиг ачин, Уралын уулс даваад зєрлєг болгон дээр тав арваар нь аав хvv, эгч дvvгий нь салган буулгаж байсан нь халимагуудыг устгах зорилго байсан байх. 1640-єєд оноос хойш хэдэн зуун жил єнгєрєєд байхад, зургаа долоон vеийг дамжуулан хэл, ёс заншил, соёлоо хадгалж ирсэн, Европт амьдарч буй халимагуудыг ууссан гэж хэлж арай болохгvй. Монгол оронд ардчилал єрнєж, Америкт амьдарч байгаа ах дvv нартайгаа уулзахад халимаг (баруун монгол-дєрвєд, торгууд, хошууд гэсэн vг) хэлээр манайхан ойлголцож байсан. Тэдний эх эцэг нь манай аав ээж шиг гэртээ зєвхєн халимагаараа ярихыг шаарддаг байсан нь эхлээд сонин санагдсан ч их юм бодогдуулж, эх эцгийгээ шvтэх сэтгэлийг улам хєгжєєсєн. Олон зуун жил, ямар ч нєхцєлд хэл ёс заншлаа хадгалж, элэнц хуланцдаа дамжуулсны vр нь болж дуучин Цагаанзам тєрсєн нь зєвхєн халимагуудын ч биш бvх монголчуудын бахархал гэж бихувьдаа vзэж байна. Ээжийн дууг Халимагт ёстой найман настай балчраас эхлээд наян настай буурал мэднээ, жинхэнэ ардын дуу болсон учраас. Би ч энэ дууг тав зургаан настай байхдаа манайд суудаг Шар эмгэнээс сурч байсан. Тэр хєгшин Сибирийн цєллєгт бvх vр хvvхэд, элгэн саднаа алдаад, манайд хоргодон байж нас барсан юм. Жаахан охин байхдаа тэр дууг миний ээжийн тухай сайхан дуу гэж боддог байлаа. Одоо дууны зургийг (клип) харахад, Шар эмгэний хацран дээгvvр урсч байсан гашуун нулимс, сэтгэл зvрхэндээ хадгалж, нандигнан явдаг єлгий нутгийн тухай мэдрэгдэж байдааг. Yvнийг G - INTERTAIMENT-ийн залуучууд ойлгож, магадгvй халимагуудын хэдэн зууны мєрєєдлийн єчvvхэн хэсгийг нь биелvvлсэн байж болох юм. Яагаад гэвэл Элстийн гудамжинд яваа хvнээс, эсвэл захын тосгонд амьдарч байгаа хєгшид, залуусаас Монголын тухай асуувал манай єлгий нутаг (историческая прародина) гэж хэлнээ. Монголыг нvдээрээ харж, гараар барьж vзээгvй хvмvvс тэр шvv дээ. Хvн болгон босоо бичгээ (халимагууд тод бичиг гэдэг) мэдэхгvй байж болох юм. Валерий Каруевд (дуучин Цагаанзам) болон хилийн чанадад амьдарч байгаа олон халимаг, буриадуудад тусгаар тогтносон Монгол орон байдаг, тэнд євєг дээдсийнх нь єлгий нутаг байдаг гэж бодохоос элэг нь дэвтээд явчихдаг нь vнэнээс vнэн. Тиймээс элгэн садан гээд наалдаад байхад «Элстийн ууссан муу халимаг» гэж тvлхээд, «Ганц дууны тєлєє алтан микрофон яах гэж єгснийг мэдэхгvй» хэмээн цэнхэр дэлгэцээр зарлаж байсан зэрэг нь хэт туйлширсан, дэндvv богино ухаантай хvний vг юм. «Шиндлерийн бvртгэл» кино vзсэн хvн миний санааг ойлгох байх аа.<br /><br />Зуны амралтаар гэр бvлээрээ Халимагт очихдоо аав ээждээ заавал арц, хvж, хорхой ааруул аваачдаг заншилтай байсан. Тэр арц хvжийг ээж маань хэд хуваагаад хажуу айлын хєгшчvvлд тарааж єгнє. Монголоос ирсэн бэлэг гээд нєгєєдvvл нь сvйд болж, нууцаар бурхандаа єргєн гэр орноо ариусгана. Нєгєє л хориотой цаг vе. Харин хэдэн жилээс Халимаг Тангачийн нийслэл Элиста хотод болон бусад газраар бурхан шашны хурал дуганууд нээгдэж, хєгшчvvл маань буян vйлдэж мааниа унших, залуучууд эх орныхоо тvvх соёлтой чєлєєтэй танилцах боллоо. Арц хvж ч дэлгvvр мухлагаар элбэг худалдаалагдах болсон. Энд асуудлын нєгєє талыг хєндмєєр санагдлаа. Би зvгээр л нэг Монгол Улсын жирийн иргэн. Засаг тєрд ч, албаны хvмvvст ч учиргvй зєвлєєд байх нь зохисгvй санагдав. Гэхдээ хорь гаруй жилийн дотор Монгол-Халимагийн харилцаанд нэг ч олигтой хийсэн зvйл олж харсангvй. Мэр сэр хувь хvн, компанийн холбоо, тvншийн харилцаа, соёл, урлагийн байгууллагуудын солилцооноос єєр юмгvй.<br /><br />Тэгэхэд Євєр Монголоос Шинжааны торгуудууд Халимагт очин яам, газруудаар зєвлєх хийгээд, их, дунд сургуулиудаар босоо бичиг заагаад явж байна. Халимагуудын их нvvдлийн тухай (буцаж Монгол руу) хятадууд уран сайхны кино авсан байгаа. Халимагийн их сургуульд орчин vеийн монгол хэлний тэнхим бий, гэхдээ монгол багш нар тэнд очиж ажилласныг сонсоогvй. Хэл, соёл, тvvхийн талаархи мэдлэгийг Халимагийн залууст монгол багш нараас илvv хэн ч таниулж, тайлбарлаж чадахгvй. Хувийн компанийн шугамаар Халимагийн их сургуульд сурдаг гэж сонссон. Халимагийн их сургуулийн оюутнууд Монголд дадлага хийдгийг мэдэхгvй. Дєрвєн зуугаад жилийн ємнє дєрвєн Ойрдын хэсэг омгууд баруун Монголоос тасарч гарахдаа явсаар байж Ижил мєрєн хавиар эх нутагтайгаа адилхан цэлийсэн талд суурьшиж, таван хошуу малаа маллаж єнєє хvртэл амьдарч байна. Мал, хєдєє аж ахуй Монголтой адил гол салбар, тэгсэн ч харилцаа холбоо энэ талаар онцгvй л санагддаг даа. Халимаг Тангч Оросын холбооны улсад (субъект Федерации) багтдаг учраас хvндрэл магад. Гэхдээ Кемерово муж бас холбооны субъект шvv дээ.<br /><br /><br />1980-аад оны эхээр хуриман дээр манай аав «Охин минь эх нутагтаа очиж байгаа» гэж ээжийг тайвшруулж байсан юм. Хоёр зээтэйгээ уулзахдаа аав минь халимагаар яриад, нєгєє хоёр нь монголоор хариулахад «Яг манай хэлтэй адилхан байгаа биз» гэж баярладаг байсан. 1992 онд Монгол Улсын иргэн болоод аавдаа паспортоо vзvvлэхэд «Тугтан гэж бичээгvй байна» гэж байсан юм. Учир нь манай аав тугтан овогтой, ээж шарнууд овогтой. Аав маань монголчууд овгоо заавал тэмдэглэдэг байсан гэсэн ойлголттой байсан билээ. Тэр vед паспорт дээр овог бичдэггvй байлаа.<br /><br /><br />Иргэний vнэмлэх авах болоод Увс аймгийн овгуудын хуваарилалтыг авч vзэхэд шарнууд, тугтан овог хоёулаа байсан. Сvvлд нь иргэний vнэмлэхээ аавынхаа хvссэнээр тугтан овогтон гэж бvртгvvлсэн.<br /><br /><br />1991 онд ардын хувьсгалын 70 жилийн ойгоор Тєв цэнгэлдэх хvрээлэнд есєн цагаан туг барьсан Чингисийн цэргvvдийг хараад аав маань Монгол руу дагуулж ирсэн ач хvvдээ «Чиний євєг дээдэс ийм хvмvvс байсан» гэж хоолой нь зангиран хэлж байсан ч єєрєє ийм юм анх удаа харсан нь тэр. Манай хvvгийн тєрєл садан гэж Читийн, Хайлаарын буриадууд байх юм. Хєгшин залуугvй бvгд буриадаар сайн ярьдаг, багачууд нь арван vеийнхээ овгийг цээжилсэн байдаг, хэн нь хэний хvv, охин, єєрт нь ямар садан гэдгийг ч яс сайн мэднэ. Хоёр жилд нэг удаа зун болгон «Алтаргана» гэж дэлхийн буриадуудын наадам болдог. Монголын Эрхvv, Улаан-Yд, Чит, Хайлаар, барууны орнуудын буриадууд уулзаж, тvvх соёлоо ярьж, дуулж, хуурдаж, тєрєл садангаараа уулзаж хєєрєлдєнє. Хэл ярианаас нь авахуулаад ємссєн зvvсэн нь хvртэл нарийн, бас гол нь залуу хойч vедээ vзvvлж харуулах дамжуулах эрмэлзэл нь биширмээр.<br /><br /><br />Одоо манай хоёр хvv буриад эцэгтэй, халимаг ээжтэй Монголд амьдарч байгаа. Бид дєрвvvл Монгол Улсын иргэд. Хоёр хvv монгол, буриад, халимаг, орос, англиар ярьж бичнэ. Манайх шиг гэр бvл Монголд цєєнгvй. Миний мэдэхээр 1980-аад оноос хойш Монголд халимагаас бэр болж, хvvхнvvд жил бvр ирж байгаа. Олон жил амьдарсан ч, шинэхэн ирсэн ч тэд монголоор ярьж, монгол хувцсаар гангарч монгол хоолоор зочноо дайлна.<br /><br /><br />Ардчилал Монгол оронд арав гаруй жил хєгжлєє. Улаан бурхан, салхин цэцэг шиг «нялхсын» євчнєєр улстєрч, яруу найрагч, сэтгvvлчид євчлєєд эдгэрсэн байх аа гэж бодож байна.<br />Бичсэн юмыг маань уншаад хєєрхий бvсгvй гомдож дээ гэж битгий бодоорой. Асуудлыг арай єєр єргєн хvрээтэй авч vзээрэй гэж уншигч танаас хvснэм.<br /><br />Эх сурвалж: <a href="http://www.uukhai.com/archives/1222">uukhai.com</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8672802116508834894?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-25091965123341691212009-04-20T16:54:00.005+08:002009-04-20T17:25:10.196+08:00Ойрхноос энэ тэндхийн таньж мэдэхгүй есөн шидийн хүмүүс дохиод, пейжирдээд нэг л сонин байв. Гайхаал буцаагаад залгахаар юм ярихгүй таслана, эсвэл уучлаарай дугаар андуурч гэнэ, эсвэл бүүр юу юу нь ч мэдэгдэхгүй юм ярина гэжуга. Гэтэл учрыг нь саяхан тайллаа.<br /><br />Unitel хэрэглэгчиддээ зориулаад доорх урамшууллыг зарласан юм байна. Тэгээл нөгөө дөч дөчөөр нь мөнгөтэй болчих гэсэн гарууд нь хаа хамаагүй эргээд залгачих магадлал өндөртэй хүмүүс рүү байнга дохиостой, өдөр шөнөгүй, уйгагүй...<br /><br />Энэ нээрээ ямар логиктой хэн гэдэг хүний зохиосон сүрхий promotion вэ айн? хэхэ , арай л биш юм аа хэхэ<br /><br />Хэрэглэгчдийгээ өөрсдөө л үнэ цэнэгүй эвгүй байдал руу түлхээд байх шиг.<br /><br />Дохидог хүмүүст гэж хэлэхэл битгий хаа хамаагүй хүмүүс рүү залгаж хүмүүсийн тайван амгалан байдал алдагдуулаад байгаач ээ гэж гуйх байна. Утсаа унтрааж болохгүй, дуугий нь хааж болохгүй хүмүүст үнэхээр хэцүү байна! Нэг арга зааж өгье: Тасархай хүн залгахгүй байхын аргагүй нэг зар мар ч юмуу TВ, зарын сонинд өгөөд л хэвтэж бай л да, хүмүүс өөрсдөө л гүйж орж ирээд чамд 40 төгрөгөө өгөөд байхийн бишүү гэж... Дахин гуйя, битгий 99-тэй дугаарууд луу утгагүй дохиод 40төг гуйгаад бай!!!<br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-YablmBI/AAAAAAAAADc/i7q-O64cyjA/s1600-h/3.JPG"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 178px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-YablmBI/AAAAAAAAADc/i7q-O64cyjA/s320/3.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5326701048405268498" /></a><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-SC2h2VI/AAAAAAAAADU/VPeyGxeI7zA/s1600-h/2.JPG"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 172px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-SC2h2VI/AAAAAAAAADU/VPeyGxeI7zA/s320/2.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5326700938996603218" /></a><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-EWlBadI/AAAAAAAAADM/yU0TxgAtJMk/s1600-h/1.JPG"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 127px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sew-EWlBadI/AAAAAAAAADM/yU0TxgAtJMk/s320/1.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5326700703773714898" /></a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-2509196512334169121?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-37313775207167275552009-03-04T16:00:00.003+08:002009-03-04T16:07:15.805+08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sa42iCtC99I/AAAAAAAAACs/wKShIN0Dm3k/s1600-h/honda+xlr+250.JPG"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 279px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/Sa42iCtC99I/AAAAAAAAACs/wKShIN0Dm3k/s320/honda+xlr+250.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309240969185654738" /></a><br />Цагаан сар өнгөрсөн чинь л аргагүй хавар болсон юм шиг л наль шал оргиод байх шиг. Бушуухан бүүр дулаараад цас хайлаад өгөөсэй. Тэгвэл муу мотоциклоо гаргаж унах юмсан. Би чинь өвлийн улирал дуусахыг худлаа ярьсан хүнд хоног тоолон хүлээдэг хүн байхгүй юу :) унаад давхих сайхан шүү, цаанаа л нэг хийморлог эд<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3731377520716727555?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-75226951187935140062009-03-04T15:31:00.002+08:002009-03-04T15:59:11.520+08:00Би хүн болж хүзүү толгой холбосноос хойш анх удаа 80 хүрч байрлавш хэхэ, гайхаж байна уу? юу гэхээр ийм юм л да.<br /><br />Би 10-р ангиа л төгсөхдөө 68кг жинтэй байлаа. Их сургуульд байхдаа 70 хүрч, 3-р курсдээ 75 хүрээл, тэгээл сургуулиа төгсөөд ажилд орж амьдрал зохиосноос хойш амьдралын их давалгаан дунд жингээ алдаад ~72 хавьцаа л тогтвортой байлаа гэж. Таргалдаг ч үгүй, турдаг ч үгүй.. өөр хүн амьтантай таарахаар янз янз л болсон байхийн, заримдаа атаархмаар ч юм шиг, заримдаа дэмий ч юм шиг<br /><br />Гэтэл өчигдөр жингээ үзтэл 80 болсон байв. баярласан гэж, яагаад гэвэл би өөрөө жингээ нэмэх хүсэлтэй байгаам. Гэхдээ юу гэж гэдэс цувдайгаа томруулчаад давхиад байна гэж бодохов, сайхан эрүүл чийрэг булчинлаг бие бялдартай байвал гоё шд.<br /><br />Бодоод байхнээ жин нэмэхээс өөр аргагүй нилээд хэдэн юм байна.<br /><br />1. Олон жил эрүүл мэнддээ нээх айхтар анхаарал халамж тавихгүй гүйсээр байгаад ходоодтой холбоотой зарим нэг асуудал надад байсан байна. Тэрийгээ янзлуулж зохих эмчилгээнүүдийг нь хийсэн.<br />2. Нас 30 хүрэхээр эр хүн намба сууж жин нэмдэг гэхийн. Би чинь 30 хүрч гунан үхрийн эвэр мушгихтайгаа боллоо гэж :)<br />3. Чийрэгжүүлэх төвд боди-оор хичээллээж эхэлсэн. Бэлтгэл болгоныг чанартай хийх гэж хөлсөө дуслуулан байж зүтгэж явна. Бас болоогүй ээ цаадах чинь уураг ууж байгаа<br />4. Бодид яваад ирэхээр өөрөө өөртөө хайртай болж, өөртөө халамж гэдэг юмыг үзүүлж өгч байна. Хоолны дэглэм барих, идэж байгаа юмныхаа орц найрлагыг хүртэл тооцох, эрт унтах,ариун цэвэрч байх, ажлаа төлөвлөх... гээл ер нь өөрийгөө мартаад тууж явснаа ойлговш<br /><br />Гэх мэт ер нь суугаа ажил хийдэг хүмүүс биеийн хүчний амралт хийж бай гэдэг үг үнэн үг юм аа гэж. Өглөө, орой, цайны цаг.. ер нь нэг мэдсэн чинь ширээний ард хадагдсан шохойжсон мануухай болчуул яана. Нэг мэдэхнээ орчинг муу мэдэрдэг болцон үлбэгэр, сулбагар тэгсэн мөртлөө өөрийгөө их л мундаг гэж боддог, тэгсэн мөртлөө гавьтай хүнээс илүү юм хийгээд байгаа юм байхгүй нэгэн болчуул яана. Залуу халуун нас байна, ар гэрийн амьдрал гэж том юм байна, хүнийг хүлээдэггүй цаг хугацаа гэж нэг юм байна... Ажил амралтаа зөв зохицуулаад амьдралын зөв хэмнэлтэй байвал сэтгэл өөдрөг байж амьдралд их л зүйл хийж амжуулах байх да..<br /><br />Цаашдаа 85.. тэгээд 90 хүрэх бодол байна.. харин 90-с дээш ч дэмий байхаа л гэж бодож байна<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7522695118793514006?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-53734012952704731362009-02-12T13:00:00.001+08:002009-02-12T13:01:32.337+08:00FM 104.5-ийн зорилго нь "Монгол хүнийг хувьсан өөрчлөгдөх /тогтвортой/ хөгжлийг бүтээж чадах, бат бөх гэр бүлийн ухаалаг гишүүн болгоно" гэжээ.<br /><br />бодоод байхнээ энэ их сайхан зорилго байна шүү :)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5373401295270473136?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-62046465672256402822009-02-12T12:39:00.004+08:002009-02-12T12:57:15.106+08:00УБ-т машин барьж явах гэдэг нилээд хэцүү нирвтэй ажил болоод байгаа. Түгжрэл, бүдүүлэг соёлгүй зөвхөн өөрийгөө боддог жолооч нар, замын хөдөлгөөний дүрэм гэж юу байдгыг мэддэггүй хүнд гарууд, бартаат зам, такси микро болон том оврын автобуснуудын хөдөлгөөнд оролцож байгаа байдал... гэх мэт. Ингэж тэгэж явахдаа зарим нэг бодол надад төрж байснаа биччье гэж бодлоо.<br /><br />- Гэрээт цагдаа гэсэн ойлголтыг бий болгож болох. Энэ нь замын цагдаа биш бөгөөд энгийн машинтай энгийн иргэн байх юм. Мэдээж тодорхой шалгуур, зохицуулалтууд байх л байх. Гол нь замын хөдөлгөөн зөрчиж байгаа тохиолдол бүрийг баримтжуулж зохих газарт нь мэдээлэх юм. Жишээ нь: гэрээт цагдаагийн машинд байрлуулсан видео бичигч нь замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж байгаа тохиолдлыг бичиж авч зохих газар луу нь интернетээр ч юмуу явуулж болох бөгөөд дараа нь арга хэмжээ авагдсан төлбөрийн тодорхой %-аар цалинждаг байж болох. Өөр ажил хийдэг хэн ч энийг давхар хийж болох юм. Ингээд ирвэл манайх шиг сэтгэхүйтэй хүмүүст илүү нөлөөлж болох юмуу да л гэж... гэхдээ миний л бодол л до.<br /><br />- Зөөврийн жижигхээн зай тэжээлээр ажилладаг утаа хэмжигч төхөөрөмжийг нэгдсэн бодлогоор оруулж ирэн замын цагдаа нарт ашиглуулах. Техник технологи хөгжсөн өнөө үед энэ бол боломжтой юм. Тэгээд л тэр утаа баагиулаад байгаа бүрэн бус техникүүдийг нөгөөхөөрөө хэмжээд л алхам бүрт нь торгоод байхаар тэд яахийн??? утаагүй болохоос өөр арга байхгүй мэт. Мөн замын цагдаагийн нэг тусгай дугаар ажиллуулж болно. Тийшээ залгахад үнэгүй бөгөөд хаана ямар машин их утаатай байгаа талаар тэр утас руу залгаад л ховлочиж болохоор. Миний хувьд, хэрвээ урд яваа машин аймшгийн утаатай байвал бушуухан залгаад л хэлчмээр байдийн.<br /><br />...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6204646567225640282?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-27929305639561827692009-02-12T12:30:00.002+08:002009-02-12T12:39:08.872+08:00Багш шохой аван самбар дээр томоос том 1-ийн тоо бичээд: "Энэ бол хүн чанар юм. Хүнд байх ёстой хамгийн эрхэм зүйл юм" гэв. Тэгээд 1-ийн тооны ард "0" нэмж бичээд: "Энэ бол амжилт. Жинхэнэ хүн чанар "1"-ийг "10" болгож чадна" ,дахин нэг "0" нэмээд. "Энэ бол туршлага. "10" байсныг "100" болголоо" 0-ууд цааш үргэлжилсээр: Чадвар, сахилга бат, хайр дурлал... нэмж бичигдсэн 0 бүр хүн чанарыг улам баяжуулсаар байгааг багш зааж байлаа. Тэгснээ самбарын алчуур авснаа эхэнд бичсэн 1-ийн тоог арчиж орхив. Тэгэхэд самбар маш олон 0 үлдлээ. Эцэст нь хэлэх гэсэн санаагаа хэлэв. "Хүн чанар үгүй бол бусад нь ямар ч үнэ цэнэгүй" гэлээ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-2792930563956182769?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-90617686365255255902009-02-12T12:10:00.002+08:002009-02-12T12:28:40.729+08:00Уг нь манай Утаанбаатар чинь урт өргөнөөрөө нээх ч айхтар том биш шүү дэ, 2 зээрдээрээ алхаад л барчих газар. Ямар дэлхийн дайтай зуун зуун км-ээр хэмжигдэх биш.<br /><br />Болдогсон бол урин дулаан улиралд бүх нийтээрээ дугуй унах хөдөлгөөнийг өрнүүлэх юмсан. Машин тэрэг нь багтаж ядаад байгаа авто замын хажуугаар 2-хон метр өргөнтэй дугуйнд зориулсан засмал зам тавьчих юмсан. Унадаг дугуйг нэгдсэн зохион байгуулалтайгаар оруулж ирэх, үнэ хямд байлгах талаар нэгдсэн бодлого хэрэгжүүлэх юмсан. Дугуй унадаг, эрүүл мэнддээ анхаардаг, агаар бохирдуулдаггүй, санхүүгийн хэмнэлт өөртөө гаргаж буй хүмүүст тухайн албан байгууллага ч юмуу улсаас тодорхой урамшуулал, хөнгөлөлт олгодог болох юмсан. Ундаг дугуйг дэмжих талаар төрөөс тодорхой бодлого боловсруулж бүх нийтэд сурталчилах юмсан.<br /><br />Манайхан чинь нээх л мундаг машин унахгүй бол хүн биш болчих гэсэн хүмүүс л байх юм. Юу юу ч үгүй байж л яаж ийж байгаад л машин аваад уначих юм. Зээл тавиад ч болтугай бензин түлшийг нь хийгээд яваад байхийн. Морьгүй Монгол болчих гээд л байгаа мэт удамшсан сэтгэлгээ ч юмуу. Бүү мэд дээ.<br /><br />Миний хувьд дугуй унадаг. Зориулалтын зам байхгүй болохоор явган хүний болон машин замаар ээлжлээд л боломжтойгоор нь явдаг. Манай жолооч нарын замын хөдөлгөөнд оролцож байгаа соёл гэж нэг хэцүү асуудал байдаг. Ажил дээрээ давхиад очихоор хувцас солих өрөө энээ тэрээ гэж байхгүй, бас дээр нь дугуйгаа хаана тавих гээд л асуудлууд байдаг л да. Гэхдээ л би сонголтоосоо буцахгүй э, надад хангалттай үр шимээ олон талаар өгдөг юм. Хааяа хотоос гадагшаа аялал хийнэ, ер нь л сайхан шүү.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-9061768636525525590?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-22225224075310313272009-01-18T00:28:00.002+08:002009-01-18T00:36:28.644+08:00...Зарим хүн гадаад ч дотоод ч хамаагүй сургуулийн диплом авч чадвал боловсролтой мундаг хүн болчихно гэж зуун хувь итгэдэг. Гадаад яваад ирсэн зарим нь боловсрох биш хувь хүнийхээ сэтгэлгээний хувьд доройтчоод ирдэг нь нууц биш юм. Боловсрол хүмүүжлээс эхтэй гэдэгтэй би санал нийлдэг. Эрүүл энх гэдэг шиг ганц бие биш сэтгэл санаа эрүүл байх хэрэгтэй мэт санагддаг юм. Хүн угаасаа л сэтгэлийн амьтан...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-2222522407531031327?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-32993469463927367752009-01-18T00:15:00.002+08:002009-01-18T00:28:00.267+08:00...хааяа яагаад ч юм хоосон чанар давамгайлсан элдэв бодол дотор эргэлдэж амьдралын талаар эргэцүүлж ч нэг, гайхаж ч нэг, юм болгоны талаар юу ч ойлгохгүй байгаагаа ч нэг гээд л сонин л байх юм. Яагаад ер нь хүмүүс дандаа л хоёрын хооронд гольдиролд орж амьдардаг юм болоо гэж...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3299346946392736775?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-541432653181835192009-01-06T23:35:00.003+08:002009-01-07T00:01:51.131+08:00Зөвлөлт Холбоот Улс задрахад манайх Казакстантай хил залгаа улс болоод авах боломж байхгүй байсийн байхдаа гэж хааяа боддог юм. Хоёрхон их гүрний завсар хаданд хавчуулагдсан халиуны зулзага шиг манай улсад 3 дах хөрш маш их хэрэгтэй юм. Ялангуяа улам бүр хөгжин хүчирхэгжиж буй Казакстан мэтийн улс бол бүүр л болж байна шд. Газрын зураг дээрээс сайтар харах бол их л ойрхон байгаам да. Их гүрний бодлогоор л боомилсон байхдаа...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-54143265318183519?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-27211660543180567342008-12-11T16:55:00.003+08:002008-12-12T10:33:47.377+08:00Эрт урьд цагт Бурхан амьтдад нас хуваарилж байж гэнэ. Хүн, нохой, сармагчин, илжиг 4 хамт орох болж. Эхлээд хүн орж<br /><br />Бурхан: За чамд би 35 нас өгье болж байна уу?<br />Хүн: Нуулгүй хэлэхэд надад 35 нас багадаж байна. Хийх ажил, амжуулах юм, ер нь тэгээд 35 нас гэдэг чинь их л богинохон байна. Та нас нэмж хайрла<br />Бурхан: За чи юутай ч гадаа гараад зогсож бай<br /><br />гээд хүн гарч нохойны ээлж болж гэнэ.<br /><br />Бурхан: За чамд би 35 нас өгье болж байна уу?<br />Нохой: 35 жил би хуцаж, манаж нохойн амвдралаар амьдрана гэдэг урт хугацаа юм. Миний наснаас хасаж өгч хайрла.<br />Бурхан: За чи юутай ч гадаа гараад зогсож бай<br /><br />дараагийнх нь илжиг<br /><br />Бурхан: За чамд би 35 нас өгье болж байна уу?<br />Нохой: Би маш их ачаалалтай ажилладаг. өдөр шөнөгүй л борви бохис хийлгүй ажилладаг. 35 жил надад маш урт санагдаж байна. Миний наснаас хасаж өгч хайрла.<br />Бурхан: За чи юутай ч гадаа гараад зогсож бай<br /><br />сүүлийнх нь сармагчин орж<br /><br />Бурхан: За чамд би 35 нас өгье болж байна уу?<br />Нохой: Үнэнийг хэлэхэд надад урт байна. Хүний хөдөлгөөнийг дууриаж, хүмүүсийн элэг доог болж, утгагүй амьдралаар амьдрах надад 35 гэдэг урт байна. Миний наснаас хасаж өгч хайрла.<br />Бурхан: За чи юутай ч гадаа гараад зогсож бай<br /><br />Эцэст нь бурхан бүгдийг нь дуудаж оруулаад "За та бүхний саналыг сонслоо. Хүн л ганцаараа насаа чамлаж байна. Бусад нь насаа богино болгох салатай байна. Иймд нохой, илжиг, сармагчин 3-с тус бүр 15 насыг авч хүнд өгье. Хүн 35+15+15+15=80 наслана, харин бусад нь 20 наслана" гэж хэлэхэд бүгд хүлээн зөвшөөрч ихэд баярлав гэнэ. Тэгээд бурханы гэрээс гарцгааж, хүн хамгийн сүүлд гарах үед бурхан хэлж "Хүүе, Хүн, яс юман дээр чиний яг өөрийн чинь нас 35 гэдгийг мартаагүй бээз" хэмээн асуухад хүн юу ч бодсонгүй толгой дохин инээгээд догь гарч гэнэ.<br /><br />Үүнээс хойш бурханы хуваарилсан насаар бүгд амьдарч өнөөг хүрсэн гэдэг.<br /><br />Гэтэл хүн ингэдэг байх юм: Эхээс төрж өсөж томроод сургууль соёл, гэр бүл, үр хүүхэд, ажил төрөл гэсэншүү юм болсоор явтал нэг мэдэхэд хийсэн ч юм байхгүй, хийгээгүй ч юм байхгүй, гийж гийгүүлсэн зүйлсгүй ёстой л нөгөө хоосон хонохгүй хоёр идэхгүй гэдэгтэй ойролцоо л юм үлгэн салган өдөр хоногийг өнгөрөөн явсаар 35 нас хүрсэн байх юм гэнэ. Тэгээд гэнэт боддог гэнэ, юм хийхгүй бол хүн шиг амьдрахын төлөө толгой гар хоёроо хөдөлгөхгүй бол болохгүй гэдгийг ухаарч 15 жил ухаан жолоогүй зүтгэдэг гэнэ. Дараа нь 50 хүрээд ирэхээрээ хүн амьтан руу үсчиж ингэдэггүй юм, тэгдэг юм, одооны энэ хүүхдүүд үү, миний үед.. гэх мэтчилэн ярьж явдаг болж. Эцэст нь 65 хүрээд ирэхээрээ 2 гараа хойноо үүрчээд л энд тэнд хөдөлсөн юм болгоныг барьж авч сонирхон хог новш цуглуулан хүүхэд багачуудын доог болох янзтай л юм явсаар 80 хүрч насыг бардаг юм байхаа.<br /><br />Энэ нь яг үнэндээ эхний 35 жил өөрийнхөө насаар, дараагийн 15 жил илжигний насаар, дараагийн 15 жил нохойн насаар, дараагийн 15 жил сармагчны насаар л наслаад байгаа учраас гэнэ шүү хэхэ.<br /><br />Уг нь хүн чинь 35 гэхэд л бүх амьдралын сайн сайхан бүхнээ цогцлоон байгуулчаад л жаргаж явсаар л насыг барах ёстойн гэнэ л дэ.<br /><br />Энэ нь хүмүүст сургамж талаасаа хэрэгтэйн болов уу гэж бодоод хүнээс сонсож байснаа бичиж орууллаа.<br /><br />12Dec2008<br /><br /><br /><br /><br /><br />35 hun<br />iljig 10<br />nohoi 10<br />sarmagchin 10<br /><br />үргэлжилнэ<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-2721166054318056734?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-88988203388073472122008-09-23T17:37:00.004+08:002008-09-23T17:46:50.467+08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/SNi68BnOXPI/AAAAAAAAAA8/65ozycTDmC8/s1600-h/stress.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_Dx8LoKu0Wwk/SNi68BnOXPI/AAAAAAAAAA8/65ozycTDmC8/s400/stress.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5249150906088185074" /></a><br />Стресс гэдэг ойлготыг анх Канадын эрдэмтэн Г.Селье гаргаж иржээ. Энэ үгний утга нь хүчээр үйлчлэх, доргиох, хүч үзүүлэх гэсэн утгатай. Цаашлаад "Хүнд гаднаас үйлчилж буй эерэг сөрөг хүчин зүйлийн үйлчлэл ,түүнд организмаас хариу өгөх чадвар түүнтэй дасан зохицох чадварыг стресс гэнэ. Стрессийг илэрч буй нөлөөллөөр эерэг /эустресс/ сөрөг /дистресс/ гэж 2 хуваана.<br /><br />Стресст юуг хамааруулах вэ? гэвэл:<br />• Сэтгэлийн түгшүүр<br />• Сэтгэлийн дарамт<br />• Сэтгэлийн зовинол<br />• Сэтгэлийн тэнцвэрт байдал алдагдах<br />• Уур уцаар<br />• Гутрал<br />• Хямрал<br />• Бачимдал, сандрал гэх мэтийг нэрлэж болно.<br /><br />Стрессийг үүсгэж байгаа нөхцөл байдал,үйл явдал болон бодит зүйлийг стресс үүсгэгч гэж нэрлэдэг Үүнд ямар нэгэн харилцааг шинээр эхлүүлхээс нэгэнт бий болсон харилцаанд хүндрэл гарах, мөн сургууль дээрээ шалгалт өгөхөөс эцэг эхтэйгээ муудалцах, авьясаа үзүүлэх мөн гэр бүл болох .хүсээгүй жирэмслэлт, өртэй байх гэх мэт олон зүйлс багтана .<br /><br />Стрөсс нь хүнийг зорьсон зүйлдээ тэмүүлэх, хүч нөөцөө төвлөрүүлэх, зорилгодоо хүрэх арга зам амьдрал ахуйгаа зохицуулах зэрэгт түлхэц болдог. Гэвч ихэнхи төрлийн стресс нь хүнийг сэтгэлийн хямралд оруулах, эвгүйцэл төрүүлэх, зан үйлд өөрчлөлт орж ажил амьдралын амжилт бүтээлийг бууруулдаг сөрөг нөлөетэй. Хэт гүнзгий стресс, байнгын зовинол нь улмаар бие махбоди болон сэтгэцийн эрүүл мэндэд муугаар нөлөөлж, сэтгэцийн өрчлөлийг үүсгэх зэргээр хүний амьдралд сөрөг нөлөө үзүүлдэг.<br /><br />Түүнчлэн бидэнд үүсэх сөрөг таагүй бодлууд нь санаа зовох, сэтгэлээр унах, өөрийгөө дорд үзэх, асуудлаа амжилттай шийдвэрлэхэд муугаар нөлөөлдөг. Иймд аль болох сайн сайхан эерэг бодлуудыг өөртөө төрүүлэх нь стрессээ даван туулахад сайн нөлөө үзүүлдэг. Хүн ямар нэгэн хэмжээгээр түгшүүрт байдалд дасан зохицож, түүнийг даван туулж амьдардаг. Түгшүүрийг даван туулах олон аргууд дотроос хамгийн тохироижтой нь дасан зохицолт юм.<br /><br />Дасан зохицолт нь асуудлыг зөв үнэлж, түүнд тохирсон хариу үйлдэлд үзүүлэхэд оршино.Дасан зохицохуй нь дотоод тэнцвэрийг хадгалах процесс юм. Хүн орчноос үзүүлж байгаа аливаа нөлөөлд зохицхын тулд зайлшгүй тохиолдох түгшүүрийг урьдчилан мэдэж учирч болох таагүй үр дагварыг багасгахад чиглэгдсэн таагүй үйл явдал хийхэд хүргэдэг. Хүн алхам тутамдаа аюулгүй амгалан амьдрал бүрдүүлэхийг хичээдэг .<br />Стрессийг удирдах нь<br /><br />• Стресс үүсч болох нөхцөл байдлуудыг тодорхойлж зайлсхийх<br />• Стресстэй уедээ үзүүлэх хариу үйлдлээ мэдэх<br />• Стресстэй үедээ үзүүлэх биеийн хариу үйлдлүүдийг даван туулах тулд тайвшрах техник хэрэглэх<br />• Стресст хүргэдэг нөхцел байдалд тохируулан тайвшрах техникийг хэрэглэх<br />• Стрессээ удирдах төхникийг хэрэглэж чадсандаа өөрийгөө урамшуул<br />Сэтгэлийн хөдөлгөөнөө удирдах нь<br /><br />• Ямар нөхцөл байдлаас болж биеэ барьж дийлэхээ болих , уур хүрч буйгаа мэдэх<br />• Стресстэй үедээ ямар сэтгэлийн хөдөлгеөн бий болж буйгаа мэдэх<br />• Уг сэтгэлийн хөделгөөн илрэх үед гүнзгий амьсгаа авч тайвширч сурах<br />• Уур уцаараа бусдад түрэмгий биш байдлаар илэрхийлэх<br />Сэтгэлийн хөдөлгөөний гэнэтийн илрэлүүдийг зохицуулж сурах<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Худлаа ярих гээд байдаг зан үйлээ жолоодох</span><br /><br />• Худлааа ярихын өмнө ярих зүйлээ сайтар бод<br />• Ээрч гацан ярихаа болих<br />• Бүх асуултанд үнэнээсээ хариулж худлаа ярихгүйг хичээх<br />• Бусдад худлаа ярихын үр дагаварыг ухаарах<br />• Худлаа хэлсэн бүх зүйлдээ уучлал гуйх<br />• Айдсаа даван туулах<br />• Юу чамайг айлгаж байгааг олж тогтоох<br />• Чи үнэхээр аюулд өртөж буй эсэх, айдас төрөөд буйгаа ялгах<br />• Нөхцөлийг ойлгож .тайван бай.гүнзгий амьсгаа ав<br />• Чиний айдас юунаас үүдэлтэйг ,дотныхоо хүнээс асуу<br />• Өөрт тохиолдох айдсаа даван туулахыг ухамсарлах<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Уйтгартай мэдрэмж эсвэл сэтгэл гутралаа даван туулах</span><br /><br />• Ямар нөхцөл байдал чамайг уйтгартай болгож буйг олох<br />• Уйтгарласан үедээ тэр байдлаа хүлээн зөвшөөр<br />• Өөрт сонирхолдоо зүйл хийж туүнээсээ таашаал авах<br />• Ганцаараа үйлдэхээс зайлсхийх<br />• Үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Бусдын уур уцаар хэрцгий байдлыг даван туулах</span><br /><br />• Харилцаж буй хүнрүүгээ эгцлэн харж ярь<br />• Тайван байдлаа хадгалж гүнзгий амьсгаа ав<br />• Инээж баясалгүйгээр юманд хянуур ханд<br />• Шүүмжлэлээс зайлсхийх<br />• Бусад хүмүүс уурлаж эхэлвэл тэндээс холдох<br />• Өөрийн итгэдэг хүндээ болсон явдлыг ярих<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Бэлгийн харилцааны талаархи буруу хандлагаа удирдах</span><br /><br />• Бусдын гаргаж буй бэлгийн харилцааны талаарх хандлагыг зөв ойлгох<br />• Энэ хандлагын улмаас чамд болон бусдад ямар үр дагавартайг тооцох<br />• Бэлгийн харилцааны буруу хандлагыг өөрчилхийг хичээх<br />• Анхааралаа эерэг эүйлд хандуулах<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Буруу хандлагынхаа талаар бусдаас тусламж гуйх</span><br /><br /><span style="font-weight:bold;">Сэтгэлийн хөдөлгөөнөө зөв илэрхийлэх</span><br /><br />• Тайван байдлаа хадгал<br />• Ярилцаж байгаа хүнрүүгээ харах<br />• Тэр үед үүсэх мэдрэмжээ тайлбарлах<br />• Буруутгах доромжлох үг хэлэхээс зайлсхийх<br />• Сэтгэлийн хөдөлгөөнөө ойлгомжтой илэрхийлэх<br />• Тайлбар сонссонд нь талархах<br />• Өөрттеө хяналт тавих<br />• Өөрийн сэтгэлийн хөдөлгөөндөө хяналт тавь<br />• Тайвшрах стратегийг хэрэглэ<br />• Тайван ойлгомжтой ярь<br />• Оновчтой үгсээр сэтгэлийн хөдөлгөөнөө нямбай илэрхийл<br />• Бусдад эвгүй үг битгий хэрэглэх Бусдын зан байдлыг аль болох хүлээн зевшөөрөх<br />• Юу болж байгаааг ажигла<br />• Бусдын нүүрий илрэл хоолойн өнгө ,дохио зангааг ажигла<br />• Тэдэнтэй ижил зан байдал гаргах үедээ юунаас болсныг тооцох<br />• Одоогийн зан байдал сэтгэлийн хөдөлгөөнөө илэрхийлэх<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Хуримтлагдсан стрессээс хэрхэн салах вэ</span><br /><br />• Өөртөө анхаарал тавь<br />• Тохирсон хамгаалах тогтолцоог танин мэдэх хэрэгтэй<br />• Өөрийхөө хувийн боломжийг бурэн дуурэн ашигла<br />• Нийгмийн харилцаа холбоогоо өргөжуулэх Чөлөөт цагаа зөв зохицуулах<br />• Өөрийхөе тухай мэд<br />• Өерийхөө нөөц бололцоог<br />• Өөрийн стресст өгөх хариу урвалын хүчийг мэд<br />• Хамтрах, харилцах, ангижрах, оролцох<br />• Эргэлзэх, айх, тааламжгүй зүйл байвал хэн нэгнийг олж хамтрах<br />• Өөрийхөө хэрэгцээг илэрхийлж гаргах<br />• Үгүй гэж хэлж сурах<br />• Нэг нэгнийгээ дэмжих<br />• Өөрийхөө хамт олныг хамгаалах, тэдний үгийг сонс<br />• Зөрчилдөх хийгээд түүнийг эргэн санахаас зайлсхийх<br />• Ямар нэгэн тааламжгүй үйл явдал бий болсон үед ярилцаж сэтгэлээ нээ.<br />Зарим зөвлөгөө<br /><br />• Боломж байвал хэвийн хэмжээний ажлын цаг барихыг хичээ.<br />• Амралтын өдруудэд ажиллахаас зайлсхий.<br />• Амрах, тайвшрах, хэн нэгэнтэй танилцах боломжийн цагтай байх<br />• Тогтмол цагаар зөв хооллох, архи уухаас сэргийлэх<br />• Өөрийн биеийн эруул мэндэд анхаар<br />• Дуртай зүйлээ хий<br /><br />“Энх-орчлон” дээд сургуулийн Сэтгэл зүйн зөвлөгөөний кабинетийн эрхлэгч Ц. Нина /дэд. проффесор/<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8898820338807347212?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-74126591478399836822008-09-23T17:26:00.000+08:002008-09-23T17:27:30.496+08:00Та ажилдаа дуртай юу? Хангалттай мөнгөтэй бол ажил хийх үү? Та энэ хоёр асуултанд шударгаар хариулахыг хичээгээрэй.<br /><br />Ажил гэдэг ихэнх хүмүүст цалин мөнгөнөөс гадна, бүр содон онцгой таашаалыг өгч байдаг. Өөрийн сонирхол, чадварт тохиросон ажилтай болсон хүмүүс ажил, хөдөлмөр гэдэг ямар их таашаал өгч чаддаггийг сайн мэднэ. Өөрийн авьяас сонирхлын дагуу ажилласнаар хүн боломж, бололцоогоо мэдэж, хэрэглэхийн сацуу нийгэмд тодорхой байр суурь эзлэн өөрийгөө хэн болох, юу чаддагийг бусдад харуулах боломжтой болдог. Ингээд ч зогсохгүй шинэ мэргэжил дадалтай болж, амьдралын өөр баялаг туршалагатай хүмүүстэй танилцан үзэл бодлоо танилцах боломж гардаг.<br /><br />Гэвч нөгөө талаас ажил нь хэвэнд цутгачихсан мэт нэг хэвийн, уйтгартай байж бас болдог. Ийм ажилтай хүн хийх ёстой зүйлээ хийнэ гэхээс залхуу нь хүрч, улмаар мэргэжил болон албан тушаалын хувьд өсөх боломжгүй гэдгээ мэдэрч, боссдоо уурлаж суудаг. Магадгүй үүнээсээ болоод орой гэртээ уур, уцаартай хүн ирж гэрийнхээ ураа гаргадаг болж ч болох юм.<br /><br />Иймд өөрийн сонирхол, зан төрх, авьяас, боломжинд тохирсон ажил олох нь их амьдралд хөл тавьж байгаа хүн болгоны хийх шаардлагатай болдог хамгийн хариуцлагатай шийдвэр байдаг.<br /><br />Гэхдээ сэтгэлдээ таарсан, өсөх боломжтой ажилд орсноор бүх зүйл шийдэгдчихгүй. Үр өгөөжтэй, харилцан ойлголцсон ажлын харьцаа тогтоож, түүнээ алдалгүй явах нь дараагийн зорилт юм.<br /><br />Ажлаас авах таашаал нь боссын удирдах стилээс гол төлөв шалтгаалдаг. Иймд тухайн хүний удирдлаган дор ямаршуу үр бүтээлтэй ажиллах боломжтой вэ? гэдэг чухал асуудал. Эсвэл бүр хүн өөрөө ямаршуу удирдагч болж чадах вэ? гэж болно. Ажлын харилцааны сэтгэл зүйн нь тухайн хүний удирдах чадвар нь янз бүрийн нөхцөл байдалд хэрхэн илэрч, удирдлагын янз бүрийн стилүүд нь байгууллагын амжилт, удирдагдаж байгаа хүмүүст хэрхэн нөлөөлдгийг судалдаг.<br /><br />Үүнээс гадна хувийн зан чанар, боломж нь ажлаас тавигдаж байгаа шаардлагад хэрхэн нийцэж байгаа нь хүмүүсийн санааг зовоодог асуудал. Боломж нь огт өөр салбарт тохирохоор байж болох талтай.<br /><br />Энэ асуудал буюу хүн томилогдсон албан тушаалдаа тохирохгүй байх нь хөдөлмөрийн үр бүтээмж муудах, хүний өөрийн ч тэр, ажил олгогчийн ч тэр сэтгэл бухимдахад хүргэдэг хамгийн түгээмэл шалтгаан байдаг.<br /><br />Ажил дээр өдөр тутам тулгардаг өөр нэг чухал асуудал нь сэтгэл зүйн стресс юм. Цөөн мэргэжлийн ажил л онцлогоосоо шалтгаалаад амь насанд аюултай онцгой нөхцөлд байдалтай өдөр болгон шахуу тулгардаг. Харин дийлэнх нь мэргэжил нь сэтгэл зүйн, сэтгэл хөдлөлийн гаралтай стресст оруулдаг.<br /><br />Ажил ба ар гэрийн үүрэг хариуцлага хоорондын зөрчил, албан газар дээрх ажил хэт ачаалал, эсвэл сул зогсолт, үүрэг албан тушаал хоорондын зөрчилдөөн, үүрэг албан тушаалын тодорхойгүй байдал зэрэг нь стресст оруулдаг бусад шалтгаан болдог. Өөрөөр хэлбэл өдөр тутмын жижиг сажиг асуудлууд.Эдгээр нь тус тусдаа давж гарч болох стресс байж болох юм. Гэвч стресс нь хуримтлагддаг болохоор ар араасаа дараалсан олон жижиг асуудлууд нь сэтгэл зүйд маш хүнд дарамт болдог.<br /><br />Ажил дээр стресс оруулдаг олон шалтгаан байдаг бол бие махбодь нь удаан хугацааны туршид биеийн болон сэтгэл санаа нь байнга дээд цэгтээ хүртэл ачаалладаг гэсэн үг. Ийм нөхцөлд ялихгүй зүйлээс гэнэт тэсэрч уурлах, бие махбодийн хямрал, сэтгэл зүйн хямралаас үүдэлтэй эмгэг нэг их удалгүй гарч ирэх гарцаагүй.<br /><br />Гэхдээ ажил хийдэг хүн болгон байнгын стресст байдаг гэвэл ташаарал болно. Зарим нь бухимдаад, дэлбэрчихгээд байхад, зарим нь хийх ёстой зүйлээ тайван хийгээд явж байдаг. Энд хэргийн гол нь хүн бүр өөртөө, удирдлагадаа, нэг зиндаатай хүмүүстээн,доод албан тушаалтнууддаа, хийх ёстой ажилдаа янз бүрээр ханддагт байгаа юм. Өөдрөг үзэлтэй хүмүүс нь стресс, түүний үр дагаварыг хавьгүй хялбар давж гардаг. Үүнээс гадна өөрийн хүч боломжийг бодитойгоор тодорхойлж, хүндрэл бэрхшээлд ухаалаг байрнаас хандаж сурснаар ажилтай холбоотой хамгийн хүнд асуудал хүртэл хүнд өөрийгөө үнэлэх, өөрөөр бахархах боломж болж өгдөг.<br /><br />Мөн хэзээ юу хийхээ өөрөө шийдэх боломж, өндөр мэргэшил, хараат бус байдал, өөртөө итгэх итгэл, өөрийн хүч боломжийн мэдрэмж, дотны хүмүүсийн дэмжлэг зэрэг нь стрессийн үр нөлөөг буруулдаг хүчин зүйлс юм.<br /><br />Иймд ажлын харилцааны сэтгэл зүй нь хүмүүст хувийн онцлог, чадвар болон дадлыг зөв тогтоох, эдгээрийг хэрэглэх хамгийн зохистой салбарыг хайхад туслахаас гадна үр дүн багатай ажил гүйцэтгэх хэв маягийг өөрчлөхөд ихээхэн нэмэр болдог.<br /><br />Өөрийн боломж, хязгаарыг бодитоор үнэлснээр ажил үүргээ амжилттай биелүүлж албан тушаал өсөх боломжтой болно. Удирдлага болон хамт олонтойгоо зөв харьцаа тогтоон шаардлагатай үед "зай авч" сурснаар бусдын тоглоомны золиос болох, мэдлэг, цаг хугацаагаа бусдад ашиглуулах боломжгүй болгоно. Бухимдлыг арилглах сэтгэл зүйн аргуудад суралцаснаар сэтгэл санаа өөдрөг болж, сэтгэл зүйн болон биеийн ядаргаанд орох эрсдлийг багасган ажлын стрессийн эсрэг дархлаатай болгодог.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7412659147839983682?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-70274156884137891032008-09-16T15:04:00.003+08:002008-09-16T15:14:11.526+08:00Миний л мэдэхийн төрсөн өдрийн баярыг Орос ах нараас л улбаатай сүүлд гарч ирсэн гэж боддог байлаа. Эмээ өвөөгөөс авахуулаад төрсөн өдөр он сараа мэдэхгүй хүмүүс их байдаг шүү дээ. Гэтэл манай Монголчууд төрсөн өдөр өө тэмдэглэж баярлаж ирсэн байх юм. Чингис хаан " эцгээс үүсэж, эхээс төрсөн өдрөө олж, хүндэлдэн уулзваас дээд хурим чинь энэ буй за!" гэж сургааль айлдаж байсан байна, сонин л юм, юутай ч болгоон соёрхоно уу.<br /><br />Төрсөн өдөр бол хүний амьдралд жил бүр тохиолддог эрхэм сайхан баяр юм.<br /><br />“Суут Богд Чингис хаан Чагадай хөвгүүнээсээ хуримын дээд хурим аль вэ?” хэмээн асуухад Чагадай:<br /><br />“Хуучин он биднээс<br /><br />Хангирсаж одох хэмээн<br /><br />Шинэ он бидэнд<br /><br />Шижирч ирэв” гэж өлзий хутаг хэмээн хариулагдах нь хуримын дээд хурим буй заа хэмээн өгүүлбээс, Чингис тэр бишээ хэмээн: “ Нярайгаас хагацсанд нэр эс өгвөөс, хэвлийгээс унаад гэгээ эс үзвээс хэний шинийг шинэлэх та, хэний нэрийг нэрлэх та. Үүнээс хойшид эцгээс үүсэж, эхээс төрсөн өдрөө олж, хүндэлдэн уулзваас дээд хурим чинь энэ буй за!” хэмээн зарлиг болгосон ажгуу.<br /><br />Төрсөн өдрийг эрт дээр үеэс эхлэн өвөг дээдэс маань тэмдэглэдэг байсан байна. Мөн Монголын хаад төрсөн өдрийн баярыг их ёслол төгөлдөр тэмдэглэдэг байжээ.<br /><br />Марко Поло: “Татарчууд төрсөн өдрөө тэмдэглэдэг заншилтай. Татарчууд төрсөн өдрийн баяраа шинэ оноо тэмдэглэж өнгөрүүлдгийн нэгэн адил баярлаж тэмдэглэдэг байжээ” гэж бичсэн байна.<br /><br />Феодалын нийгмийн харилцаа ноёрхож байсан манай оронд төрсөн өдрийн баярыг чинээлэг айл өрх зөвхөн хүүхдүүдийнхөө 2, 3, 4, 5 насны үед тэмдэглэдэг байжээ.<br /><br />Хүүхэд гараад тогтдоггүй эсвэл содон мэнгэ толботой, онцлог шинж тэмдэгтэй бол тийм хүүхдийг тэгш ойнд 10, 20 настайд нь тэмдэглэдэг дэг жаягтай байсан гэж нутгийн өвгөд хуучилдаг байв.<br /><br />Манай улсад 1940-өөд оны эхээс эхлэн гэр бүл, үр хүүхэд, ээж аав, эмээ, өвөөгийнхөө төрсөн өдрийг төр, засаг яамдын сайд, дарга нар тэмдэглэдэг болсон нь тухайн хүмүүс гадаад орноор явж, юм үзэж, нүд тайлж, соёлтой болж байгаагийн бас нэг шинж боловч шинэчлэл өөрчлөлттэй холбоотой юм. 1950-иад он хүртэл төрсөн өдрийн баярыг 2, 3, 4, 5 настай байхад үс даахийг нь авах өдрийг тохируулан тэмдэглэдэг заншил түгээмэл байв. Тэр үед төрсөн өдрийн баярыг гэр бүл, ах дүүгийн хүрээнд сүр дуулиан багатай, их даруухан тэмдэглэдэг байсан. Төрсөн хүүхдийнхээ ойг тэмдэглэхдээ эхлээд өвөө эмээ, нагац дараа нь аав, ээж, ах эгч нар нь хүүхдийн магнайд сүү түрхэж, “Урт настай удаан жаргалтай, аавдаа ачтай, ээждээ тустай эрдэм номтой, эх орон, ард түмэндээ их зүйлийг бүтээдэг иргэн болоорой” гэж ерөөл айлдан мал зааж, чихэр боов, тоглоом зэргээр бэлэг барьдаг байжээ.<br /><br />Харин 1960-аад оны үеэс төрсөн өдрийн ойг бага балчраас нь эхлэн насан өөд болтол нь жил бүр тэмдэглэн уламжлан иржээ. Одоо үед төрсөн өдрийн ойг тэмдэглэхдээ гэр бүл, ах дүүгийн хүрээнээс хальж байгууллага, анги хамт олон, бас гадаад орны найз нөхөд, танил талын хэмжээнд өргөн хүрээг хамрах болжээ. Энэ бол бас соёл иргэншилд гарч буй дэвшил өөрчлөлт юм.<br /><br />Насны ойг монголчууд аав ээж, өвөө эмээгийнхээ ойг 70, 80, 90 настайд нь үр хүүхэд ах дүүгийн хүрээнд тэмдэглэж байгаа нь ахмад үеэ хүндэлж тэдний буян заяаг алдаршуулсан сэтгэл санааны дэм үзүүлж байгаагийн илрэл юм. Насны ойг тэмдэглэхдээ урьдчилан урилга, заллага, бэлэг сэлт бэлтгэх зэргээр тухайн ойгоо тэмдэглүүлж байгаа хүнийхээ нас хүйс, гавьяа зүтгэл, эрхэлсэн ажил, амьдрал ахуйтай нь холбон хийдэг болсон нь бас нэг бахархаж тэмдэглэмээр том соёл мөн. Ялангуяа ахмадуудын ойг байгууллага, анги хамт олон, үр хүүхэд нь тэмдэглэхдээ тэр хүний бүтээсэн үйлийг нь алдаршуулдаг болсон нь хойч үе залгамж халаанд ач холбогдолтой болж байна.<br /><br />Төрсөн өдрийн ялангуяа тэгш ойг тэмдэглэх явдал эрт дээр үеэс уламжилж ирсэн түүхтэй бөгөөд тухайн нийгмийн өнгө төрхтэй уялдан улам боловсронгуй болж иржээ.<br /><br /><a href="http://www.yfwp.mn/">эх сурвалж</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-7027415688413789103?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-45844706578411726032008-09-09T12:45:00.000+08:002008-09-09T12:46:26.042+08:00Хүний тархи ер нь ямар боломжтой бол түүний эд эсүүдийн нууц эх үүсвэр юу бол? Оюун санаа бол физикиийн бус энергийн урсгал гэж юу гэсэн үг вэ? Бүдүүвчлэн авч үзвэл шинжлэх ухаан тархийг сэтгэл хөдлөл боловсруулдаг баруун, логик боловсруулалт хийдэг зүүн гэсэн 2 хэсэгт хуваадаг. Мөн баруун тархи биеийн зүүн хэсгийг зүүн тархи баруун хэсгийг гэж үздэг. Жишээ нь солгой хүнийг баруун тархитан,зөв гартай хүнийг зүүн тархитан гэж нэрлэх явдал байдаг.Эхээс төрөхөд тухайн хүний аль нэг тархи нь давамгайлсан хөгжилтэй байдаг. Бидний зарим нь юманд илүү няхуур учир шалтгаантай ханддаг байхад зарим нь аливаа зүйлийг ерөнхийлэн төсөөлж хийсвэрлэн хүлээн авдаг. Өөрөөр хэлбэл аливаа асуудалд баруун ба зүүн тархитнууд өөр өөр өнцгөөс ханддаг гэсэн үг. Гэхдээ аль аль нь өөрийн өвөрмөц давуу талуудтай бөгөөд бие биесээ нөхсөн шинж чанартай байдаг. Цэцэн мэргэн улсуудын хувьд бол баруун зүүн тархийг жигд хөгжүүлсэн тэдгээрийн хоорондох мэдээлэл солилцох боломжийг дээд зэргээр ашигласан байдаг.Баруун зүүн тархитны ялгааг бага зэрэг нарийвчлахын (Үүнээс нарийн ангилал байдаг) тулд тархины онцлогуудыг авч үзье?<br /><br />1.Индукц ба ДедукцЗүүн тархитан тусгайгаас ерөнхий боловсруулалт хийдэг. Өөрөөр хэлбэл нэгж баримтуудад илүү анхаарч түүнийг цуглуулах замаар эцсийн оюун дүгнэлт хийдэг.Баруун тархитан ерөнхийгээс тусгайд боловсруулалт хийдэг. Эхлээд ерөнхий дүр зурагт тулгуурлан оюун дүгнэлтээ хийчихдэг бөгөөд нэгж баримтуудад ач холбогдол бага өгдөг.Нэгэн жишээ:Хэсэг нөхөд суугаад улс төр ярьж байлаа. Нэг нөхөр улс орнуудын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнүүдийг /ДНБ/ харьцуулан шижилгээ хийгээд л Монгол энд тэнд явж байна гээд ярьж өгч байна. Тэрээр тоо баримтуудыг тун сайн цээжээр мэдэж байна аа. Дүн шинжилгээг ч гаргуун хийж байна.Гэтэл маргаанд оролцогч нэгэн гэнэт ДНБ гэж юу вэ? түүнийг яаж тооцдог вэ? гэж гэнэт түүнээс асуулаа. Нөгөө баруун тархитан мань таг болж орхих нь тэр. Харин асуусан найз маань тэр их тоо баримтыг цээжээр мэдэхгүй ч тооцооллын аргачлал,ерөнхий зүй тогтлыг тун сайн итгэлтэйгээр тайлбарлаж байлаа.<br /><br />2. Дараалсан ба Санамсаргүй боловсруулалт.Зүүн тархи боловсруулалтыг дэс дараалсан байдлаар цэгцтэй хийдэг.Баруун тархи асуудлыг дэс дараалсан байдлаар авч үзэхгүй хэсэгчлэн тасдаж санамсаргүй боловсруулалт хийдэг. Би заримдаа юм уншиж байгаад зарим үгийн эхний үсгийг хараад л буруу уншчихсан тохиолдол элбэг байдаг. Хэрэв би зүүн тархитан байсан бол ийм алдаа хийхгүй нь лавтай.<br /><br />3.Хийсвэрлэлт ба Мэдэрч сэтгэх.Зүүн тархи нь хийсвэр сэтгэхүй шаардсан үйлдэл гүйцэтгэдэг. Баруун тархи болж харж,сонсох гэх мэт мэдрэхүйн эрхтэн шаардсан боловсруулалт хийдэг.Нэгэн жишээ:Манай нэг найз тоондоо тун гаргуун. Тэрээр Монголын математикийн олимпиадуудад тун амжилттай оролцож байсан. Гэвч тэрээр бусдыг мэдэрч ойлгох,хүрээлэн байгаа орчинд юу болж байгаа талаар төсөөлөхдөө жаахан маруухан. Гэтэл бас нэгэн найз маань хийсвэрлэн сэтгэх,урьдчилан тооцоо хийхдээ маруухан боловч хүнтэй харьцах юмны арга эвийг олохдоо тун сайн.<br /><br />4. Учир шалтгаан ба зөн совинБид логиктой сэтгэх гэж ярьдаг. Зүүн тархитны эрхэмлэдэг зүйл нь логик байхад баруун тархитных сэтгэл хөдлөл байдаг. Ихэнх эрдэмтэн судлаачид зүүн тархитан , улс төрчид менежерүүд баруун тархитан байх нь практикт элбэг тохиолддог. Яг энэ талаар Германд ажиллаж байгаа физикийн доктор Монгол залуу сонирхолтой нийтлэл бичсэн санагдаж байна.<br /><br />5. Бодит байдал ба төсөөлөлЗүүн тархитнууд бодит баримтанд тулгуурладаг бол баруун тархитнууд фантазид хөтлөгдөх нь элбэг. Жишээ нь байгалийн шинжлэлийн эрдэмтэн, баруун тархитан найзтайгаа түүх ярьж байхыг сонсож суулаа. Эрдэмтэн байсхийгээд л баримт нотолгоо нь хаана байна гэж асууна. Тэгэхэд найз нь тэр номон дээр тэгж бичсэн байна лээ гээд л ярихад эрдэмтэн маань тэгвэл тэр номны эх сурвалж нь хаана байна гээд л үл итгэсэн байдлаар дахин дахин асууж байлаа. Гэтээл нөгөө найз нь ярьж байгаа юмныхаа уран гоё санаа дүгнэлтэнд ач холбогдол өгөхөөс баримтын үнэн зөв ээсэхийг магадлахаас залхуурч байлаа.Ер нь хүний тархины нууц нь үл тайлагдам оньсого бөгөөд олон үеийн турш эрдэмтэн мэргэдийн соинрхлыг татсаар ирсэн юм.<br /><br /><br />Сүүлийн жилүүдэд хүний оюуны чадварыг ойролцоогоор хэмжих төрөл бүрийн тест аргачлалууд нэвтэрч байна. Хүний баруун тархины чадварыг Ий Киү (EQ-Emotional Quotient) гэдэг итгэлцүүрээр, зүүн тархины чадварыг Ай Киү (IQ-Intelligent Quotient) гэдэг итгэлцүүрээр хэмжиж байна. Зүүн ба баруун тархи нь хоорондоо байнга мэдээлэл солилцож байдаг. Энэ солилцох хурд хурдан үр дүнтэй байх тусам оюуны чадвар өндөрсөнө гэж үздэг. Зүүн баруун тархины хөгжлийн балансыг бариулахад бясалгал гэх мэтийн маш олон арга хэрэглэдэг бололтой.Алдарт менежер Ли Якокка “Менежерийн Замнал” номондоо ”Амжилтын үндэс бол маш их мэдээлэл боловсруулахад биш. Би чухал шийдвэр гаргахдаа зөн билэгтээ итгэх тохиолдол маш олон байдаг” гэжээ. Мөн тэрбумтан Доналд Трамп “Баялагт хүрэх зам” номондоо “Би хүнтэй ярьж эхлээд тэр хүний амнаас гарсан эхний 10 үгийг нь сонсоод л дараах 40 үг нь ямар болохыг зөнгөөрөө хэлж чаддаг гэжээ”. Эдгээр жишээ нь дээрх хүмүүс баруун зүүн тархиндаа ижил ач холбогдол өгч байгааг харуулж байна.Дайны дараахан АНУ-д хүний оюун ухааныг Ай Киү буюу зүүн тархины хөгжлөөр хэмжиж ажилд авахдаа хүртэл гол шалгуур болгож байсан. Гэтэл практик дээр Ай Киү багатай боловч оюуны чадвар өндөртэй хүнээс илүү амжилт гаргасан хүмүүс гарч ирсэн. Энэ нь тархины маш олон чадварын зөвхөн зарим хэсгийг Ай Киү тестээр тодорхойлон хэмжиж болдгийг харуулсан. Харвадын их сургуулийн профессор Даниел Күүлмэний (Daniel Coleman) Emotional Intelligence гэдэг ном 1995 онд гарч оюуны хөгжлийг хэмжих зарчмын хандлагыг өөрчлөхөд хүргэсэн. Ер нь энэ эрдэмтний баруун тархиы хөгжлийн талаар хэд хэдэн бүтээл бичсэний лав л 2 нь “Нью Иорк Таймс” ын хамгийн хурдан гүйлгээтэй номонд орсныг санаж байна. Энэ эрдэмтэн Далай ламтай хийсэн ярилцлагаараа сэдэвлэсэн Эерэг мэдрэмж (Healing Emotion ) гэдэг соинирхолтой ном бичсэн байна лээ.Дээрх номнуудын гол санаа юу байв? Ер нь хүмүүсийн харилцаанд сэтгэлийн хөдөлгөөн маш чухал үүрэгтэй. Амьдрал дээр өөрийн сэтгэл хөдлөлөө амжилттай удирдах бусдын сэтгэл хөдлөлийг ойлгох нь дан ганц мэргэжлийн ажил үүргээ амжилттай гүйцэтгэхээс дутуугүй үүрэгтэй гэдгийг харуулсан.Дэлхийд алдартай сургууль төгссөн хүмүүсийн төгссөний дараах хөдөлмөрийн замналыг хөөн судалж дүгнэлт гаргасан байсан нь маш сонирхолтой байв. Ээм Ай Ти ( MIT) -г 2 инженер төгсчээ. Нэг нь мэргэжлийн хувьд нэг номер. Гэхдээ бусдыг жаахан басамжилсан биеэ тоосон зантай. Хүн болгон түүнийг алт шиг толгойтой гэдгийг нь хүлээн зөвшөөрдөг. 2 дахь нь мэргэжлийн хувьд дунд зэрэг гэхдээ хүнийг мэдэрч ойлгохдоо маш сайн байв. Сургууль төгсөнгүүт эхний залууг том компаниуд булаацалдаад авсан нь ойлгомжтой. 2 дахь залуу маань 1 дэх тэй харьцуулахад тийм ч сайн ажил олсонгүй. Тэгээд энэ 2-н ажлын замналыг судалж үзэхэд 10 жилиийн дараа 2 дахь залуу маань мөнгө,албан тушаал,сэтгэл ханамжийн хувьд нэг дэхээсээ хол түрүүлсэн байлаа. Монгол дээр орчуулагдсан “Баян аав ядуу аав” гэдэг ном бас иймэрхүү санаа илэрхийлдэг. Өөрөөр хэлвэл дан онц сураад л, өөрийгөө болон бусдыг ойлгох чадвараа хөгжүүлэхгүй бол орчин үед тийм ч амжилттай байж чадахгүй гэдгийг өгүүлжээ. Саяхан GOOGLE -н худалдаж авсан www.youtube.com гэдэг вэбийг үнлэслэсэн залуучууд тийм ч гялалзсан онц сурлагатнууд байгаагүй бололтой.Сэтгэлийн хөдөлгөөний ач холбогдлыг анхлан нээж хүлээн зөвшөөрөгдсөн доктор Күүлмэний онолд суурилсан сургалт тестүүд АНУ-д нэлээд дэлгэрсэн бололтой. Зарим компаниуд ажлын байран дахь сэтгэлийн хөдөлгөөн хичнээн чухал болохыг ойлгож шинээр ажилтан авахдаа тухайн хүнийг дан ганц академик бус өөр өнцгөөс харж эхэлж байна. Эцсийн дүндээ баруун зүүн тархи аль аль нь өндөр хөгжвөл сайн бөгөөд тэдгээрийн хоорондох мэдээлэл солилцоог хурдасгах нь чухал бололтой. Тархины нууц тайлагдах хэмжээгээр түүнийг хөгжүүлэх арга тестүүд боловсронгуй болох биз ээ. Монголд оюуны хөгжил, хүмүүн капиталын талаар нэлээд ярьдаг болсон өнөө үед дан ганц Ай Киү( IQ) биш Ий Киү (EQ) -н талаар сургалт судалгаа явуулдаг байгууллага байгаа болов уу?<br /><br /><a href="http://batbayarr.blog.banjig.net/">Эх сурвалж</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-4584470657841172603?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-10921704693057636702008-09-08T14:13:00.001+08:002008-09-08T14:18:13.871+08:00<span style="font-weight:bold;">ХӨХ ТОЛБОТОЙ БОЛГОН МОНГОЛЫН САДАН УУ?</span><br /><br />Монголчуудын гарал үүслийн талаар (Монгол үндэстний уг гарал, бидний ястан хэмээн нэрлэдэг бүлэгтэй холбоотой сэдвээр Б.Баабарын өгсөн ярилцлагаас,<br /><br />-Монголчууд бол дэлхийн хамгийн ууган үндэстний нэг гэж та "Нүүдэл суудал, гарз опз" зохиолдоо бичсэн байсан. Энэ нь эртний герег, хятад, энэтхэг, египтчүүдтэй нэг үеийнх гэсэн үг үү?<br /><br />Яг монгол үндэстэн гэдэг утгаар хэлээгүй болов уу! Бичгийн болоод эд өлгийн дурсгалт зүйл үлдсэнээр дамжуулж тухайн үндэстэн хэдийд буй болон бүрэлдэн тогтсон тухай ярьдаг. Яг үнэндээ дэлхийн хамгийн анхных нь хэн гэдгийг өнөөгийн шинжлэх ухааны төвшинд яв цав тодорхойлох аргагүй л дээ. Ер нь ч үндэстэн гэдэг маань яг таг юу гэсэн үг вэ? Орчин үеийн эрхийн шинжпэх ухаанд nation state-ийн дотор багтаж байгаа гишүүнийг хэлнэ. Иргэн гэсэн санаатай. Ухаан нь швейцарь үндэстэн гэвэл нэг ойлгомжтой, нөгөө талаас тийм угсаатан үгүй, тэд герман, франц, италийн аль нэг нь байж таарна.<br /><br />Монгол угсаатан хэдийд буй болсныг хэлэхэд хэцүү. Юутай ч "монгу" хэмээх угсаатны тухай Хятадын сурвалжуудад манай эриний үеэс дурсах бопсон. Өнөөгийн Монголын нутаг дээр турэг, манж, монгол угсаатнууд холилдон амьдарч байсан бололтой. Тэд бүгд нүүдэлчид байсан. Нүүдэлчдийн тухай сурвалж бичиг бол нэн эртнийх. Хятадууд бичиг үсэгтэй болсноосоо эхлээд л ху буюу зэрлэгүүдийн тухай дурсах бопсон байна.<br /><br />Тэрхүү нүүдэлчид нь монголчууд байв уу, түрэгүүд байв уу, эсвэл өдгөө устаж алга болсон өөр угсаатан байв уу гэдгийг нарийн зааглаж хэлэхэд хэцүү.<br /><br />- Индианчууд монголоос гаралтай, олон жилийн өмнө эндээс нүүж Берингийн хоолойг гаталсан гэдэг нь шинжлэх ухааны хувьд батлагдсан биш үү? Мөн унгар үндэстэн ч монголоос гаралтай гэж ярьдаг. Сүүлийн үеийн судалгаагаар Монголд 700 мянган жилийн өмнө хүн амьдарч байжээ гэдгийг ч тогтоосон шүү дээ.<br /><br />-700 мянган жипийн өмнө амьдарч байсныг нь малтаж олсон тэр бодгалууд монгол хүн байгаагүй, тэр дундаа ерөөс хүн биш юм. Хүний биологийн нэр нь Ноmo sapiens sapiens шүү дээ. Энэхүү орчин үеийн хүнийг 100 мянга орчим жилийн өмнө Африкийн төв хэсэгт үүссэн гэж үздэг. Хүн дүрстэн 10 сая жилийн өмнө үүссэн бололтой. Хамгийн их шинж тэмдгээ үлдээсэн хүн дүрстэний нэг бол Хомо нэндэрталус буюу Нэндэрталийн хүн. Энэ нь нэг үе орчин үеийн хүнтэй ч хамт оршиж байсан бололтой.<br /><br />Африкт бий болсон орчин үеийн хүн олон мянганыг дамжин бүх дэлхийд тархжээ. Берингийн хоолойг гаталдаг чинь 25 мянган жилийн өмнөх явдал. Гэтэл дөнгөж 15 мянган жилийн өмнөөс хэл яриа үүссэн гэж үздэг. Ингэхээр ямар нэг угсаатны тухай ярих арга байна уу? Тэр үед арьстан л тодрон ялгагдсан байсан болов уу!<br /><br />Харин өнөөгийн Төв Азиас индианчууд нүүж очсон гэх таамагпал зарим тапаар генөтикийн судалгаагаар батлагдаж байгаа юм. Монгол доктор Нямхишигийн оролцсон Америкийн судлаачдын бүлэг генийн зарим факторын харьцуулсан судалгаа хийгээд монголчууд индианчуудын генийн факторын төстэй тал нь бусад угсаатантай харьцуулахад илүү дөхүүг 1996 онд баталсан. Энэ бол хоёр угсаатан нийтлэг өвөгтэй байсан байж болохыг хэлж буй болохоос нэг нь нөгөөгөөсөө урган гарсан гэж буй хэрэг огт биш.<br /><br />- Монголчууд Алтай бүлгийн хүмүүс. Алтай бүлэгт түрэг, манж, монголчууд хамаардаг. Мөн япон, солонгос, унгар үндэстэнд хөх толбо байдаг нь энэ үндэстнүүд монголчуудаас гаралтайн баталгаа биз дээ?<br /><br />Хамгийн болгоомжгүй яриа бол эдгээр үндэстэн монголчуудаас салаалж урган гарсан тухай бидний зохиосон буюу буруу ойлгосон домог үлгэр юм. Үндэстнүүд хоорондоо хэрхэн салаалсны анхны шинж нь арьсны өнгө байна.<br /><br />Орчин үеийн хүнийг хамгийн бүдүүн тоймоор гурван арьстан, хоёр дэд арьстан болгон бүлэглэдэг. Мөнөөх 100 мянган жилийн өмнө үүссэн хүн маань миграци хийн нүүдэлпэж цаг уурын янз бүрийн нөхцөлд амьдарсаар гадаад төрхөөрөө хоорондоо нилээд ялгаатай болжээ. Гэхдээ орчин үеийн хүн нь нэгэн зүйлд хамаарах амьтан гэдэг нь шинжлэх ухаанаар бүрэн батлагдсан.<br /><br />Негройд, монголойд, европойд гэж гурав ангилна. Үүнийг бид арьстан гэж орчуулж хэлээд дасчихаж л дээ, уг нь үүлдэр гэвэл зүгээр юм шиг. Үүнд зөвхөн арьсны өнгө төдийгүй биеийн харьцааг ч авдаг. Энэ гурвын алинд нь ч таарахгүй үүлдэр бол Японы арлын умартад суух ай, Африкийн баруун эвэрт суух этиоп нар л даа. Иймээс зарим ангилалд эд нарыг дэд үүлдэр ч гэнэ.<br /><br />Үүнээс гадна одоогийн хүнийг гадна төрхөөр нь 35 ангид хуваасан нь ч бий. Ухаан нь скандинавынхан нордик төрхтэй бол болгар, герегчүүд балкан төрхтэй байх жишээтэй. Монголчууд ерөнхийдөө хойд хятадын гэдэг ангилалд хамаарах хэв төрхтэй боловч бидний дотор тунгус, төвд төрхийн хүмүүс ч нилээд байдаг. Энэ бүхэн бол цэвэр антропологийн асуудал болохоор төдийлөн ач холбогдол өгч ялангуяа социологийн утга оруулах нь ёстой утгагүй хэрэг юм.<br /><br />Хэл яриа бол их хожим буй болсон зүйл. Мэдээж газрын ойр, ижил нөхцөлд байсан хүмүүс нэг хэлтэй болж цаашид миграци болон холдохоор тэндээс салаалан төрөл хэл нь үүссэн байж таарна. Ухаан нь эртний ромчууд латин хэлээр ярьдаг байжээ. Энэ хэл өдгөө байхгүй боловч түүнээс үүссэн франц, итали, румын, испани, португал гээд олон хэл бий. Эдгээр хэлээр өдгөө, тухайлбал Өмнөд Америк тэр чигээрээ ярьж байна шүү дээ. Чухам төрөл хэлээр нь сүүлийн үеийн холбоо сүлбээг нь тогтоож болно. -<br /><br />Алтай бүлгийнхэн нэг хэлээс гаралтай биз дээ? Унгар хэлэнд зөндөө монгол үг байдаг гэсэн. Манай казакууд ч мэдээж төрөл хэлтэй, харин япон солонгосчууд бол ойр дөт үү?<br /><br />Би хэл судлаач биш болохоор хамаагүй таамаглал дэвшүүлмээргүй байна. Зөвхөн шинжлэх ухаанаар судлагдаад батлагдаж нотлогдон хүлээн зөвшөөрөгдсөн зуйлийг л хэлье. Одоо байгаа хэлнүүдийг гарал үүслээр нь ерөнхийдөө хэд хуваадаг. Хамгийн том хэл бол Энэтхэг-Европ овгийн хэл.<br /><br />Эртний Энэтхэгийн санскрит (самгард) хэлнээс өнөөгийн орос, англи, урду, перс, франц, герман гээд хэл үүссэн гэж үздэг. Энэ нь уг үндэстнүүд нилээд ойрын нийтлэг гаралтай гэсэн үг шүү дээ. Тухайлбал 10 мянган жилийн өмнө нэг үндэстэн ч байсан юм бил үү? Үүнийг цааш нь Энэтхэг ба Европ хэл гэж хуваана. Европ хэл нь славян, герман, роман гээд хуваагдана.<br /><br />Роман овгийнхон 200 жилийн өмнө латин хэмээх нийтлэг хэлтэй байсныг хэлсэн, Польш, украйн, орос, чехүүд урьд эртний словян хэлээр ярьдаг байжээ гэсэн үг. Бас л хоёр гуравхан мянган жилийн өмнө. Ингэхээр мөнөөх үндэстэн угсаатан гэсэн асуудал маань нилээд төвөгтэй болж ирж байгаа биз.<br /><br />Хятад-төвд овгийн, Хамит-сэмит овгийн, ураал-алтай овгийн, ибэро-кавказ овгийн, нэгро-африк овгийн, австрали овгийн, индиан-америк овгийн гээд цааш ангилна.<br /><br />Энэ нь эдгээр овгийн хэлнүүд бие биенээсээ үл хамаарч тусдаа үүссэн гэж эрдэмтэд үздэг. Өөр өөр овгийн хэлээр яригчид лавтай сүүлийн 10-20 мянган жилд угсаа гарвалын холбоогүй гэсэн үг шүү дээ.<br /><br />Ураал-алтай овгийн хэл гэдгийг XIX зууны судлаачид гаргаж ирсэн. XX зуун гарсаар энэ нь ураал ба алтай гэж ялгах болсон ба хоорондоо холбоогүй гэж үзэх болжээ. Өнөөдөр ихэнхи эрдэмтэд алтай овгийн хэлийг түрэг, монгол, түнгүс гэж гурван дэд бүлэгт хувааж үздэг.<br /><br />Түрэг бүлэгт хасаг, түрэг, хиргис, азербайжан, чантуу, татаар гээд хэл бий. Монгол бүлэгт ганц монгол хэл бий гэж ихэнхи нь үздэг авч хэлний аялгыг салгаад дөрвөд, буриад, халх, ордос гээд тусгай хэлний тухай ч зарим нь ярьдаг. Монгол хэлийг ихэнхи эрдэмтэд өвөр, төв, ойрд гэсэн үндсэн гурван бүлэгт хуваах юм билээ.<br /><br />Котвич зэрэг эрдэмтэд алтай гэсэн овгийн хэл байхгүй гэж үздэг. Учир нь хэл яриа үүсэж байхад уул гол, нар сар, ах эгч, гал ус гэх маягийн анхдагч хэрэгцээний нэршил юун түрүүн нийтлэг байдаг гэнэ. Харин түрэг болоод монгол хэлний нийтлэг үг нь таваарын солилцооны үеийн нэршил байдаг аж. Иймээс Котвич монголчуудыг Сибириэс орж ирсэн гэж үздэг, харин өнөөгийн Монгол нутгийг түрэг угсаатны өлгий гэж таамагладаг.<br /><br />- Тэгвэл Котвичийнхаар Хүннү нар бол эртний монголчууд биш болж таарах нээ?<br /><br />Хүннү нарыг монгол түрэгийн нийтлэг өвөг, монгол түрэгийн хольц, монгол угсаатан, түрэг угсаатан гэсэн янз бүрийн таамаглал байдаг боловч ихэнхи судлаачид монгол биш түрэг гэдэг юм билээ. Хүннү нар бичгийн дурсгал үлдээгээгүй, тэр үөийн хятадуудад орчин үеийн угсаатан судлалын мэдлэг байгаагүй болохоор яг таг хэпэх ямар ч бололцоогүй. Хүннү гэдэг нэр маань ч "шүннү" гэсэн хятад үг шүү дээ. Тэд өөрсдийгөө юу гэж нэрлэж байсныг бүү мэд.<br /><br />"Нууц" товчоонд" монголчуудын гарлыг Байгаль далайн чанад гэж тодорхойлсон байдаг нь ямар нэг талаар үнэний хувьтай ч байж болох юм шүү. Хүннүгээс хойш түрэг угсааны олон гүрэн өнөөгийн Монгол нутаг дээр оршиж байсан нь гарцаагүй үнэн. Хамгийн алдартай нь Турэг улс байна. Тэд мундахгүй их бичгийн дурсгал үлдээсэн. Өнөөгийн Монголын газар усны асар олон түрэг нэр байдаг нь үнэхээр тэдний өлгий нутаг гэдгийг яалт үгүй батлана. Кэн-тэй, Көк-су-кул, Бай-кул, Уб-су гээд зөндөө бий.<br /><br />- Үүнийг чинь казак нэр гэж их ярьцгаах юм билээ?<br /><br />Түрэг овог дотроо маш олон хэлтэй, түүнээ дагаад олон үндэстэнтэй. Одоогийн Түрэг (Турк гэж орос аялгаар манайхан бас хэлэх болсон), хиргис (киргиз гэх болсон) хоёр бол лавтай мянга таван зуун жилийн өмнө байсан эртний үндэстнүүд. Өнөөгийн хасагууд хиргис угсаатнаас дундад зууны үед үүссэн, хиргисүүд нь уулынхан, хасагууд нь сүүлд тасарсан талынхан гэж үзэх нь их бий.<br /><br />Сүүлд үүссэн түрэг олон үндэстэн бий л дээ. Ногой хааны нэрээр нэрлэгдсэн ногой үндэстэн бол Чингисээс хамаагүй хойнохынхон болж таарна биз дээ.<br /><br />- Өнөө япон, солонгосчууд яасан бэ? Тэд өгзгөндөө хөх толботой нь ойр төрөл гэсэн үг биш үү?<br /><br />Бөгсний толбо бол генийн гаралтай учраас лав л хэлнээс өмнөх байж таарна биз дээ. Магадгүй 20-30 мянган жилийн өмнө ч тодорхой популяцид гарсан мутаци биш үү. Үүгээр учиргүй хамаархаж саднархана гэдэг бол шинжлэх ухаан талаасаа жаахан тиймэрхүү. Хүн төрөлхтөн 100 мянган жилийн өмнө тэртэй тэргүй нэг гарвалтай, харин хөх бөгстөнгуүд түүнээс хойно, гэхдээ хэл үүсэхээс өмнө нэг гарвалтай л байх л даа. Зарим эрдэмтэд япон, солонгос хэлийг алтай овогт оруулж тооцдог.<br /><br />Гэхдээ энэ нь их маргаантай юм гэнэлээ. Ихэнхи нь энэ хоёр хэлийг өнчин гэж үздэг. Япончууд олон мянган жилийн өмнө Малайн арлаас хойш нуүж мөн л олон мянган жил аажмаар миграци хийх явцад хэл нь бүрэлдсэн учир малай, хятад, алтай овгийнхонтой холилдсон хольц гэж гэсэн таамаглал нилээд үнэний хувьтай болов уу. Өнөөгийн япончуудыг харахад ихэнхи нь монхор хамартай дүрлэгэр нүдтэй нэг галбиртай боловч сумогийнхон нь жартайчихаад яг монгол, харин зарим нь шүд нь орсойчихоод яг хятад царайтай байдаг. Харин солонгосчууд хаанаас нь ч хараад яг л монгол доо.<br /><br /><span style="font-weight:bold;">- Унгарууд бидэнтэй холбоотой юу?</span><br /><br />Хех толботойгоос гадна олон үг ижил байдаг гэсэн. Өнөөгийн унгарчууд ч, тэр нутагт 1600 жилийн өмнө байсан Атилла хааны хүн нар ч түүхийн нэг таагдашгүй оньсого доо. Олон эрдэмтэд Хүннү нар цохигдоод умарт, өмнөд болж хуваагдсан ба умарт хүннү нар дутаасаар Европт очиж хүчирхэгжсэн гэж үздэг.<br /><br />Ухаан нь Атилла гэдгийн "ата" гэдэг нь түрэгээр эцэг гэсэн үг болно. Тиймээс турэг угсааныхан гэсэн үзэл давамгайлдаг. Харин унгарчууд Европт IX зууны уед очжээ. Тэдний хаанаас ирснийг европчууд байтугай өөрснөө ч мэддэггүй. Ямар чиг л байсан Дорноос ирсэн, 100 жил Хар далайн эргээр амьдарч байгаад дахин өрнө зүг нүүн Төв Европт очсон гэцгээдэг. Юутай ч эртний Атиллагийн Хүн нар ирсэн Дунайн хөндийд суурьшсан болохоор нь Хүн гэдгээс гаралтай "Хүнгари" гэсэн нэрээр тэднийг дуудах болжээ. "X" нь гээгдээд унгар гэсэн үг болно биз дээ.<br /><br />Тэднийг хэлний бүлгийн хувьд эстони, фин нартай нэгтгэн угро-фин хэлний овогг тооцдог ба уунд нь мөн умарт туйлын ханти-манти, мордав, мари үндэстний хэл багтдаг. Эндээс үндэслээд тэднийг Уралын нуруунаас ирсэн гэж үздэг юм билээ. Сүүлийн үеийн зарим судлаачид ерөөс угро-фин овгийн бүх угсаатны өвөг юм уу тэндээс үлдэж хоцорсон унгарчууд уг гарлаараа өнөөгийн Шинжаанд байсан ч гэсэн таамаглал дэвшүүлж байна. Энэ нь одоогийн уйгар ундэстний оршуулах заншил эртний уламжлалт унгарынхтай олон талаар төстэй байгааг ажигласантай холбоотой.<br /><br />Ер нь уйгар нар ч шонхойчихоод Хятаддаа л цагаан арьстан даа. Харин хар Дорж гуайн тоолсноор монгол унгар хэлэнд 100 орчим нийтлэг үг байдаг гэсэн, гэхдээ энэ нь түрэг овгийн хэлнүүдийн үгтэй ч давхцана шүү дээ.<br /><br /><span style="font-weight:bold;">МОНГОЛЫН БОЛООД КРЫМЫН КАЗАНИЙН ТАТААР</span><br /><br />- Таны номонд өнөөгийн Монгоп нутагт мянга мянган жилийн турш түрэг, монгол угсаатнууд ээлжлэн төр барьж байв гэсэн байдаг. Жишээ нь Сяньби, Түрэг, Уйгар, Хиргис нь түрэг угсааных, Жужуань, Кидан зэрэг нь монгол угсааных гэсэн байгаа. Хүннү нь Монгол биш юм бол ядахнаа Кидан нь Монгол юм байгаа биз дээ?<br /><br />Сяньбиг тунгус угсааныхан гэж үзэх нь их бий. Одоогийн хамниган, хуучны манж нарын л өвөг болох нь. Киданыг бол монгол угсааных гэнэ үү гэхээс шууд монгол гэх нь бас төвөгтэй. "Нууц товчоонд" Елуй Чуцайг кидан хүн гэсэн байдаг. Кидан нь шууд монгол юм бол тэгэж тодорхойлохгүй еэ дээ! Киданы нэрнээс өнөөгийн Китай, Хятад, Катай гэсэн нэр гарсан юм шүү дээ. Хойд Хятадыг эзэлсэн Кидан нараас персүүд хятадуудыг Китай гэх болсон нь орос хэлэнд орж. Катайпасифик гээд Хонконгийн том нисэх компани байдаг нь ч бас л энэ нэртэй холбоотой.<br /><br />Чингис хааны хамгийн түрүүн дайлаар авсан орны нэг бол Хар Хятан улс. Лав л тэрээр монголчуудыг нэгтгэхэд хятан нар багтаагүйг бодоход ихэд харьшин өөр угсаатан болсон байсан болов уу? Харин өнөөгийн Монгол нутагт 924 оноос.хойш дан ганц монгол угсаатан, одоогийн хэлээр бол монгол үндэстэн амьдарч байгаа юм.<br /><br />Уйгар, Хиргисийн богино настай хоёр төр тогтоод унаснаас хойш Төв Азийг монголчууд захирах болсон. Түрэг угсаатнууд Босфорын хоолойгоос Памирийн нуруу хүртэл эзэгнэх болжээ. Манж угсааныхан Хянганы нуруунаас Солонгосын хойгийн хооронд суурьших болов. Өөрөөр хэлбэл 1000-аад оны үеэс алтай овгийн угсаатнуудын геополитикийн байрлалын тогтворжилт үүсчээ гэх юм уу даа!<br /><br /><span style="font-weight:bold;">- Татаарчууд одоогийн Дорнод болоод цаашаагаа Далай нуурын хавиар нутаглаж байсан юм биш үү?</span><br /><br />Тэд чинь түрэг угсааныхан шүү дээ. Казанийн татаар, Крымын татаар гээд дотроо хүртэл ялгаатай, лал шашинтай хүмүүс байдаг. «Нууц товчоо»-нд тэмдэглэгдсэн татаарууд түрэг угсааныхан байсан гэхэд эргэлзээтэй. Түрэг нар монголчуудын баруун зүүн талд биш, харин түрэг нь баруун талдаа, манж түнгүс угсааныхан зүүн талдаа нэгэнт байрласан байсан болов уу. Тэр татаар бол найман мэргид, хамаг монгол гэдэг шиг монгол угсаатны нэг аймаг болов уу.<br /><br />Дунд Ази, бага Азид байгаа татаар нэр зүүсэн өнөөгийн түрэг угсаатнууд бол Чингисийн аян дайнаас нэлээд хожуу үүссэн үндэстнүүд. Нэрийн хувьд орж ирсэн нэршил байх. Өрнө эүгт монголчуудыг татаар гэдэг байсан нь мөнөөх аймгийн нэр. Хэлэхэд хялбараас гадна тар-тар гэсэн нь бүдүүлэг зэрлэг гэсэн утгыг ч илэрхийлнэ.<br /><br />Эртний соёл иргэншилтэй гүрнүүд ойр орчныхныгоо бүдүүлэг зэрлэг гэж басамжлан үзэж ингэж нэрлэх явдал их байжээ. Хятадууд хойд зүгийн үндэстнүүдээ "ху" буюу зэрлэгүүд гэж нэлэнхүйд нь нэрлэж байсан бол герегчүүд өөрсдөөсөө бусдыг "бар-бар" (ингэж ярьдаг гэсэн санаа) гэдэг байсан ба эндээс одоогийн орос хэлний варвар гэсэн үг гаралтай. Тартар ч гэсэн ийм утга агуулдаг. Одоогийн татаарчууд лавтай түрэг угсааныхан.<br /><br />Харин тэдэн дээр монголчууд татаар нэрээ тээсээр очин ижилсэж шингэв үү, түүхийн явцад түрэгжив үү гэдгийг мэдэхгүй.<br /><br />Кавказаас Памир хүртэлх олон түрэг угсаатан Чингисийн аян дайнаас хойш, тухайлбал Алтан орд, Цагаадайн улсын үеэс үүсэн бий болжээ. Үндэстнүүдийн аугаа их холилдоон болсон хэрэг шүү дээ. Гол нь Сэмит овгийнхон, перс овгийнхон, түрэг овгийнхон цусны хувьд ч соёлын хувьд ч хэлний хувьд ч холилдон найрч олон үндэстэн шинээр төрж бий болсон бололтой.<br /><span style="font-weight:bold;"><br />- "Нууц товчоонд" гардаг Найман аймгийнхан одоогийн казакуудын өвөг гэж манай казакууд ярьдаг, үнэн болов уу?</span><br /><br />Бас л эргэлзээтэй юм. Казак үндэстэн маань өөрөө XV зууны үед хиргисээс бүрэн ялгарч үндэстэн угсаатны хувьд бие даасан гэж судлаачид үздэг. Гэхдээ талын хиргисүүдтэй найман аймгийнхан холилдсоор тогтворжин энэ үндэстэн үүссэн байхыг хэн байг гэх вэ!<br /><br />-Явсаар байгаад монголчууд бол Чиигисийн үеэс л үндэстэн болон тогтворжсон болж таарах шив дээ. Монгол гэдэг нэр маань ямар үүсэлтэй гэж та боддог вэ. Янз бүрээр л тайлбарлах юм?<br /><br />Монгу хэмээх угсаатны тухайд Хятад сурвалжид манай эриний үеэс тэмдэглэх болсон. Ингэхээр монголчууд лавтай 2000 жилийн өмнө угсаатны хувьд байсан болж таарч байна. Мянган жилийн өмнө бол бүр гарцаагүй, учир нь түрэг угсаатан энэ нутгаас хөөгдсөнөөс хойш дан монголчууд байсан.<br /><br />Хятад сурвалжид бичигдэхээс өмнө байсан эсэхийг хэн ч мэдэхгүй. Мөн өөр нэртэй ч байсан байж болно. Эсвэл өөр угсаатны нэр төөрч яваад бидэн дээр ирсэн ч байж магадгүй. Түүхэнд ийм тохиолдол бишгүй нэг бий.<br /><br />Македон хэмээх эртний герегийн нэгэн аймгийн нэр өдгөө хаа хамаагүй славян овгийн нэг үндэстний нэр болчихжээ. Македоныг 1993 онд НҮБ-д элсэх гэхээр нь Герег улс хориг тавиад нэрзэ солихыг шаардан бөөн шуугиан болсон, эцэст нь "Хуучин Югославын Македон хэмээх бүгд найрамдах улс" гэсэн нилээд марзан албан ёсны нэртэй болж салав шүү.<br /><br />Харин жинхэнэ монгол угсаатнууд хоорондоо нийлэн нэгдсэн төр байгуулсан анхны тохиолдол нь 1206 он болов уу. Үүнээс өмнөх Жужуань, Кидан зэргийг угсаа нэгтэн гэнэ үү гэхээс шууд монгол гэх нь нилээд эргэлзээтэй.<br /><br />Монгол гэдэг нэрийн хувьд олон таамаглал бий. Онгон" гэсэн үгээс гаралгай гэсэн таамаглал уйгар бичгээр дамжуулан бодвол үнэнд ойр байж болох юм. Гэхдээ л монголчууд уйгараас бичиг үсэг нэпээд хожуу авсан гээд бодохоор монгол хэмээх нэр тэрнээс хамаагүй өмнө байсан баймаар юм.<br /><br />Хятад ханзны Мон-гу гэдэг нь "мөнөөх л зэрпэгүүд" гэсэн санаатай л даа. Олон арван үндэстэн өөрийн нэрийг айл зэргэлдээ үндэстнээс авсан байдаг. Хар малгай өмсөж явдгуудыг каркалпак гэж нэрийдэж, япончуудын нилпон нэр ч жибэнээс гаралтай гэх мэт дэндүү олон жишээ бий. Иймээс ханзны мон-гу-гаас гаралтай байхыг нэг талаас үгүйсгэх аргагүй. Шууд ингэж тайпбарлах нь үндэсний бахархалд харш л даа, гэхдээ байж болох таамаглал. Юутай ч монгол хэлний "мангуу" гэсэн үг нь хятад гаралтай гэдэг юм билээ. Мон нэртэй гол байсан гэдэг ч харин зохиомол болов уу.<br /><br />- Амар сайдын бичсэн "Монголын түүх"-д монголчуудыг Төвдийн орноос ирсэн, төвдүүдтэй угсаа гарал нэгтэй гэсэн байна. Тайландууд өөрсдийгөө монгол гаралтай, тай гэдэг нь алтай гэдгийн сүүлчийн үе гэж тайлбарлах юм билээ.<br /><br />Төвд, хятад, тай хэл бол нэг овгийн хэл. Өөрөөр хэлбэл хэл яриа үүсэх үед тэд нэг уг угсаатай байжээ гэсэн үг. Одоогоос 10-20 мянган жипийн өмнө шүү дээ. Түрэг нь ч бай, монгол нь ч бай эдгээр хятад-төвд овгийнхонтой гарвал үүслээрээ лавтай сүүлийн 10 мянган жил ямар ч холбоогүй гэсэн мөрдлөг эндээс гарна. Соёлын болоод бараа таваарын асар их солилцоо үргэлж байсан боловч цус махны холбоо үгүй гэдгийг хэлний бүлэглэл батлаж чаддаг юм.<br /><br />Африкаас гарсан хүний их нүүдэл Бага ази хүрээд зарим нь Монгол тийш, зарим нь өмнөд Хятад тийш салсан гэж эрдэмтэд үздэг, гэхдээ энэ нь лавтай 40-60 мянган жилийн өмнө болсон процесс болохоор үүнийг хэн санах вэ?<br /><br />Тэр дундаа уул усныхаа нэрийг тээгээд явна гэдэг болшгүй зүйл. Хэл маш хожим үүссэн гээд байна шүү дээ. Шинжлэх ухаан эрчимтэй хөгжиж байгаа өнөө үе маань олон зүйлийг шинээр тодруулж байна. Ердөө 200 гаруйхан жилийн өмнө амьдарч байсан аугаа их сэтгэгч Кант дэлхийн насыг нэг сая орчим жилээр багцаалж байсан, үүний төлөө түүнийг буруутгаж болохгүй биз дээ. Тэр үеийн хүн төрөпхтний мэдлэгийн дээд төвшин л тийм байсан, Одоо бол Дэлхий таван тэрбум настай, амьдрал үүсээд 3,6 тэрбум жил болсон, динозавр 60-150 сая жилийн өмнө байсан гэх мэтээр нэлээд нарийн хэлж болж байгаа нь технологийн ололтын буян.<br /><br /><span style="font-weight:bold;">УХААНДАА ДӨРВӨДҮҮД ЗАЙСАН НУУР ХАВИАС НҮҮДЭЛЛЭЖ ИРСЭН</span><br /><br />- Сүүлийн үеийн юм асууя. Халх, ойрд, буриад зэргийг нэлээд хожим, бүр Чингисээс сүүлд үүссэн гэж та номондоо бичсэн байсан.<br /><br />Монголчууд бол угсаатны хувьд буй болсон цагаасаа л нүүдэлчид байсан. Нүүнэ гэдэг маань хэдэн арван км-ээс хэдэн мянгаар ч тоологдох км-ийн алслалтын асуудал. Иймээс өвөр хоорондоо асар их холилдсон, овог, отог аймгууд үүсэх мөхөх, шингэх уусах нь түүхийн явцдаа ердийн үзэгдэл.<br /><br />Дөрвөдүүдийг аваад үзье л дээ. Одоогоос гурван зуун жилийн өмнө Зайсан нуураас Хөх нуурын хавьд нүүдэллэн ирсэн улс. Түрэг угсааныхан байсан болов уу. Гэтэл Хөх нуурын хавиар байсаар бүрэн монголжоод Увс нуурын хавьд хоёр эуу гаруй жилийн өмнө ирж нутаглажээ, Баядууд буюу өөрөөр хэлбэл монголын эртний нэгэн овгийнхонтой зэрэгцэн нутагласан нь хэл аялгын хувьд тэдэнтэй төстэй болсон ба удалгүй дөрвөдийн дагавар маягтай хардаг болсон байна.<br /><br />Дөрвөн ойрдын холбоо гэж одоогийн дөрвөдүүдийг Увс нуур орчимд ирэхээс өмнө тийм нэгдэл байсан. Энэ нь цорос, баяд, өөлд, торгууд овгийнхон ажээ. Ихэнх торгуудууд Ижил мөрний зүг халимаг болон нүүсний дараа Хөх нуураас ирсэн дөрвөдүүд дөрөв дэх холбоотон болж орж ирсэн, тэндээс ч дөрвөд буюу дөрөв дэх нь гэсэн нэр үүссэн бололтой.<br /><br />Гэхдээ үүнийг дөрвөд хүн болгон түрэг угсаанаас гаралтай хийгээд Зайсан нуураас Хөх нуураар дамжин Увс нуурт ирсэн гэж шууд махчилж ойлговол утгагүй хэрэг болно. Учир нь энэ олон зуун жилийн дотор этникийн хичнээн их холилдоон болсноос гадна хагас хугас нь Зайсангаас ч юм уу, Хөх нуураас салаалан өөр тийшээ салан нүүсэн нь их. Өнөөдөр Өвөр Монгопд өөрсдийгөө дөрвөд гэх хүн хичнээн их бий гэж санана.<br /><br />- Тэгэхээр баяд, дөрвөд хоёр бол бидний сонсоход адилхан аялгаар яриад байдаг ч цаад уг гарвал нь шал өмнөө байхнээ?<br /><br />Нэг талаас тийм гэх боловч нөгөө талаас үгүй юм. Баяд аймгийнхны тухай «Нууц товчоо»-нд тодорхой бий. Дөрвөдүүд Увс нуур хавиар хожим ирж суурьшсан гэсэн нь энд угсаатны асар их ижилсэл, холилдоон болсныг асуудлаас гадна орхиж болохгүй. Магадгүй энэхүү ижилсэл нь уг сурвалжаасаа илүү чухал байж болох юм.<br /><br />Тэднийг Хөх нуур орчимд байхад Төвдийн соёлын их урсгал Монгол руу эрчимтэй түрж байсан. Иймээс тэд баруун Монгол руу түрэг угсаатны гэхээсээ төвдийн соёп заншил, ахуй хэрэглээг илүүтэй нэвтрүүлэгч байсан байж болох юм. Жинхэнэ төвд цай, замбаа, шашны мухар сүсэг өдгөө Увс тал руугаа илүүтэй байдаг нь чухам дөрвөдүүдийн нөлөө ч байж болох юм шүү дээ.<br /><br />Хөх нуур гэдэг маань Төвд Монголын соёл заншлын солилцооны хамгийн том хаалга байлаа. Хөх нуурт өнөөгийн буриадуудын өвөг отог омог ч ихээр байсан юм шүү дээ. XIII зуун болоод түүнээс өмнө Орхоны хөндий нүүдэлчдийн хамгийн чухал цэг байсан бол ХIV-ХVIII зуун хүртэл Хөх нуур тийм үүргийг гүйцэтгэж байсан юм.<br /><br />Цахарын Лигдэн, Халхын Цогт хунтайж, Ойрдын Гүүш нарын хэрүүл маргаанаа таслах цэг нь Хөх нуур л байсан. Олон монголчууд аль нь хүчтэйгээ Хөх нуурт ирж шийдэж байлаа гэсэн үг.<br /><span style="font-weight:bold;"><br />- Ойрд гэж юу гэсэн үг вэ. Янз бүрийн тайлбар байдаг л даа. Халх Ойрдын зөрчил юунаас үүдэлтэй юм бол?</span><br /><br />Ойрд гэдгийг ойр төрөл, эсвэл ойн иргэд гэж хоёр янзаар гайлбарладаг. Аль аль нь үнэмшил багатай боловч өөр илүү үнэмшилтэй тайлбар сонсоогүй юм байна. Харин түүхийн хувьд ойрдууд бол халхаас хамаагүй өмнө төлөвшин буй болсон аймаг. Даян хааны ач Гэрсэнзээс эхэлж Халх гэсэн нэр томъёо үүссэн гээд бодохоор саяхных болж таарлаа. Халх гэдэг маань өнөөгийн Монголын өлгий нутаг Орхон Туулын бэлчир дээрхи уугуул монголчуудыг нэгэн нэрийн дор нэгтгэхэд түүхэн үүрэг гүйцэтгэсэн юм.<br /><br />Уугуул гэдгийн учир нь Чингисийн 1189 онд нэгтгэсэн тэр хэсгийнхний удам угсаа гэсэн үг юм болов уу. Харин сүүлд 1206 онд нэгдсэн хэсгээс гарсан нь ойрдууд байсан бололтой. Тиймээс тэнд тодорч гарсан ноёд нь алтан ургийн эхнэр аваад өөрсдийгөө тайж биш харин тайш гэж нэрлэж байжээ.<br /><br />Тайж гэдэг нь ханхүү гэсэн хятад нэр л дээ. Монголчууд болсон хойно цол зэрэг хэргэм мяндагт дуртай л байж таарна. Хамгийн хүчирхэгжиж гарч ирсэн нь Эсэн тайш л даа. Юань гүрэн унасны дараа дөрвөн баруун ойрд аймаг, зургаан зүүн монгол аймаг байж. Нэгдсэн гүрэн болж чадахгүй хоорондоо хөлөө жийлцсээр эцэст нь ойрдууд ялж Монголыг нэгтгэсэн юм.<br /><br />Зүүн монголчууд нь Даян хааны үөд хүчирхэгжин ойрдуудыг дарж бас Монголыг нэгтгэсэн. Харин Даян хааны дараа дахин задрал үүсэхдээ цахар, ойрд, халх гэж хуваагдсан бололтой. Энэ үеэс өнөөгийн ойрд, халх, өвөр монгол гэсэн хуваагдлын суурь баттай тавигдсан юм болов уу. Хожим манж нар хүчирхэгжиж өвөр монголыг өөртөө нэгтгэсний дараа халх, ойрдууд гэрээ хийн эвссэн байна. Харамсалтай нь энэ эвсэл удаж чадаагүй. Юань гүрний бутарлын дараагаас 1757 он хүртэл хоорондоо тэмцэлдэн, хэн нь нийт монголыг захирах тал дээр булаацалдаж байснаас үүдсэн тэмцлийг халх ойрдын зөрчил гээд байх юм.<br /><br />Энэ маргаан эөрчип дундуур манж хятадууд, ялашгуяа төвдүүд их шургаа хийсэн дээ.<br /><br />- Буриадуудыг та этникийн гэхээсээ улс төрийн шалтгаанаар буй болсон ястан гэдэг. Үүнийг товч тайлбарлаж өгөөч.<br /><br />Буриад гэх этникийн нэгдэл Чингисээс ч өмнө байсан тухай зарим эрдэмтэн нотолдог ч үнэмшилтэй сонсогддоггүй юм. Оросууд Сибирийг эзэгнэж эхэлж байх үед Байгаль далай хүртэлх нутаг бол ерөнхийдөө Түшээт хан, Засагт ханы хойшоогоо үргэлжилсэн газар байсан. Буриад гэсэн дуудлага нь орос хэлний брат буюу ах дүү гэсэн үгтэй төстэй сонсогдож байсан учир оросууд өөрсдийг нь зөвшөөрснийг буриад хэмээн нэгтгэж, зөвшөөрөөгүйг нь монгол гэж нэрлэн урагш нь хөөж байсан тухай эх сурвалжид бий.<br /><br />Буриад гэх нэгэн бяцхан отог овог байсан нь тэр үед улс төрийн утга санаа авч хэсэг бүлгийн нийтлэг нэр болон томорчээ гэж бодогдоно. 1727 оны Хиагтын гэрээгээр Орос-Хятадын хил нарийн тогтсон ба хожим Октябрийн хувьсгал гартал өнөөгийн Монгол нутагт буриадууд байгаагүй нь энэ нь этникийн нэгдэл гэхээсээ улс төрийн хуваагдал байсныг гэрчилнэ. Буриадыг буруулсан, бултсан гэсэн үгээр тайлбарлах явдал хааяа тохиолддог нь тааруупж зохиосон гүтгэлэг болов уу.<br /><br />Ер нь буриад нь эхнээсээ этникийн нэршил байсан юм бол хориод оноос өмнө Монголд буриадууд байж л байх ёстой байсан шүү дээ. Этник нь хэн нэгний тогтоосон хил хязгаарт амар автдаг зүйл биш. Зөвхөн Оросын хил дотор буриадууд байсан гэдэг факт бол улс төрийн шалтгаанаар зориуд хуваасан монголчуудын нэг хэсэг гэдгийг баталж буй хэрэг. Хориод оны үеэс л нийтдээ 15 мянган буриад Монголд дүрвэн орж иржээ гэсэн тоо баримт бий.<br /><br />Харин Оросын харьяанд орсон монголчууд 300 гаруй жилийн явцад этникийн нэгдэлд орж шинэ зан заншил үүсэн, тэр байтугай цусны хольц ч орон тусгай бүлэг болон тодорсныг яавч үгүйсгэх аргагүй. Буриадуудад тунгус цус их холилдсон юм шиг харагддаг.<br /><br />Голдуу илүү жартгар нүд, том шанаа, эрэгтэйчүүдийнх нь сахал үс багатай байдлаар гадна төрхөөрөө ялгагддаг нь үүний баталгаа боловуу. Бид адилхан нэг соёл, зан заншил, хэл, бичиг үсэгтэй нэг ард түмэн. Тусгаарлал сүүлийн 300 жилд болсон хэрэг.<br /><br />Харин өнөөгийн Оросын буриадууд өөрийн уг этник цөмөөсөө улам холдож, тусгаар бичиг үсэггэй болон түүгээрээ дамжин өөр шинэ хэл үүсгэж буй нь магадгүй, шинэ угсаатан үүсэх хандлагын ирмүүн явц байж болох юм.<br /><br /><span style="font-weight:bold;">САРТУУЛ ГЭДЭГ ХОРЕЗМЫН<br />МОНГОЛ НЭР</span><br /><br />- Сартуулыг монгол хүмүүс биш, Хорезмаас гаралтай гэж ярилцдаг.<br /><br />Энэ нь Завханы баруун талын, Увсын зүүн талын сумд. Урьд бол Сэцэн Сартуулын хошуу гэж байжээ. Хорезмаас гаралтай гэдэг дээр үнэний хувь бий, монгол биш гэдэг нь ёстой учир утгагүй үг. Ерөөсөө монгол гэж юу гэсэн үг вэ? Цуснаас нь байтугай генээс нь шинжилгээ аваад тийм жишиг үзүүлэлт байхгүй шүү дээ. Ямар соёл иргэншилд хамрах, ямар хэлээр ярьдаг, ямар зан заншилтайгаар тухайн үндэстнийг тодорхойлно.<br /><br />Ингэхээр энэ бол биогенетик гэхээсээ социологийн нэр томьёо. Хорезмаас дархчуул голдуу хүмүүсийг авчирч байлгаж байсан нь нэн эртний явдал. Тэр үед Хорезмыг монголчууд Сартуул улс гэж нэрлэдэг байлаа. Энэ хооронд цус холипдох явдал эцэс төгсгөлгүй явагдаж, тэд бүрэн монголжсон төдийгүй бүрэн халхжсан.<br /><br />Сартуул аялгад төв халхаас ялгагдах ердөө 17 үг бий гэж судлаачид хүртэл хэлдэг. Жишээ нь аймаар гэхийг аймаагүй гэж хэлдэг шүү дээ. Үүнээс гадна энэ олон зуун жилийн турш сартуулын хошууныхан тэндээ хаалттай популяци байгуулаагүй учир этникийн бүрэн ижилшил болжээ.<br /><br />Завханы Яруу, Дөрвөлжин, Ургамал, Увсын Өндөрхангай, Зүүнхангайн гарал үүсэлтэй л хүн байвал монгол биш узбек гээд байхнээ дээ! Урьдын Засагт хан аймгийнхан шүү дээ. Халхын дөрвөн аймаг байсны нэг. Иймээс сартуулууд бол жинхэнээс жинхэнэ халх мөн гэмээр байна. Халх гэдэг угсаатны ижилшил маань нэлээд сүүл үеийн ойлголт гэж дээр хэлсэн байх аа?<br /><br /><span style="font-weight:bold;">- Төв халх гэж сүүлийн үед их ярих боллоо. Энэ өр нь юу гэсэн үг вэ?</span><br /><br />Ерээд оны эхээр төв халхын жинхэнэ монголчуудын холбоо энэ тэр гэх маягийн ч юм байгуулагдаж, энэ Зэнээ мэт нь их идэвхтэй гүйж байсан байх шүү.<br /><br />Гэрсэнзийн ач нар өнөөгийн Монголын нутаг дээр тус тусдаа ханлиг байгуулсан. Сүүлд манж нар Засагт хан, Түшээт хан хоёрын завсраар Сайн ноён хан гэж байгуулсан. Ингээд Сэцэн хантайгаа нийлээд халхын дөрвөн аймаг бопж байгаа юм. Газар зүйн хувьд энэ дөрвөн аймгийн төвийн хэсгийг л төв хапх гэж байгаа байх даа.<br /><br />Гэхдээ зан заншлын нэг том ялгаа бий, юу гэхээр газар зүйн энэ төв байрлал нь монголчуудын айраг хийдэг, уртын дуу дуулдаг этнографын үзэгдэлтэй хил хязгаараараа бараг давхцдаг. Ингэхээр төв халх гэдэг маань айрагны монголчууд гэсэн утгатай болоод ирж байгаа биз. Би өөрөө эцэг, эх аль алинаасаа жинхэнэ төв халхын хүн боловч нэг их бахархаж гайхуулаад л хөөрч давхиад байх шалтгаан яавч биш л гэж бодож байна. Үндсэндээ айрагны хүүхэд ихтэй газар шүү дээ, тийм болоод л холбоо молбоо байгуулж гүйгээ биз.<br /><br />- Халх дотроо сартуул, хотгойд, илжгэн гээд байх юм. Тэгснээ цаашлаад боржгон халх болоод явчихна. Тэр нь л аминдаа жинхэнэ цэвэр цусны араб үүлдрийн морь гэдэг шиг л болоод ирж байх шиг байгаа юм. Саяхан овог тогтоогоод эхлэнгүүт хүн амын ихэнх нь боржгон овогтой болох шив дээ!<br /><br />Илжгэн халх гэж Увсын наад халх гурван сумынхны нэр. Илжигний хошуу гэж байсан, үүнийг эл эзэн буюу халхын хаяаных гэсэн утгатай гэж тайлж уншдаг юм билээ. Хотгойд бол халхжсан ойрдууд болоптой. Завханы хойд, Хөвсгөлийн баруун талаар бий. Чингүнжав энэ хонхрын хүн л дээ. Халхжсан ойрдуудад үүнээс гадна Архангайн Өлзийт хавийн өөлдүүд орно.<br /><br />Урьд Харчины ноён Манжийн хаанд зарга үүсгэсэн учир «Харчингуудыг үхрийн баас шиг цувуулна» хэмээн хаан занаад уг ястныг шинээр байгуулагдсан өртөөний дагуу цувуулан тараасан юм гэнэлээ. Харчин гэдэг маань өвөрлөгчид, одоогийн өвөр монголчууд дотор нилээд томд орох ястан л даа. Манайхан хорчин гэх нь ч байдаг.<br /><br />Ингээд одоогийн Сүхбаатарын урдуур, Дорноговийн хойгуур, Дундговийн урд хоёр гурван сумаар, тэгээд Өмнөговийн баруугаар харчингуудыг өртөө дагуулан байрлуулсан нь аяндаа бүрэн халхжижээ.<br /><br />Дарьгангын хошууныхан гэхэд хэдийгээр дарьганга ястан гэх боловч хэл аялгын хувьд халхаас өчүүхэн ч ялгаа байхгүй шүү дээ. Ер нь хэдэн зуун км-ээр нүүдэллэдэг улсыг суурьшмал ард түмэнтэй адилхан угаасаа тэндхийнх, тэндээс ирсэн цагаачлагчид гэж ялгах бэрхтэйгээс гадна утга учраар ч бага.<br /><br />Биендээ ижилшиж уусч, шинээр овог отог аймаг, аяпга үүсгэж миграци хийх нь ердийн үзэгдэл болсон зүйл. Үндэстэн, үндэсний үзэл, үндсэрхэг үзэл гэгч маань нэлээд шинэ үзэгдэл юм шүү дээ. XVIII зуунд Францын хувьсгалаас Европт гарч XIX зуунд Америк тив тэр чигээрээ энэ үзэгдэлд автсан бол XX зууны эхээр Азид, дунд үеэс нь Африкт газар авсан феномен. Боржгон нь жинхэнэ монгол гэж хэн хэлсэн юм? Одоо хүмүүс үй олноороо чухамхүү яг л боржгон болохоо хаанаас мэдсэн хэрэг вэ? Жинхэнийн жинхэнэ боржгон монгол байхаараа бусдаасаа дээр болчихдог хэрэг үү? Иймэрхүү төрлийн олон асуулт гарч ирнэ л дээ.<br /><span style="font-weight:bold;"><br />БИДНИЙ ОЙЛГОЛТООР БОЛ ЦЭВЭР ЦУСНЫ ШВЕЙЦАРЬ ХҮН ГЭЖ БАЙХГҮЙ</span><br /><br />- Үндэстэн хийгээд үндэсний үзэл нь шинэ үзэгдэл, XX зуунд Азид орж ирсэн гэдгээ жаахан дэлгэрүүлж ярихгүй юу?<br /><br />Урьд хүний түүх хүчтэй нь хүчгүйгээ эзлэн түрэмгийлэх, эрхшээлдээ авах гэсэн зарчмаар хэдэн мянган жил үргэлжилсэн. Харин Евролт болсон 30 жилийн аймшигт дайны дараа байлдагч талууд хэн нь ч хэнийгээ дийлэхээ болиод ирэхээр сүүлдээ Вэстфалийн гэрээ гэдгийг байгуулжээ.<br /><br />Ингээд эргэн тойрон нь хүлээн эөвшөөрсөн бол түүнийг улс үндэстэн гэж үэээд дотоод хэрэгт нь орохгүй гэсэн цоо шинэ эарчим гарч ирсэн байна.<br /><br />Үүний анхны үр дүн нь Швейцарь улс л даа. Ийм үндэстэн байхгүй боловч чухам тэрхүү өгөгдсөн нутаг дээр герман, франц, итали хүмүүс өөрийн төр улсаа байгуулж, бодлогоо өөрийн үзэмжээр явуулахыг эргэн тойрных нь хүлээн зөвшөөрсөн гэсэн үг. Ингэж зөвшөөрөгдсөн улсын nation-state гэдэг. Болхидуу орчуулгаар үндэстэн гэсэн үг. Үүний дараа 1776 онд АНУ тусгаар тогтнолоо зарлаж Англиас тусгаарлалаа. Энэ тухай Мел Гибсоны тоглосон "Эх оронч" гээд сайхан кино цаагуур чинь гараад байгаа шүү дээ. Америк үндэстэн төрж, америк үндэсний үзэл, америк эх оронч гэсэн цоо шинэ санаа гарч ирж байгаа биз!<br /><br />Үүний дараахан Францын хувьсгал гарсан. Австри, Герман, Оросын эзэмшилд байсан олон угсаатнууд өөрсдийн тусгаар төрийг байгуулж үндэстэн-улс болохоор тэмцэж эхэллээ. XIX зуунд Латин Америкийн олон орон .тусгаар тогтнолоо зарлаж, хэдийгээр испанийн соёл иргэншлийн шууд залгамж боловч аргентин үндэстэн, чилийн эх орончид, перугийн үндсэрхэг үээл гээд тус тусдаа гараад ирж байгаа юм. Англи, Франц, Испани, Түрэг, Холландын эзэмшилд байсан Азийн олон орон ялангуяа Японы Мэйжийн хувьсгалын дараа сэрж өөрийн тусгаар тогтнолыг олж, үндэс угсаагаа тодотгох гэж тэмцэж эхлэв.<br /><br />Хятадын 1912 оны хувьсгал "муу гаралт манжуудаас салж өөрийн цэвэр хятад Мин улсаа байгуулъя" гэсэн уриатай байсан. Үүнээс өмнө ч Тайпингийн бослого, лапын бослого, хар тамхины дайн, боксёрын бослого зэрэг нь үндэстний хувьд бие даан босч ирэх гэсэн оролдлогууд юм. Харин Хятадыг үндэстэн-улс гэж 1922 онд л Вашингтоны гэрээгээр зөвшөөрсөн.<br /><br />Монголд үндэсний ухамсар 1907 оноос сэргэн ирж, 1911 онд тусгаар төрөө байгуулсан хэрэг. Коммунистууд энэ чухал оныг ойшоодоггүй, ач холбогдлыг нь үргэлж бууруулж 1921 онтой харгалдуулж байдаг нь тун тусгүй хэрэг. Уул нь энэ жил тусгаар тогнолын 90 жилийн ой маань болж байгаа юм шүү дээ.<br /><br />1911 оны тусгаар тогтнол бол 1206 оныхтой дүйж очихуйц чухлаас гадна орчин үеийн утгаар анх удаа үндэсний тусгаар тогтнолоо эарлаж буй хэрэг. Энэ бол Америкийн 1776 он, Францын 1789 он, Гучин жилийн дайны дараах Герман, Японы 1868 он, Хятадын 1912 он, Энэтхэгийн 1950 он, Австрийн 1955 он, Казахстаны 1991 он шиг бидэндээ маш чухал цаг мөч юм.<br /><br />Харин Монгол Улс нь 1946 онд үндэстэн-улс болсон. Үүнийг ч бас манайд үл тоомсорлодог. Үндэсний үзэл, үндэсний ухамсар маш чухал зүйл. Харин хэтрээд ирэхээрээ хортой эд. Үүний лай ланчгийг Афганистан, Иранаас эхлээд олон улс эдэлж байна. Үндэсний хэт хөөргөн байдал эргээд дэлхийн хөгжлийн урсгалыг харах нүдийг тагпаж, ертөнцөөс сондгойруулан, хөгжлийг боймлоно.<br /><br />Үүний тод жишээ бол Төвд юм даа. 1911 онд Монголтой зэрэг өөрийн тусгаар тогтнолыг зарласан Төвдийг бушуухан өрнийн соёлтой холбож, баруунжуулж модернизацид оруупах гэсэн өөрийнх нь хүч дотроо нэлээд хүчтэй гарч иржээ. Харин хэт үндэсний үзэлтэй, өөрийн л бол өөдөө өргөдөг, өнгөрсөн баларсан юмаа үндэсний халдашгүй зан заншил ёс дэглэм гэж үздэг, гадны зүйлийг үл тоомсорлодгоор барахгүй хялайн хардаг хуучинсгууд нь тэдэнд саад хийн бүдүүлэг харанхуй байдлыг нь авч хоцорсон.<br /><br />1952 онд Хятадын чөлөөлөх арми орж ирэхэд бүдүүлэг төвдүүд өөдөөс нь юу ч хийж чадаагүй. Энэ урт хугацаанд соёлжиж боловсроод, холбоотон сүлбээтэнтэй болж, олсон тусгаар тогтнолоо авран хамгаалах бололцоо байсан ч үндэсний онцлог гэгдэх бүдүүлэг ёс заншилдаа хүлэгдсээр хайран цагийг дэмий өнгөрөөжээ.<br /><br /><span style="font-weight:bold;">МОНГОЛЧУУД ОРОСЖСОН УУ?</span><br /><br />- Өвөр монголчууд биднийг их оросжсон гэж ярилцдаг. Харин бид тэднийг хятаджсан гэцгээдэг. Үүнд аль аль талдаа үнэний хувь байх шиг байдаг юм. Соёлоосоо гадна сэтгэлгээний том ялгаа бидний хооронд бий болжээ.<br /><br />Бид оросжсон гэдэг нь худлаа, тэд хятаджсан гэдэг нь үнэн гэж бодож байна. Азийн ард түмнүүдээс хамгийн түрүүн өрнөджсөний нэг нь бидний монголчууд. Өрнийн соёл иргэншил Оросоор дамжин XX зуунд маш хүчтэй нэвтэрсэн. Иймээс бид сүүлийн арван жилд маш хурдан америкжиж чадаж буй хэрэг.<br /><br />Дэлхий тэр чигээрээ өрнийн иргэншлийн бүрэн нөлөөнд орж өрнөджиж байна. Түүний дотор хятадууд сүүлийн үед маш идэвхтэй өрнөджиж, баруунжиж, америкжиж байгааг бэлхнээ харж байгаа. Харин Өвөр монголчууд сүүлийн 100 жилд маш их хятаджиж, хятадын соёл заншлын нөлөөнд их автжээ. Биднийг урапдуулаад америкжуулахад тэд хол хоцорч таарна. Учир нь өрнийн соёл сэтгэлгээ гэдэг тэдэнд бидэнд байгаагаас хол хөндий зүйл.<br /><br />Хятадын зориудын бодлогын үндсэн дээр хятаджиж амжаагүй нь дэндүү монголоороо үлдсэн. Өөрөөр хэлбэл монгол хүн гэж нэг иймэрхүү байсан байх даа гэмээр. Үндэсний онцлог гэгдэх хоцрогдсон зан заншил, ертөнцөөс тасархай байдлаа авч хоцорсноор барахгүй үүнийгээ ихэд үзэн Чингис хаан, монгол хэл, эртний шүлэг, ардын заншил, язгуур урлаг ч гэх шиг хэдхэн зүйл ярианы сэдэв дотроо эргэлдэх болжээ.<br /><br />Үндэсний үзлийн хальсан дотроо боймлоод музейн үзмэрэрхүү болж ирж байна гэсэн үг л дээ. Өвөр Монголын «Одон» телевиз хараад суухад энэ нь өөрийн эрхгүй бодогддог юм. Эрдэм ном сураад энэ байдлаасаа гарах гэхээр хятад болон өөрчлөгдөхөөс аргагүй. Чухам чингэсний дараа л өрнөджих асуудал гарч ирнэ шүү дээ. Нийтийн соёл боловсролд хүрье, ХХ зууны хүн шиг амьдарья гэвэл үгүйдээ л хятад авгай авч байж энэ замаа нээх шаардлага гарах болов уу.<br /><br />Бид хоорондоо таслагдан тусгаарлагдаж хэтэрхий олон жил болсон учир үндэсний хувьд салж, хоер өөр үндэстэн бопжээ. Үндэстнүүд биенээсээ салан салбарлаж шинээр этникийн бүлэг түүхэн явцыг бид өөрийн нүдэн дээр харж байна.<br /><br />Оросын буриадууд ч уүний жишээ. Тэд оросжсоноор барахгүй өөрийн хэлний аялгыг бичгийн хэлбэрээр батлагаажуулан этникийн шинэ бүлэглэлийг үүсгэж байна. Харин тэдний нийтийн соёлд хүрсэн төвшин сайн, манайхнаас ч хамаагүй илүү.<br /><br />- Тэгвэл тувачуудын тухай юу гэмээр байна?<br /><br />Тэд Гадаад Монголын нэгэн хязгаар байснаа 1944 онд ЗХУ-д дагаар орсон. Этникийн хувьд монгол юм уу гэхээр хэл нь өөр. Гэхдээ тэдний хуучны зураг хөргийг харахаар монгол дээл, ээтгэр гутал өмссөн, будда шүтсэн, төвд нэртэй байдаг юм. Урианхай гэж нэрлэдэг байсан шиг байгаа юм. Гэтэл Баян-Өлгийд зүв зүгээр монгол хэлтэй урианхайчууд бий.<br /><br />Өлгийнхнийг алтайн урианхайчууд гэдэг, ойр ястан, өөрөөр хэлбэл монголчууд. Туваг урьд Тагнын урианхайчууд гэдэг байжээ. Түрэг, монгол угсаатны завсрын үндэстэн юм шиг байгаа юм. Манайд одоо Өлгийн Цэнгэл суманд цөөн тооны тагнын урианхайчууд байгаа байх.<br /><br />1944 онд ЗХУ-д дагаар орохдоо танну-тува гэдэг байв. Танну гээд байгаа нь тагна гэсэн үг сунжирсан болов уу. Шашин шүтлэг заншлын хувьд монголчуудтай, тэр дундаа ойрдуудтай их ойр.<br /><br />Мөхөж буй үндэстний нэг жишээ л дээ. Оросууд олон жилийн турш нутгийн баялгийг нь сонирхсон болохоос хүн ардыг нь тэр чигээр нь хаячихсан юм шиг. Нийтээрээ шахам архинд орчихсон, гэмт хэрэгтнүүд хавтгай давамгайлсан, хоцрогдсон бүдүүлэг гэж найгаа алдсан юм билээ.<br /><br />Тувад очиж үзсэн олон хүн өөрийн нүдээр хараа биз дээ. Нийтийн соёл боловсролоос ангид давхиад байвал үндэстэн юунд тулж очдогийг тэд амьд гэрч болон харуулж байна. Үүнээс бид ихээхэн сургамж авах ёстой юм шиг санагддаг.<br /><br />Тэдний төрөл садан бол манай цаатангууд шүү дээ. Сүүлийн жилүүдэд цаатан гэдэг өрнө дорныхонд бүү хэл бидэндээ ч музейн үзвэр, аялал жуулчлалын олз омог өгөгч болоо шив дээ. Тэднийг өрөвдөн хайрлаж, нулимс дуслуупах нь хүртэл эзэндээ мөнгө авч ирнэ. Хөвсгөлийн дархадууд энэ сайхан зах зээлийг соргогоор ажиглаад цаатны дүрд тоглох нь хөөрхөн бизнес болсон бололтой.<br /><br />1998 онд Дарханд нар хиртэхэд гадаадыханд Раахын амнаас сарыг цаатан бөө нар хэрхэн бөөлж гаргадгийг харуулахаар майхантай ирсэн баахан салбаганаж навсганасан юмнууд үнэндээ Уралын их сургууль төгссөн бизнесменүүд байв гэж дуулдсан шүү. Раах сарыг залгидаг нь бөөгийн ойлголт биш уг төвдөөс гарсан домог л доо.<br /><span style="font-weight:bold;"><br />ТӨВД ГАЛБИРЫН ХҮМҮҮС<br />ГОВЬ-АЛТАЙД ЭЛБЭГ</span><br /><br />- Гадны цус холилдсон гэж цусны "ариун цэвэр" тогтоох дуртай манайханд хөөрхөн далим болох үг байна даа!<br /><br />Энэ бол цэвэр антропологийн асуудал. Соёл, тэр дундаа социологитой ямар ч холбоогүй зүйл. Антролологичид хүнийг 35 ангид хувааж үздэг тухай би түрүүн ярьсан. Монголд хойд хятад, тунгус, төвд галбирын хумүүс бий. Төвд галбирын хүмүүс ялангуяа Говь-Алтайн урдуур их байдаг шүү дээ. Давхраа бүхий дүрлэгэр нүдтэй, нэлээд үсэрхэг, дэлдгэр маягийн чихтэй, сүрхий хар тал руугаа хүрэн бор царайтай.<br /><br />Утай, Гүмбэний мөргөлийн гол зам түүгээр олон жил тогтож байснаас шалтгаалсан ч байж болох юм. Монголчуудын цусны биохимийн судалгааг Ц.Батсуурь доктор, генетик судалгааг С.Нямхишиг доктор хийсэн юм. Цусны болоод генийн ижил төстэй байдлыг нь нутгийн байршлаар тодруулсан гэсэн үг л дээ.<br /><br />Мэдээж шал өөр үндэстний хувьд Баян-Өлгийнхөн нэлээд өөр хэв шинжийг үзүүлж байгаа юм. Говь-Алтайн урдуур бас тийм шинж их илэрдэг. Тиймээс ч тэндээс ухаантай, царайлаг улс олон төрдөг биз. Ямар сайндаа ганц жижиг сумаас есөн генерал төрсөн байна гэхэв дээ. Цус сайн холилдох тусмаа хүний чанар сайжирна шүү дээ.<br /><br />Хоёр өөр арьстны дундаас төрсөн хүүхэд царай зус, бие бяпдар, оюун ухаанаар эцэг эхээсээ дээр байх нь туйлын элбэг. Эх эцгийн ген хэдийчинээ холдсон байна ур удамд төдий сайн. Морь мал дээр ч манайхан сайн мэддэг, холоос хуц, ухна дуурч ирэв энэ тэр гэж ном зохиолд гардаг биз дээ.<br /><br />- Монгол хуний удмын санг хайрлан хамгаалах тухай Үндэсний аюулгүй байдлын хуульд заасан байдаг. Энэхүү удмын сан гээч нь тэгэхээр юу болж байна?<br /><br />Ичиж үхмээр дамшиг гэдэг чинь л наадах чинь дээ. Эргүүлээд орчуулбал генофонд гэсэн үг юм шиг байгаа юм. Генофондыг мал дээр ярьдаг. Их сүүтэй үнээ, нарийн ноолуурын ямаа, олон өндөг гаргадаг тахиа зэрэг бол хүн төрөлхтний олон жилийн уйгагүй хөдөлмөрийн үр шим.<br /><br />Иймээс энэ төрлийн сайн угсааны үүлдрийн малын удмын санг цэврээр нь хадгалж цааш цэврээр нь үржүүлэх шаардлага гарна. Хүний хувьд гэвэл ийм асуудлыг тухайн үедээ нацистууд л гаргаж ирж байсэн байх. Хорвоогийн хүмүүс антропологийн хувьд буюу гадаад төрхийн хувьд ялгаатай болохоос сайн муу цус, тэр дундаа ген гэж үгүй л дээ.<br /><br />Хүний үүлдэр угсааг сайжруулах тухай яриа XIX зуунд яригддаг байсныг эүгэник онол гэдэг. Хэрвээ энэ нь оюуны хөгжлийн тухай ярьж байгаа юм бол дан ухаантны популяци буй болгох гэвэл тэр "үржүүлгэнд" нь тэнэгүүд ч зайлшгүй шаардлагатай байдаг. Би энд биологи ярьж байна шүү дээ.<br /><br />Социологи талаасаа бол өөр л дөө. Эртиий Евролын хаад язгууртнууд өөрсдийгөө цэнхэр цустай гэж үзэн язгуургүй хүмүүстэй цус холилддоггүй байж.<br /><br />Үүнээс болж Хабсбүргийн уруул гэх сэтэрхий уруул, хэмофил хэмээх цус үл бүлэгнэх өвчин хаадын дунд үеэс үе дамжин хадгалагдан зовоож байсан байх юм.<br /><br />Манайд ч язгууртнуудыг цагаан ястан гэх ба сурвалж язгуургуй бол хар ястай гэдэг байсан, Хар гэдэг нь харан, харад, арад гэсээр өнөөгийн "ард" гэдэг уг буй болсон байна.<br /><br />- Гэхдээ жүүд үндэстэн хавьгүй ухаантай байдаг шүү дээ. Дэлхий дээр 15 сая жүүд бий боловч жишээ нь Нобелийн шагналтнууд дотор тэдний эзлэх хувь хавьгүй өндер!<br /><br />Усан тэнэг жүүд зөндөө л байдаг байх. Статистик утгаар нь авч үзвэл жүүд, унгар гээд цөөн тоотой мөртлөө оюуны хөгжил сайтай үндэстэн хааяа тохиолдоно. Ёстой олон зууны турш шигшигдэж сайн холилдсоны үр дүн байж болох юм шүү. Өнөөгийн Унгарын хүн амын 99 хувь нь герман, роман, түрэг, словян цустай сайтар холилдсон юм гэнэлээ. Жинхэнэ унгар царайтайгаа үлдсэн хүмүүс нь нутгийн өмнөдөд суух цөөн тооны тариачид бий. өргөн шанаатай, хар үстэй, бор нүдтэй, бие жижигтэй тэд нэлээд содон маягтай шүү.<br /><br />Унгарууд Ееропт орж ирээд мянга гаруй жил болохдоо өөрийн соёл, хэл, үндэсний онцлогоо сайтар хадгалж чадсан байна. Гэхдээ үүнээ зожигруулан авч үлдээгүй харин ч нийт тивийн соёл иргэншилтэй нягт уяж өгчээ.<br /><br />- Эргээд монголчууд рууваа оръё. Монголчууд тэгэхээр нэлээд цус холилдсон хүмүүс болж таарах нээ дээ?<br /><br />Цус холилдох гэдэг маань биологи, генетик талаасаа нэлээд утгагүй үг шүү. Илүүтэй социологи, психологийн утга агуулж явдаг юм. Мэдээжийн хэрэг тухайн популяцид генийн зарим факторын онцлог шинж бий боловч энэ нь сайн муу гэсэн ямар ч утга илэрхийлэхгүй шүү дээ.<br /><br />Түүхийн явцад монголчууд нэлээд цус холилдсон, энэ нь ч аргагүй юм. Биологийн утгаараа таван саяас доош хумүүс популяци болж чаддаггүй. Юу гэсэн үг вэ гэхээр хаалттай систем үүсгэх юм бол таван саяас доош хүн хоорондоо цус ойртон мөхөл рүүгээ явна гэсэн үг.<br /><br />Гэтэл XX зууны сүүлчийн хагасаас өмнөх бүх түүхэнд энэ газар нутаг дээр саяас илүү хүн амьдарч байгаагүй. Энэ нь заавал цус холилдохыг цаанаасаа шаардаж байна гэсэн үг л дээ. "Бараг л хязгааргүй шахам өргөн орон зайд нүүдэл хийж, үргэлж дайн байлдаан, миграци хийж явсан ард түмний хувьд байнга цус сэлбэж байж өдий хүрсэн болов уу.<br /><br />Түүнээс гадна ургийн бичиг хөтлөх зэргээр ухамсартайгаар цус сэлбэх явдал ч түгээмэл байсан байна. Сонирхолтой нь монгол, түрэг цус цагаан арьстан болох оросуудад нэлээд шингэсэн гэж үздэг. Тиймээс ч "оросыг сайн маажвал цаанаас нь татаар гараад ирнэ" гэсэн барууныхны үг байдаг.<br /><br />Монгол, манж цус ч хятадуудад нэлээд халдварласан байх. Энэ бүхэн бол дайн, миграцийн үр дагавар л даа. Харин орос, хятад цус монголчуудад орж шингэсэн нь бараг үгүй. Энд соёл иргэншлийн хэт зөрөө нөлөөлдөг байх. Монголчуудын гол холилдсон цус нь манж, хамниган, түнгус, түрэг, уйгар, төвд зэрэг соёлын төвшин ойролцоо, амьдралын хэв маяг төстэй үндэстнүүд. Үүнд газрын ойр, түүхэн хэлхээ холбоо ч үйлчилнэ.<br /><br /><a href="http://burenbayar.blogspot.com/">эх сурвалж</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-1092170469305763670?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-49208643194112344522008-07-17T17:02:00.002+08:002008-07-17T17:17:12.519+08:00<object width="425" height="344"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/7hiDOMEsvOE&hl=en&fs=1"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/7hiDOMEsvOE&hl=en&fs=1" type="application/x-shockwave-flash" allowfullscreen="true" width="425" height="344"></embed></object><br /><br />8-р ангид орсон хойноо ч гэсэн баахан бацаан найз нартай байж билээ. Манай гадаа ирээд л нэрээр минь хоороороо орилоод л дуудна да. :) дандаа 32р ангиас бага, зарим нь бүүр цэцэрлэгийн бацаанууд. Гол нь би мод, төмөр, эвдэрхий машин, хаягдал хог гээд л янзан бүрийн юмаар янзан бүрийн машин хийж өгнөө тэдэнд. Ямар дэр үед одооных шиг юм элбэг байсан биш. Бүгдэнгийнх машин миний уран бүтээл :) , болж өгвөл тэдэнтэйгээ машинаа чирээд л тоглох дуртай байлаа. Тоглоомон машинд даацын нум хийж, донсолгоо зөөллөх амортизатор хийж барьж.. сонин сонин юм боддог байлаа. Тэднийг гадаа ирээд л орилхоор манай гэрийнхэн найз нар чинь ирчлээ гараач гээл шоолоод байдаг байсан. Хүний хөлнөөс холхон газар луу өөрийнхөө машиныг өгч явуулчаад араас нь тусдаа алхаж очиж байгаад л нойтон элсэн дээр хийсэн бүтээлийнхээ чансааг шалгадаг байлаа хөөрхий. Нэг зовлонтой асуудал гэвэл ангийн, үеийн хүүхдүүд харчих вий гэхээс их айдаг байлаа. Нэг өдөр манай ангийн 2,3 охин явж байгаад машин чирээд гүйж байгаа надтай халз таараад .. миний нүүр ч улас гээл явчиж билээ. Нэг хэсэг шоолуулсан.. ер нь тэгээд аажим аажимаар ходон холдсоор үнэнч найзуудаасаа зам салсан да. Тоглоомон машин тэргээр хөөцөлдөхөө болиод хааяа цонхоор харахад манай фракц гэж байхгүй болж нөгөө хүүхдүүд маань ч харагдахаа больсон байж билээ. Хичээл номоо хийж, үе тэнгийнхэнтэйгээ тоглож наадан үерхэж өөр орчинд орсонд манай аав ээж 2 лав ихэд олзуурхаж байсан байх.<br /><br />Яг тэр үе энэ халтар царайт гэж буянтай кино гараад хамаг хүмүүс энийг үзэх гээд гэр гэртээ ороод гадаа сайхан эль хуль болооод ирэхээр нь машинаа дураараа чирж гүйдэг байж билээ. Кино дуусангуут л баахан хүмүүс гараад ирнэ, машинаа ч хаячаал юу ч болоогүй юм шиг алхчдаг байж билээ. Одоо бодоход инээдтэй л санагддаг юм. Би үзэж сонирхдоггүй байсан ч олон удаа хүссэнээрээ тоглох боломж олгож байсан буянтай кино шүү энэ хэхэ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-4920864319411234452?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-66019258145514334692008-05-09T14:11:00.003+08:002008-07-17T17:34:15.850+08:00Төрийн албан хаагчдыг авилгал авдаг, ер нь цалин нь нээх сонин биш юу идэж ууж чадахаар албан тушаал л чухал гээл ерөнхийдөө хар PR байдаг да.<br /><br />Харин саяхан би хамгийн их авилгал авдагаараа зартай дүүргийн газрын алба гэдэг газраар нь ажил хөөцөлдөнгөө явж үзлээ. Ерөнхийдөө өөрт бодогдсон зүйлсээ доор бичлээ<br /><br />Төрийн албанд ажиллаж байгаа хүн нь ямар байхаас үл шалтгаалан тэнд байгаа процесс нь өөрөө янз бүрийн муу үр дагаварт хүргэж болзошгүй уур амьсгалыг бий болгодог юм байна гэж шууд бодогдсон<br /><br />Тэнд анх очсон шинэ ажилтаны хувьд авилгал авах тухай асуудал асуудал байх. Миний уулзаж очсон хүн нь тэр хавьдаа шинэков залуу байсан. Хүмүүстэй харьцаж байгаа, асуудлыг шудрага үнэн зөвөөр шийдэх гэж байгаа байдал гээд ер нь хичээж л ажиллаж байгаа нь илт. Гэтэл тэнд байгаа ажлын зохион байгуулалт хүмүүст өгч байгаа мэдээ мэдээлэл, ажиллах орчин, зохион байгуулалт, төлөвлөлт гээд ер нь авах юм алга. Тэнд очсон хүн хагас жилийн дараа гэхэд нөгөөдүүлтэйгээ адилхан болж ирээдүйн авилгал авах курс дамжаанд сууж байгаа юм шиг л харагдсан.<br /><br />Тэгээд хуучраад учир начраа мэддэг болоод яриа хөөрөө нь өөр болоод ирэхээр сайхан хор найруулж нөгөө авилгал гэдэг юмыг нь авдаг өгдөг болох байх л да. Гэхдээ одоо байгаа хүн нь тийм хүн байгаагүй, миний хувьд сэтгэгдэл өндөр гарсан.<br /><br />Шудрага ёс, хууль дүрмийг баримтлан ажилладаг тийм хүмүүсийг коомоор нь аваачад тавьчуул тэнд ажил сайжирч овоо гайгүй болж болохоор л байлээ дэ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6601925814551433469?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-48971746273371440652008-05-09T14:03:00.002+08:002008-05-09T14:10:59.734+08:00За хө, ийм байнаа. Нөгөө ярьж байсныхаа дагуу ажлаа сольсон шүү. Шинэ ажилдаа ороод хэдхэн хонож байна, хуучин ажиллаж байсан хүнээс ажлыг хүлээлцэж авна гээд энэ 7 хоног өнгөрөх бололтой. Урьд нь хийж байсан ажлаас минь тэс ондоо, хамт олон нь ч шинэ, орчин шинэ.. ер нь бүх зүйлсийг шинээс эхэлж байна. Сурч мэдэх юм их байна. Ерөнхийдөө сэтгэл өөдрөг, нээх их ачаа нуруун дээрээсээ аваад хаяцан ч юм шиг.. сайхан байнаөө :)<br /><br />counterstriker дээр гардаг шиг gogo л гэж өөртөө хэлье да<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-4897174627337144065?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-34298715102022995412008-05-01T12:57:00.002+08:002008-05-01T13:03:16.123+08:00Монгол гэдэг үгийг товчлол MGL гэдгийг монгол фонтонд шилжүүлж байгаад бичвэл MGL нь ТАЛ гэдэг үг болдийн байна. Тал гэдэг үгийг Монголчуудад нь их л учир утгатай, үнэ цэнэтэй үг гэж ойлгодог, олон юм нуршаад яахав<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-3429871510202299541?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-81669970923929123622008-05-01T12:28:00.004+08:002008-05-01T12:49:27.481+08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://bp3.blogger.com/_Dx8LoKu0Wwk/SBlKf0rhj0I/AAAAAAAAAA0/-mwEWN3Ds4Y/s1600-h/coming+soon.jpg"><img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://bp3.blogger.com/_Dx8LoKu0Wwk/SBlKf0rhj0I/AAAAAAAAAA0/-mwEWN3Ds4Y/s400/coming+soon.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5195265555726176066" /></a><br />Саяхан Brauhouse сууж байгаад санамсаргүй тохиолдлоор Алтан Ураг хамтлагийн амьд тоглолтыг хальт үзчихдэг юм байна. "Монгол" киноны дуугаар нь л хальт мэддэг байсан энэ хамтлагыг нээх ч сүйдтэй сонсож тоож байсангүй. Гэтэл яг амьдаар нь хажуугаас нь харсан чинь үстэй толгой өрвийж ирснээ /чоноор бол сэрвээний үс боссон гэх байх/ зүрхний цохилт хурдсаад нээх сонин мэдрэмж төрөөд явчдаг байна шд. 4-5 аялгуу тоглосон байх. Маргааш нь ажил дээрээ сууж байсан чинь бодогдоод салдаггүй нэтээр хайгаад давхилаа, оллоо, чихэвчээ чанга дээр нь тавьж байгаад хагас өдөр түчигнүүллээ. Бас хамтлагын өгч байсан ярилцдагуудыг уншлаа. Ерөөсөө дэлгүүр орж CD-ийг нь худалдаж авъя, өөрийнхөө хэмжээнд тэр хамтлагт өчүүхэн ч гэсэн хөрөнгө оруулалт хийж хөдөлмөрийг нь үнэлье, цааш цаашдаа гаргах олон сайн уран бүтээлд нь урам өгье гэж бодоод цайны цагаараа шуртхийгээд л 4900 төгрөгөөр цомгийг нь авчлаа. Ер нь л таалагдаад байгаа, дараагийн цомгийг нь гарахыг хүлээгээд л сууж байна, ганц биш хэд хэдэн CD гаргах сураг дуулдсан, ямартай ч BLOOD гэдэг нэрээр гарах юм гэсэн. Өшөө илүү эрч хүчтэй саак цомог гараасай гэж л хүлээж сууна. Та бүхэн ч гэсэн CD-ийг нь худалдаж аваад сонсоод үзээрэй, цаг мөнгөө дэмий үрчлээ гэж бодохгүй байхаа, Монгол хүн байна да, элдэв долоон хачин бацаануудын дууг улиг болтол сонсож байснаас иймэрхүү залуусаа дэмжээд мундаг болгох хэрэгтэйн байгаан уг нь. Нэтээр жаахан аяласан чинь гадаадад бараг Монголоосоо илүү алдартай болж байгаан бишүү? CD-ийг нь яаж олж авах уу, хаанахын ямар хамтлаг вэ гээл.. маш их эрэлт байна лэ дэ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8166997092392912362?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-12792907879255925822008-04-18T10:12:00.003+08:002008-04-18T10:47:41.149+08:00Манай гэрийн утас хэвийн ажиллаал болоол яваал ирсийн ууг нь. Гэтэл хэдэн сарын өмнө гэнэт утас маань ажиллахаа больж ярих гэхээр шугамын радио дундуур нь орж ирээл байлаа. Хэлдэг газарт нь хэллээ, инженер нь ирж үзээд далд монтажиндаа гэмтэл гарсан байна, танай энэ гадаа подизоны хананд 1 юм өлгөсөн байна, тэрийг өлгөх гээд хана өрөмдөхдөө танай далд монтажийг гэмтээсэн байх, тийм учраас бидэнд хамаагүй гэж хэлчээд явахнээ. Гараад харсан чинь интернэтийн үйлчилгээ үзүүлдэг компани нь л 1 төмөр дөрвөлжин юм хананд бэхлээд хаячиж, бодвол дотор нь switch л байгаа биз. Би ч урдаас нь "Би яаж мэдэхэв дэ хэн юугаа энэ хийж байгааг нь ямар манай гэрт юм хийсэн биш, би танай л хэрэглэгч тул танайд л хандсан, тиймээс зүгээр болгож өгнө гэдэгт найдаж байна, шаардлагатай бол танайх тэр интернэтийн компани руу нь хандвал яасийн" ухааны л юм хэллээ. Гэтэл зүгээр л тоох ч үгүй яваад өгсөн. Угаасаа нээх гэрийн утас ашигладаггүй болохоор нээх тоосонгүй, тэгэсгээл болчих байх л гэж бодоод өнгөрлөө. Гэтэл 1 сар 2 сар 3 сар байдаггүй шүү, гэтэл МЦХ компаниас шүүхийн нэхэмжлэл маягын юм ирж байхын хурдан мөнгөө төлөхгүй бол дугаарыг чинь хураана гээд, шал дургүй хүрлээ. Би танай утсыг ашиглаж чадахгүй ингээд тэгээд сарын суурь хураамжаа л зөвхөн төлөөд бараг хагас жил явлаа, та нар жаахан ичиж зовдоггүй юмуу гэтэл тэр бол өөр хүмүүсийн асуудал би танд төлбөрөө төлөхгүй бол дугаарыг чинь хураана гэдгийг л хэлж байна гээд утсаа тавьж байхийн. Тэгэхээр нь тэр засдаг барьдаг хүмүүстэй нь дахин холбогдтол та өнөөдөр үдээш хойш гэртээ хүн байлгах хэрэгтэй очиж засна гэж байна. За яадийн ажлаасаа ганц 2 цагийн чөлөө аваад ч болтугай засуулья гэж бодоод гэртээ очоод хүлээлээ, учир нь манай гэрт өдрийн цагаар хүн байдаггүй болохоор л тэр. Гэтэл байдаггүй шүү, сүүлдээ уур хүрээд залгатал урдаас өөр чухал ажилтай болсон тул маргааш больё гэдэг байгаа, юу гэсэн үг вэ би ажлаасаа чөлөө аваад өөрөө өөртөө зардал чирэгдэл болон байж ирж байхад гээл уурандаа баахан юм хэлсэн чинь урдаас харин,,ер нь бол манайд хамаагүй асуудал наадах чинь, бид яахуу бараг сэтгэл гаргаад очоод засаж өгөх гэж байна ухааны юм ярьж байна. Яг яаж засах гээд байгаа билээ гэтэл урдаас далд монтаж чинь гэмтсэн тул утсыг ил татаад гэрлүү чинь оруулна гэж авдийн, уур хүрсэн гэж. Ямар мангар хүмүүс байдийн бэ, утасны ил монтаж чинь security талаасаа ямар ч хамгаалалтгүй, хэн нэгэн хүн утасны терминал барьж ирээд жаахан шалбалж байгаад л хаашаа ч хамаагүй яаж ч ярьж болно шдэ, хэрвээ ингэх гэж байгаа бол би ч өөрөө чадна, би чинь инженер хүн шүү дэ гэсэн чинь утсаа чимээгүй чагнаал байхийн, дургүй хүрээд тасалсан. Тэгээд дахиад л 3 сар явлаа, тэр муу сарын хураамжыг нь төлөөд. Гэтэл өнөөдөр төлбөр барагдуулах албанаас нь ярьж байна, төлбөрөө төлөхгүй бол дугаараа хураана гээд... яахуу манай гэрийн утасны дугаар нь азийн бас ч гэж гайгүй дугаар болохоор би шууд хаячиж чадахгүй л яваан, бас тэд ч болж өгвөл авчих сонирхолтой ч байдийн билүү хэн мэдэхэв. яадаг юм байгаан, нээрээ тэр хэлдэг барьдаг хүмүүст нь хэлэх юмсан.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-1279290787925592582?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-88925301888037349852008-04-17T17:21:00.003+08:002008-04-17T18:26:41.827+08:00Намайг төрөөд удаа ч үгүй байхад дараагийн дүү маань төрсөн болохоор би биеэ дааж өөрөө өөртөө эзэн болж амьдрах болсон. Хэзээ ч аав ээж маань өмсөж зүүх, идэж уух, сурч боловсрохоор дутааж байсангүй. Гэхдээ хэзээ ч хүүхдээ өмөөрч бусадтай хэрэлдэж, айлын хүүхдийг загнаж, өмнөөс нь бүхнийг нь хийж өгч, идмээргүй байхад ам руу хоол халбагдан өгч байсангүй. Хар багаасаа л янзан бүрийн зүйлсийг махан биеэрээ амсаж амьдралын хагас хугасаас амсаж явсан. Аз болж элдэв муу юманд уруу татагдалгүй өөрөө өөрийнхөө амьдралыг үзэх үзлээ олж авсаан. Архи уудаг хүний хүүхэд архичин болдоггүй, ажилсаг хүний хүүхэд залхуу болдог гэх мэтээр хүн өөрийн дутуу, үзэж хараагүйгээ л хожим гүйцэлдүүлэх далд бодолтой байдаг гэдэг. Манай аав социйн үеийн дарга байлаа, архи ч их уудаг байсанда. Манайхаар хүний хөл тасардаггүй байлаа, дуу хуур хөгжим найр тасардаггүй байлаа, нэг үгээр хэлэхэд архидалт тасардаггүй байлаа. Би дүү нартайгаа мөн ч олон удаа тэдний хоол ундыг бэлдэж өгдөг байж дэ, мөн ч олон удаа нойрон дундаа согтуу хүмүүсийн дуулах ярихыг сонсож унтаж дэ<br /><br />үргэлжлэл бий<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8892530188803734985?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-62279028395191492222008-04-09T15:18:00.003+08:002008-04-14T17:19:53.872+08:00Одоо бодоход Career гэдэг үгийг зарим нэг мэддэг мэт ярьдаг хүн амьтанаас сонсож энгийн нэг толь бичигээс харж байснаас цаашилж байсангүй. Би бол иймэрхүү зүйл сонирхоод хөөцөлдөөд байдаг хүн биш гэж өөртөө ойлгуулсан юм шиг байгаан. Яагаад гэхээр career хөөнө энээ тэрээ гэхээр албан тушаал ахихын тулд л юу л бол юу хийж чадах дээшээ нялуун доошоо хатуу хөгийн зантай хоёрын хооронд юмнууд л санаанд буудаг байснаа нуугаад яахав. Харин тэгсэн чинь саяханаас өөрөө ч сонирхоогүй байтал өөрөө тэр career гэдэг юм чинь надаар оролдож байхийн. Энэ талаар харж бодож үзэхээс ч өөр арга байсангүй. Гэтэл кареерийн тухай миний ойлголттой тас зөрж өөрөө өөртөө гайхах шиг, надад таалагдаж эхлэв.<br /><br />Товчхондоо хүний дайтай амьдрахын тулд цаг хугацаа зарцуулан хийж болох бүхний л идэвхитэй үйл ажиллагааг кареер гэдэг ойлголттой хамаатуулан авч үзэж болохын байна гэж ойлгосон. Сурч боловсрох, хань ижлээ халамжлах, гэр орноо өөд нь татах, стрессээ тайлаад сайхан амрах.. гээл<br /><br />Яагаад сонирхох болсон гэхээр би анх энэ ажилдаа орсоноос хойш даруй 7 жил өнгөрсөн боловч нэг л ажлаа хийсээр иржээ. Эндээ байгаал байвал байгаал байхаар байна. Энд надад дассан сурсан гэдэг шиг сайхан л байна. Даан ч миний сэтгэл зүрх арай л өөр юм надад шивнэдэг болжээ. Явах цаг болсон, ямар ч юм тодорхой цаг хугацаатай байдаг. "Career planner" гэдэг номон дээрхээр бол хүн амьдралынхаа туршид ойролцоогоор 5 удаа career change хийсэн байх хэрэгтэй гэж үздийн байна. Гэтэл би чинь хамаг сайхан хийж бүтээх насан дээрээ ингэж нэг газар удаан сууж болохгүй шүү дээ.<br /><br />Тэгээд л өөрийнхөө SWOT шинжилгээг хийж , өөрийгөө хэн бэ? юунд дуртай, ямар мөрөөдөлтэй.. гэх мэтээр өөрийгөө танин мэдэх хэрэгтэй болж байгаамда. Хүн болгон л өөрийгөө мэддэг гэх боловч яг цаас харандаа бариад бичих гэхээр их л сонин санагддаг юм байна. Гэхдээ яг үнэнээр нь л бичвэл зөв үр дүн харагдах учраас зарим юмаа намайг хамгийн сайн мэддэг гэх хүмүүсээс асуух, ойр орчныхоо хүмүүсээс асуух, эсвэл зөвхөн тэр асуултын хариултыг олох гэж хэд хоног бодож явах хүртэл асуудал гарч ирж байна.<br /><br />Эцэст нь хэн ч надад ингэ тэг гэж хэлээгүй бүх юм л болдогоороо мэт амар тайван болоод л явж байхад нь өөрөө өөрийгөө ингэн байж иймэрхүү алхам хийж байгаадаа сэтгэл хангалуун байгаа. Яагаад гэдгийг миний сэтгэл зүрх л мэдэх байх да.<br /><br />өөрчлөлтийн үед болон дараа юу бодогдож байгаагаа энд бичих болно оо. Эсвэл зориг зүр дутах ч юм билүү хэн мэдлээ :)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6227902839519149222?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-57271370644033731112008-04-09T15:07:00.003+08:002008-04-09T15:13:25.826+08:00нээх солонгос дуу кино сонирхоод байдаггүй л дэ. Сая харин энэ клипийг тохиолдлоор үзсэн чинь гүнзгий сэтгэгдэл л төрүүлдэг байна шд, юутай ч тавьчий<br /><br />мартсанаас нээрээ блогоо жаахан анхаарч байя гэж бодсон. Удахгүй юу ч хамаагүй бичиж амьд байгаагаа мэдэгдэнэ ээ<br /><br /><object width="425" height="355"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/7MzaS7S-D2E&hl=en"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/7MzaS7S-D2E&hl=en" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="355"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5727137064403373111?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-14967071907092177062007-06-05T14:49:00.000+08:002007-06-05T15:00:44.132+08:00Өнөөдөр алхаж явтал гэв гэнэт нэг шувуу урд унаад үхчдэг юм байна. Гайхаад энэ чинь одоо яахаараа гэнэт тэнгэрээс унаад үхчдэг шувуу вэ гэж бодоод харсан чинь шилэн барилгыг хар эрчээрээ нисэж ирээд мөргөцөн байхийн. Хос хунгийн дууль дээр гардаг шиг амиа хорлочихвуу гэдэг бас үгүй юмаа. Толь шиг гадартай барилгыг нисэж яваа шувуу цаашаа үргэлжилсэн тэнгэр гэж хараад андуурсан бололтой зайлуул. Байнга тааралдаад байдаггүй харцага шонхор хоёрын нэг нь л гэж таасан. Тагтаархуу биетэй боловч хурц хумс, хошуутай маш хурдан нисдэг шувуу байх шиг байсан. Байшин ч яахуу цаахан өд сөд цус болоод л үлдсэн. Тэр шувуу хөөрхий, одоо хавар цаг болохоор аягүй бол нэг газар өндөг эсвэл дэгдээхэй нь хүлээж байсан байх да. Манай Монголын хэдхээн шилэн байсанг ингэж байгаа юм чинь гадаадад яадаг юм бол? эсвэл манай шувуунууд шилэн барилга үзээгүй болохоороо андуураад байгаан болуу? за бүү мэдээ. Шувуу гэснээс агаарын тээврийн компаниудад шувууны учруулсан хохирол их байдаг. Манайх шиг цайны ганц онгоцтой газар нөгөө шувуу нь ирээд мөргөх эсвэл мотор луу нь орчуул одоо яанаа хэхэ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-1496707190709217706?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-63948383773864158102007-06-04T18:09:00.000+08:002007-06-05T10:09:18.336+08:00Ажлынхаа залуусыг сагсны тэмцээнд орсон гэхээр очиж үзлээ. Олон багууд орж зохион байгуулалт жаахан муутай байснаас шалтгаалж хэдэн өдөр сунжирсан нүсэр юм болж байх юм. Өдөржингөө сууж сууж нэг юмуу хоёр тоглолт хийх хэцүү санагдсан. Хэзээ тоглох, хэнтэй тоглох эд нар нь тодорхойгүй олон хүний цаг завийг үрж тэнд сойх хэрэг баймааргүй л юмсан. за тэр ч яахуу, гол бичье гэж бодсон зүйлээ бичье<br /><br />Сагсны тэмцээны дундуур багаараа хоолонд орцгоолоо. Би урьд нь ихэнхдээ л тэмцээнд нь хамт оролцож явсанаас ингэж хөгжөөн дэмжихээр явж байсангүй. Тиймээс тэд хоол идэж би ганцаараа ганц пиво уугаад тэдний атаархлыг төрүүлээд авав. Тэмцээн ч болдгоороо болж маргааш нь үргэлжлэхээр боллоо. Угаасаа ганц пиво уугаад согтоно гэж юу байхав, дүрэм л зөрчихгүй бол гайгүй л байдаг хойно жолооны ард суулаа. Зам дагуу буух манай хэсэг залуус хамт явж байлаа. Уулзвар дээр улаан гэрэл аслаа, зогслоо, урд нэг машин би 2-т нь байсан. Улаан анивчаад л ногоон боллоо. 1-р араандаа хийгээд хүч аваад яг 2-тоо хийх үед урд машины улаан гэрэл манас гээд л явчлаа.. тоормосон дээрээ байдгаараа гишгэсэн боловч явсаар байгаад урд машинаа тулаад зогсчлоо. Энэ ABS энээ тэрээ гээд сүүлийн үеийн машинууд огцом гишгэх үед их эвгүй юмны араас орчих гээд байдаг. за тэр ч яахуу. Ээ хүүдий, ядаж байхад пиво ууцан байдаг... за юутай ч буухаас. Мань мэтийгээ бодвол ах залуу бууж ирлээ. Ууртай байна өө, аргагүй э, би араас нь орцон юм чинь. Харин гайгүй тулсан байлаа гэмтэл гээд айхтар сүйдтэй болсон юм алга. Жаахан будаг л наалдсан байлаа. Би ч ах яагаад гэнэт тоормос гишгэчив? та чинь урдаа машингүй зогсож байсан биз дэ гэсэн чинь олон юм ярьж сонин сонин зан гаргаж байх юм. Урдаа юмтай юмгүй чамд ямар хамаатай юмб, араас орсон л бол чи буруутай гээд л.. явж өгж байнөө. Уул нь дүрмэндээ шаардлагагүй үед огцом тоормос гишгэх хориотой л байдаг сан. Ахын тэрэг ч ууг нь УБИ дугаартай сайхан шинэ марк2 байна. Харин хойд гупр нь угаасаа гэмтэлтэй надаас өмнө нэг хүнтэй пэс хийлгээд авсан байсан. Ах тэрийгээ надруу чихээд би тийм гэмтэл учруулаагүй гэж баахан маргах юм боллоо. Манай найзууд бууж ирж үзээд хэлээд нэмэр алга. Үзүүртэй юмаар цааш нь хонхойлгоод цохицон юмаа л над дээр тохох гээд байгаа нь илт байлаа. Миний урд тийм үзүүртэй юм байхгүй, ганц номер л байгаа. Хамгийн гол айж байсан зүйл бол ингээд замын голд зогсож байхад гэнэт цагдаа ирээд шалгах юм болбол би чинь үнэртүүлцэн шүү гэхээс л гол харлаад байлаа. Өө нөгөөх чинь сүүлдээ цагаандаа гарч таньдаг цагдаа руугаа утасдаад дуудаж байх юм. Гэнэт уур хүрээд явчлаа. Сэмээрхэн нөгөө хэдээ суучих гэж дохиод өөрөө машиндаа суулаа. Нөгөө гар чинь урд зогсчоод л утсаар яриад байна. Манайхан сандралдаад яахуу ийхүү, хэдэн төгрөг өгөөд салий гэж байна. Би ч шууд зугатаая гэж бодлоо. Яаж зугатаах вэ? Тэр хавиар машин гэж их байнөө.. ашгүй нөгөөх чинь машиндаа суучлаа. Намайг зугатаагаад хаачих вээдээ гэж бодож байгаа л да. Урд зогсцон, зугатаалаа гэхэд ганц гишгээд л гүйцнэ. Ахын машины мотор минийхээс хамаагүй том. Машины урсгал энээ тэрээг харж харж байгаад л яг бөөн машины ирэхийн урдуур гэнэт урсгал сөрж эргээд эсрэг замаар гараад давхилаа. Яг л кинон дээр гардаш шиг машинуудыг сүлжиж, сигнаалдаад л... хэсэг давхиж байгаад гэнэт нэг харанхуй гарц эргээд хэд хэдэн байшин сүлжээд зам мухардаад зогслоо. Хүмүүсээ буулгаад такси бариад харь гэчээд өөрөө тэр хавиар байдлыг ажиглалаа. Намайг алдсан бололтой. Тэр хавьд байдаг зогсоол олж тавиад гэртээ такси бариад харилаа. Маргааш өдөр нь очоод машинаа авсан, одоогоор ямар нэгэн юм болоогүй гайгүй л явж байна. Хэрвээ би ганц пиво уугаагүй байсан бол ингэж их ажил өөртөө удахгүй байхгүй юу. Ер нь жолооны ард сууж явахдаа согтууруулах ундаа хэрэглэхгүй байх хэрэгтэй шүү хүмүүсээ. Юу ч тохиолдож болно. Чиний зөв ч байсан буугаад очихоор үнэртүүлцэн байхаар л хамаг юм эсрэгээрээ эргэнэ.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6394838377386415810?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-5671612033735325352007-06-04T18:00:00.000+08:002007-06-04T18:08:40.223+08:00Блогоо эргэж тойролгүй удсан байна. за өмнөх бичиж байснаа юутай дуусгах хэрэгтэй гэж үзлээ.<br /><br />...<br />Хүсэн хүлээсэн Баасан ахын төрсөн өдөр болж диско ч эхэллээ, залуус ч бүжиглэж гарлаа. Би эхлээд хүмүүсийг ажиглаж хэсэг сууснаа бослоо. Эхлээд найгасхийгээд л жаахан зогслоо. Тэгэж ингэсээр байгаад нэг юм учраа олж гайгүй сайн бүжиглээд авсан. Дараа дараагийн бүжгүүд дээр улам л гайгүй бүжиглэж, гэрийн даалгавраа сайн хийснээ үзүүллээ. Дандаа л найзуудынхаа зааж өгсөн хэдэн хөдөлгөөнүүдийг хийдэг байсан бол яваандаа хүмүүсийг дууриаж, өөрөө зохиож... за тэгээд хэдэн сарын дараа архаг бүжигчин хэзээ язааны гар болсон байсан да. Бүжиг бүжиглэхийн сайхныг мэдэрч, намайг шараа болгодог охинд дотроо баярлаж явдаг байсан сан. Удалгүй би чинь ангийнхаа нэг хүүхдийн багш нь болж тэрийг бүжгэнд оруулж өгсөн гэж байгаа :) за за нэг иймэрхүү.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-567161203373532535?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-88999487859577084032007-04-26T12:45:00.000+08:002007-04-26T13:05:26.560+08:00Анх оюутан байхдаа сургуулийнхаа шинэ жилийн party-д орвоо гэж. Би ер нь л даруухан талдаа юун бүжиг мүжиг... Манайхан чинь нэг тойрч зогсоод л бүжиглэдэг шдэ, голд нь орж бүжиглэх хүмүүс солигдоод л, хүмүүс ер нь гол орох дургүй шинжтэй. Би ч яахуу сандал дээр сайхан суучаад л хүмүүс харж марж суухгүй юу. Хэн нэг нь манай ангийнханд зориулсан гэнүү нэг дуу яваад бүгд бүжиглэх болвоо гэж. Хүчээр гарлаа, сонин царайлчаад л зогсоод байлаа. Бүх хүн намайг хараад байгаа юм шиг л санагдаж байлаа. Өө, гэтэл нэг охин голд бүжиглэж байснаа намайгаа ирээд татдаг байна шд, би ч гялс гээл эргэтэл хүмүүс түлхээд гаргачихдаг байгаа. Ёстой юу болсон мэдэхгүй, нэг мэдсэн тойргоос нь нэг юм гараад ирцэн л байж билээ. Хүмүүсийг харахаар л намайг хараад инээгээд байгаа ч юм шиг. Үнэндээ бол шинэ жилээр инээж наргиж байгаа л хүмүүс байсан байх.<br /><br />Өвлийн амралт эхэллээ. Юу хийж амрах вэ? Манай хэдэн найзууд уг нь бүжиглэдэг, хамтлаг энэ тэрд бүжиглэж байсан. Ерөөсөө л болсон явдлаа тэдэнд ярьж бүжиг заалгая гэж бодлоо. Бодсоноороо ч ярьлаа, намайг анхандаа жаахан явуулж байсан боловч өөрсдийн мэддэггээ зааж өгч байлаа. Тэднийг байхгүй хойгуур хөгжим чанга тавьчаад л үзэж тардаг байлаа. Тэднийг дагуулж ганц 2 show-даж үзлээ. Анх хүмүүсийн өмнө ганц 2 хөдөлгөөн хийж үзчээд л эргэн тойрноо хардагсан. Тэнд намайг тоож байгаа ч хүн алга, тэгэнгүүт нь зориг ороод л цаашаа явна шүү дээ :) Тэгэн тэгсээр өөртөө итгэх итгэл маань нэмэгдэж байсан байх. Хичээл эхэллээ, угаасаа л хичээл эхлэнгүүт ойрд уулзаагүй болохоор 5 дах өдөр нь шууд л disco зохиогдохоор болсон. Би ч эртнээс бодож санаж явсан болохоор бушуухан 5 дах өдөр болоосой л гэж бодож явлаа, гэхдээ бас айж байлаа. Танихгүй хүмүүсүүдийн дунд бол яахуу, эд нарын бүгдийнх нь өмнө эвгүй байдалд орсон болохоор л тэр...<br /><br />үргэлжлэнэ<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8899948785957708403?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-9551865157057341812007-04-05T17:04:00.000+08:002007-04-05T17:05:16.099+08:00Сурахад, дуулахад амархан дуу :) дээр нь бас дажгүй <br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/BdCpASsqPuk"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/BdCpASsqPuk" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-955186515705734181?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-69845502008545206092007-04-05T15:24:00.000+08:002007-04-05T16:21:42.258+08:00Бид чинь ЧИНГИС гэж ирснээ л ...бид дэлхийн талыг эзэлж байсан хүчирхэг улс байсан гээд л ярих дуртай. Бид өнгөрсөн үеэсээ дандаа л хүчтэй байсан, бужигнуулж явсан түүхээ ярьж сайрхах дуртай. Гэтэл бидний өнгөрсөн үед гунигт түүх, ялагдал, доромжлол, гутамшиг, урвалт шарвалт, эрх мэдлийн төлөөх увайгүй тэмцэлдээн.. гэх мэт маш олон муу зүйлс байсан билээ. Яагаад бид тэр бүхийг ярьдаггүй, дурсах дургүй байдаг юм бол? Тэр олон алдаанууд дээрээсээ сургамж авдаггүй юмаа гэхэд яагаад эх орон гэсэн үнэт зүйлийн талаар яс маханд нь шингэтэл ойлгуулж чадахгүй байна вэ? Цаг хугацаа өнгөрөх тусам л шорвог боловч үнэн түүхийг мэдэх хүмүүс багассаар л байгаатай адилаар ярьж, хийж, бодож яваа нь гадагшаа сэтгэлтэй хүмүүс олширч байх шиг. харамсалтай л юм.<br /><br />Энд нэг жишээ бичье л дэ... Израйль улс өөрийн гэсэн газар шороотой болж чадахгүй ямар удаан явсан билээ. Тэд одоо ямар хурдаар хөгжиж, өсөн дэвшиж байнаа. Тэдний нэг баярын өдөр байдаг. Нэрийг нь санадаггүй ээ. Юуны учир тэгэж баярлацгаадаг вэ гэвэл: Еврейчүүд Египет-н дарлалд 2000 жилийн турш зовж шаналсан бөгөөд тэр дарлалаас гарсан өдөр нь гэсэн. Баярын орой айл болгоны гэрийн эзэн хүүхдүүдээ урдаа суулгаад тэр олон жил дарлалд хэрхэн зовж шаналж байсан тухай түүхийн ном уншиж өгдөг байна. Тэр ном нь хэн нэгэн зохиолчын зохиосон ном биш бөгөөд манайхаар ардын аман зохиол шиг зохиогч байхгүй боловч олон олон жилийн турш гар дамжин өвлөгдөж ирсэн гэж үздэг. Дараа жилийн энэ өдөр дахиад л тэр номоо уншиж өгнө. Жаахан хүүхэд ч гэсэн сонсох ёстой. Том болох тусмаа л улам их зүйлсийг ойлгох нь мэдээж байх л да. Номоо уншиж дууссаны дараа дарлалаас гарсанаа тэмдэглэж зоог барьдаг байна.<br /><br />Мөн дэлхийн 2-р дайны үед хэрхэн еврейчүүд хэлмэгдсэн талаар бид зарим нэг кино зохиолоос мэддэг. Хэлмэгдсэн бүх еврей хүмүүст зориулсан том музей Израйльд байдаг. Бодит материал маш их ашиглаж хийсэн тэр музейг үзсэн хүн болгоны дотор хачин болдог юм. Би ч бас эвгүй л болж байсан. Хараад байхад цэцэрлэг, сургуулийн хүүхдүүдээ дагуулсан багш нар их явж харагдсан. Сургалтын хөтөлбөрт нь орсон байдаг байх. Тэнд ердөөсөө Еврейчүүдийн талаар сайн сайхан зүйлс байхгүй бөгөөд дандаа л шаналж зовж тарчилж байсан бүхэнтэй холбоотой зүйлс байдаг.<br /><br />Энэ мэтчилэн маш сонирхолтой бодлого барьдаг юм шиг санагддаг.Тэгэж өссөн хүүхдүүд эх орныхоо төлөө үнэ цэнэтэй бүхнийг хийхийг үнэн голоосоо хичээхгүй гэжүү? Тэд одоо цалингийнхаа маш өндөр хувийг татварт өгч байна. Тэд Израйль улсын иргэн л бол дарга цэрэг ялгалгүй бүгд цэрэгт явж байна. Тэд олуулаа болохын тулд төрийн зүгээс бодлого барьж байна. Ихэнх айл 4-с дээш хүүхдүүдтэй байна. Тэд еврей гаралтай бүхийг улсийнхаа иргэн болохыг зөвшөөрч уриалан дуудаж байна. Яагаад гэвэл тэд өнгөрсөн гунигт түүхээ хэзээ ч мартахгүй. Миний бодлоор тэдний элэг зүрхэнд нь эх орон нь уяатай л явдаг гэж боддог.<br /><br />Манай хувьд Баабарын Нүүдэл Суудал -ыг ер нь уншчих хэрэгтэй юм шиг санагддаг. Өөр нээх түүхийн талаар нэг талыг бариагүй ном байгаан болуу. Сайн мэдэхгүй байна. Төрөөс энэ тал дээр анхаарч албан ёсны нэг ном зохиолыг гаргах хэрэгтэй байж болох юм. Тэгээд л айл болгон хоймортоо залж үнэн түүхээ мэдэж байх хэрэгтэй байх. Одоо яг тодорхой түүхийн сэдвээр хүмүүсээс асуувал шал худлаа юм ярих хүн манайд их байгаа гэж бодож байна. Хий дэмий тоглож чадахгүй байж хоосон морин хуур хоймортоо залж байснаас үнэн түүхээ хоймортоо залж үр хүүхэд хойч үедээ хэлж байх хэрэгтэй байх. Тэгэхгүй бол хараад байхнээ тэнгэрээс буугаад ирсэн юм шиг сайхан сайхан гарууд их байна шүү цаагуур чинь.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6984550200854520609?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-13927769072450606982007-03-28T16:47:00.000+08:002007-03-28T16:55:42.592+08:00Жаахан байхдаа Super Mario, Танк зэргээр өдөржин шөнөжин тоглодог байсан да хөөрхий. Өнгөрсөн зун уулын мухарт очиж сүү цагаан идээн дээр хэд хоног сайхан амрах санаатай очсон чинь нөгөө очсон айлд маань super mario, tank эд нартай болж таарсан. Нарны зайгаар цэнэглэгддэг гэсэн. TV гар утас хөгжим гээд л бүхнээс холбох гэсэн биш хэд хоног сайхан тоглож хүүхэд насаа эргэн дурссан да гэж.<br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/mvTvLYU8lbs"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/mvTvLYU8lbs" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-1392776907245060698?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-88215887358564146002007-01-26T17:39:00.000+08:002007-01-26T17:46:04.883+08:00London-д нэг дээшээ явж явж байгаад л доошоо унагадаг тоглоом байдаг да. Юмнаас унаж үхэж байгаа хүнд л нэг тиймэрхүү мэдрэмж төрдөг байх. Миний 2 талд суусан хүмүүс хоолой мэдэн орилж байхад би гэдэг хүн хоёр гараараа бариулаасаа тас зуурчаад ганц ч үг амнаасаа гаргаж чадалгүй газардаж билээ. Хамгийн инээдтэй нь яг муухай царайлчаад унаж явахад зургыг нь аваад буухад нь угаагаад өгдөг юм байна лэ. Би яг сүнс сүүдэр шиг л харагдаж байсан да хэхэ.<br /><br />Зун болохоор зуслан дээрээ иймэрхүү юм хийчээд л хүн амьтан цуглуулаад баясаж суувал зугаатай л эд байна да.<br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/7Sd5G2EcOvQ"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/7Sd5G2EcOvQ" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8821588735856414600?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-53130931632175180312007-01-23T12:45:00.000+08:002007-01-23T12:48:26.482+08:00Муу хужааг сайхан чадаж байнаа хэхэ<br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/iEZdBIS3DJU"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/iEZdBIS3DJU" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/mDnYHTgeq_I"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/mDnYHTgeq_I" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/GZXhio39A0I"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/GZXhio39A0I" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/QbRyhL_A1Zo"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/QbRyhL_A1Zo" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/LG9AyYN7PmM"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/LG9AyYN7PmM" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5313093163217518031?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-63524002515101049242007-01-18T15:31:00.000+08:002007-01-18T15:39:01.084+08:00Every morning in Africa, a gazelle awakens. He has only one thought on his mind: To be able to run faster than the fastest lion. If he cannot, then he will be eaten.<br /><br />Every morning in Africa a lion awakens. He has only one thought on his mind: To be able to run faster than the slowest gazelle. If he cannot, he will die of hunger.<br /><br />Whether you choose to be a gazelle or a lion is of no consequence. It is enough to know that with the rising of the sun, you must run. And you must run faster than you did yesterday or you will die.<br />This is the race of life."<br /><br />- African Proverb -<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-6352400251510104924?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-55301518447067421442007-01-16T15:41:00.000+08:002007-01-16T15:48:02.470+08:00Миний хувьд Аса-г сайн бөх муу хүн гэж боддог. Яагаал гэвэл хангалттай олон мэдээллийн эх үүсвэрээс олон л юм сонсож байлаа. Зарим нь бүүр "Би багадаа аваргад зодуулж явсан азтай эр шүү" ч гэж байх шиг хэхэ. Хамгийн сүүлд жүжигчин Эрдэнэзааныг ухаан алдтал алгадсан ч гэх шиг. Ер нь л олон дөө олон. Харин бөхийн хувьд бол сайн бөх шүү. Монголын нэрийг дуурсгаж яваа аавын хүү.<br /><br />Харин Мөөеөө аваргын хүүг дэмждэг бөгөөд гэмтэл бэртэл гайгүй бол аварга болох байх. Цаг хугацааны л асуудал. Аварга болоход хамгийн их шавар хаах хүн нь Аса ах нь. Мөн ч олон удаа яс үзэх байхаа да энэ хоёр.<br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/xoNyyG4axH8"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/xoNyyG4axH8" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-5530151844706742144?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-8217498066096731552007-01-13T16:33:00.000+08:002007-01-13T17:03:00.260+08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://bp2.blogger.com/_Dx8LoKu0Wwk/RaigMShTyQI/AAAAAAAAAAg/J_ZQKwKv0o8/s1600-h/yiruma1.JPG"><img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://bp2.blogger.com/_Dx8LoKu0Wwk/RaigMShTyQI/AAAAAAAAAAg/J_ZQKwKv0o8/s400/yiruma1.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5019437917694839042" /></a><br /><br /><br />1978-02-15 -нд Seoul-д төрсөн Yiruma хэмээх энэ авяаслаг залуу 2003 онд гаргасан "From The Yellow Room" цомогтоо бидний сонсох дуртай энэ аялгууг зохиосон байна.<br /><br /><object width="425" height="350"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/so6ExplQlaY"></param><param name="wmode" value="transparent"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/so6ExplQlaY" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="350"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-821749806609673155?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-89542046369953769282007-01-12T13:41:00.000+08:002007-01-12T13:42:28.906+08:00It's not difficult ?<br />All you have to do is to be:<br />1. A friend<br />2. A companion<br />3. A lover<br />4. A brother<br />5. A father<br />6. A master<br />7. A chef<br />8. An electrician<br />9. A carpenter<br />10. A plumber<br />11. A mechanic<br />12. A decorator<br />13. A stylist<br />14. A sexologist<br />15. A gynecologist<br />16. A psychologist<br />17. A pest exterminator<br />18. A psychiatrist<br />19. A healer<br />20. A good listener<br />21. An organizer<br />22. A good father<br />23. Very clean<br />24. Sympathetic<br />25. Athletic<br />26. Warm<br />27. Attentive<br />28. Gallant<br />29. Intelligent<br />30. Funny<br />31. Creative<br />32. Tender<br />33. Strong<br />34. Understanding<br />35. Tolerant<br />36. Prudent<br />37. Ambitious<br />38. Capable<br />39. Courageous<br />40. Determined<br />41. True<br />42. Dependable<br />43. Passionate<br />WITHOUT FORGETTING TO:<br />44. Give her compliments regularly<br />45. Love shopping<br />46. Be honest<br />47. Be very rich<br />48. Not stress her out<br />49. Not look at other girls<br />AND AT THE SAME TIME, YOU MUST ALSO:<br />50. Give her lots of attention, but expect little yourself<br />51. Give her lots of time, especially time for herself<br />52. Give her lots of space, never worrying about where she goes<br />IT IS VERY IMPORTANT:<br />53. Never to forget:<br /> * birthdays<br /> * anniversaries<br /> * arrangements she makes<br />HOW TO MAKE A MAN HAPPY!!! :<br />1. Leave him in peace<br />2. Feed him well.<br />3. Let him have the remote control.<br />Men .... what a demanding creature !!!!!!!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/31238723-8954204636995376928?l=chonoson.blogspot.com' alt='' /></div>chonohttp://www.blogger.com/profile/17370060876399224270noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-31238723.post-34958350523539731882007-01-05T17:24:00.000+08:002007-01-05T17:28:11.626+08:00<p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Хөөх... анх удаа comment бичигдсэн байхыг хараад сэтгэл баясч бушуухан нөгөө амласан зүйлээ оруулахаар шийдлээ. Өөрөө өөртөө бичээд байгаа ч юм шиг, нэг л тиймэрхүү санагдаад байсан одоо бол урас зориг орж байх шиг :) Баярласан шүү найзаа.<br /></span></p><p class="MsoNormal" style="font-family: arial;">------------------------------------<br /><span style="font-size: 10pt;"></span></p><p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">1771 онд Орос ороныг хатан хаан Катарина удирдаж байх үед Волга мөрний эрэг дээр Халимагийн Монгол аймгуудын удирдагч нар чуулав. Хэдэн зууны турш энэ газар тэдний эзэмшил нутаг байсан авч, бага багаар Орос суурьшигчдад алдсаар байлаа. Халимагууд Түвд, Монголд өргөнөөр тархсан Буддийн шашны Ламайзмын урсгалыг шүтдэг байв. Гэвч залуусыг нь Оросын христийн миссионерүүд эргүүлдэн, шашиндаа элсүүлэхээр чармайх болов. Бүслэгдэж, хавчигдаж, тал нутагтаа дураараа нүүж, сууж чадахаа больсон нь нүүдэлчдийг тэвчихийн аргагүй бухимдуулж байлаа. Хаа сайгүй маргаан, тулаан, тэмцэл өрнөж Халимаг түмэн шаналан түгшив.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Хэдэн шийдэмгий эрчүүд Түвд, Монголыг эрхэндээ оруулаад байсан Манж руу очив. Манжийн хаан зөөлөн засаг, газар нутаг амлав. Түүнчлэн: " та нар нутагтаа ирснээр дураараа нүүж сууж, бурхан шашнаа хэнээс ч айж эмээлгүйгээр чөлөөтэй шүтэх болно" гэж уламжлуулав. Халимаг ноёдод энэ л ганц гарц байв. Тэд гэр бүл, албат иргэд, бүхий л мал сүргээ аваад хуучин нутгаа тэмүүлэн зорихоор тохиров.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Халимагийн хан Манжийн хил хүртэл нүцгэн уудам тал, элчилгүй халуун цөлөөс бүрдэх олон зуун, хэдэн мянган км зам туулах учиртайг түгшингүй тооцоолж байв. Yүнээс гадна тэдний замд алхам бүрт тааралдах эртний өст Башкир, Киргиз болон бусад нүүдэлчин аймгууд дайран довтлох нь тодорхой. Түүнчлэн Орос гүрэн өөрсдийн харьяанаас бүхэл бүтэн нэг үндэстэнг бүхий л мал сүрэгтэй нь цуг зүгээр л тавиад явуулна гэж үгүй, Халимагуудын заналт дайсан Козакуудыг араас нь нэхүүлж, голтой бүхнийг нь хядуулах болно.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Ийм учир хуран цугласан халимаг ноёдод шийд гаргахад тун хүнд байлаа. Тэд өөрсдийн цорын ганц баялаг болох тал дүүрэн бэлчих мал сүргээ бахархан харж, тэдний мөөрөлдөх, майлалдах дууг таашаан сонсоно. Гэвч хэрэв энэ мал сүрэг үгүй болвол Халимаг түмэн хэрхэн амьдрах вэ? Гэр бүрт хашхиралдан, уйлалдах бяцхан үрс нь өсөж томроод хэн болох вэ? Тэдэнд 2 л гарц байлаа: нэг бол хуучин нутгаа зорих эсвэл тэндээ үлдэж үндэстнийхээ хувьд мөхөх.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Хавчилт, шахалтаас залхсан ард түмэн нутгаа хаяж нүүхээр шийдэв. Хүн төрөлхтөний түүхэнд гарсан өөр нэгэн алдартай нүүдэл бол Эксодус, Египетээс гарсан Еврей нарын нүүдэл юм. Мозесийн адилаар Халимагийн удирдагч ард түмнээ уриалан дуудаж, нэг дүгээр сарын эхээр Волга мөрний эргээс хөдөлжээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Баруун Халмагчууд тохирсон дохиог сонсоогүй юу эсвэл гол гаталж чадсангүй юу мөрний нөгөө эрэгт үлдэж хоцорчээ. Хожим тэд Каспийн тэнгисийн орчим суурьшсан юм. Оросын хувьсгалаар цагаан хаанд үнэнч байж, түүнийг дэмжсэнийхээ шийтгэлийг хатуу ширүүнээр амсчээ. Дэлхийн хоёр дугаар дайны үеээр ч тэднийг олноор нь устгажээ. Америкийн Нью Жерси болон бусад газар дүрвэгч Халимагууд цөөн тоогоор амьдарч байна. Мөн Оросын холбооны улсад Халимагийн улс оршин буй.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Зүүн Халимагчууд 300000 иргэдээ аван алс хол орших уугуул нутгаа зорин босов.Бэлтгэлээ сайтар базаасан байв. Халимагийн морьтон баатрууд дайран байлдах-, болон хамгаалан дагалдах- ангиудад хуваагдаж үүргээ хурдан, гавшгай, найдвартай биелүүлж байв. Ачаа хөсөг, эмэгтэйчүүл хүүхдүүдийг суулгасан уртаас урт тэмээн жингийн цувааг зарим нь хамгаалж байхад, бусад нь буу, сум хүрэх зайд явж гадны довтолгоог хамгаалан байлдаж байв. Оросуудаас зугтаж буйг нь саатуулах гэсэн хэн бүхнийг урьдаас нь довтолж устган сөнөөхөөр шилмэл эрчүүдээс бүрдсэн тусгай анги ч байгуулав.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Арын хамгаалалтынхан ард хоцорсон бүх өвөлжөө, хээрын сууц, жижиг тосгодыг галдан шатааж үгүй хийв. 25000 квадрат км газарт нэг шөнийн дотор бөөн түймэр асчээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Энэ мөчийг хүртэл Оросын харуулынхан Халимагуудын их нүүдлийн талаар юу ч мэдээгүй байв. Сандарч мэгдсэн Астраханы амбан захирагч чарга хөллөн энэ тухай мэдэгдэхээр биечлэн умардыг зорин хөдлөв. тэр өдөрт 300 майл газарыг туулан давхисаар, туйлдаа хүрч ядарсан амьтан хатан хааныхаа өмнө очжээ. Тэгээд эцсийн хүчээ шавхан байж хатан хаандаа бүхэл бүтэн нэг үндэстэн ганцхан шөнийн дотор зугтаад явчихсан итгэхийн аргагүй мэдээг хүргэжээ. Тэр дор нь хатан хаан генералуудаа цуглуулж, их цэрэг авч халимагийн хойноос мөрдөн хөөх, ямар ч үнээр хамаагүй нүүдлийг зогсоох, дүрвэгсдийг баривчлах, эсэргүүцвэл устгах тушаал өгчээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Зүүн тийш 500 орчим километрт Козакуудын амьдардаг Яик гол урсаж байв. Тэдгээр козакууд Халимагуудтай ихээхэн тулалддаг, өширхөж хонзогносон дайснууд нь байлаа. Халимагийн Хан харьяат ардаа улам шавдуулан урагшлуулсаар Яик гол хүрэв. Гэвч тоолшгүй олон хонь, бог мал явдал даахгүй хоцорч, үхэж үрэгджээ. Голын эрэг дээр ширүүн тулаан болж Козакууд 9000 Халимагийн амийг авав.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Козакууд жаахан амсхийж байгаад нүүдлийг гүйцэн очиж, Туркай гол хүрэх замыг нь хааж болох байв. Иймээс халимагуудад аль болох хурдан цааш хөдлөхөөс өөр арга байсангүй. Нүүдэл цааш хөдлөөд нэг өдөр болов уу үгүй юу маш ширүүн цасан шуурга эхэлж, нүүр нүдгүй цас, мөс, хүйтэн жавар шавхуурдаж эхлэв. Мал сүргээс ихэнхи нь осгож, үхэрнүүд нь цасанд шигдээд толгойгоо даахгүй унаж үлдэв. Халимагууд түр буудаллаж, үлдсэн хэдэн үхрээ алж, махны нөөц бэлтгэж авлаа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;">Цас хөлдөж, гадарга дээгүүр нь морь тэмээ явж чадахаар болмогц нүүдэлчин олон шамдан хөдлөв. Морь малын туурай хага үсэрч, явдал нь саарна. Орхигдсон мал, агт морьдыг зовлонтой, удаан, аймшигт үхэл хүлээх.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Туркай гол хүрэх замд нэгэн том даваа (уул) байлаа. Тэр давааг Козакуудаас арай чүү түрүүлэн давж чадав. Халимагуудын чанх ардаас Оросын арми, дайсагнасан Башкир, Киргизийн болон бусад аймгуудын нэгдсэн цэрэг ойрхон нэхэж байв. өөр нэг Оросын цэргийн нэгтгэл Козакуудын хамтаар Туркай гол хүрэх замыг нь амдан тосож байлдахаар хөдлөв. Халимагууд Туркай гол хүртэл 2000 гаруй км газрыг туулж чадах эсэх нь замд тааралдах бусад голын гарам газрыг гарах аргагүй болгосон байх вий шалтгаалж байлаа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Эцэс төгсгөлгүй мэт зовлон шаналалаар дүүрэн үхлийн гэмээр цуваа чадах чинээгээрээн урагшилсаар. Шөнөдөө хөлдөж хоносон нялхсаа эхчүүл нь орхиж явахаас өөр аргагүй. Хар тэнхээгээ барсан настайчуул нүүдлийн хурдыг дааж чадахгүй үлдэцгээнэ. Тэд орхин одож буй нүүдлийн цувааны ардаас гунигтайгаар харж их цасан дунд бөртийсөөр сууж хоцроно. өвгөчүүл нь нялх ач нартаа дулаан дахаа үлдээж, салах ёс гүйцэтгэнэ. Тэднийг алгуурхан хөлдөх аймшигт үхэл хүлээж байлаа. Зарим настай эмгэчүүл үхсэн үхрийн сэг тэврэн дулаацахыг оролдож, гунигт төгсгөлтэйгээ үл эвлэрэн тэмцэнэ. Шархагдагсад, сул доройтнуудаа ч гэсэн хувь заяанд нь даатгаад орхихоос өөр аргагүй болов. Гэхдээ тэднийг аль болох аврахыг хичээж байсан аж. Бүлтэй, чадалтай эрчүүд нь эмээлийнхээ бүүрэгнээс бусдынхаа морийг уяах, өвчтнөө дүүрэх, сундлах зэргээр хоёроороо явах аргагүй болох эцсийн мөч хүртэл зүтгэж байлаа. Галгүй, идэш уушгүй болсон нэгэн нь осгох нь алхам бүрт. Шөнө нойрондоо хэт автах юм бол үүрээр хэзээ ч дахин сэрэхээргүй болно. Энэ бол хэлэхийн аргагүй аймшигт нүүдэл байлаа. Арайхийж хавар болж дулаарсан ч үлдсэн хүмүүсийг Туркай гол хүрэхээс хамаагүй өмнө дайснууд гүйцэж ирэв. Жижиг тулаанууд байнга ар араасаа цувран үргэлжилнэ. Сүүлдээ дайснууд хаанаас дайраад байгаа нь мэдэгдэхээ больж, учир замбараагаа алдмой.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Гол гатлах гэж буй Халимагууд бол үнэхээр дарлагдаж зовсон зугтагсад болж хувирсан байлаа. Урьд нь тэд баяр баясгалангаар дүүрэн, элбэг хангалуун амьдарч, тарга сайтай үхэр сүргээ бэлчээж, Монгол эрийн шүтээн болсон эмнэг сайн адуу морьдоо сургаж унадаг хийморлог ард түмэн байв. Аз жаргалтай, сайн явсан цагтаа тэд тэмээг голсхийж, нэг их тоодоггүй байлаа. Гэвч зугтаж явахад нь голсон тэмээ голд орж, тэдний ганц найдвар нь болов. Ясандаа тултал турж эцсэн ч хэдэн тэмээ нь л нүүдлийн бэрхийг нугалж байлаа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Хүүхэд, хөгшид нь үхэж, залуу эрчүүд олноороо тулаанд эрсдсэн тул нүүдлийн цуваа чимээ аниргүй, тун чиг дүнсгэр. Чимээгүй гунигийг дайсны зэрлэг довтолгоо л үе үе тасалдуулна. Анх гарсан хүмүүсийн гуравны нэг нь үгүй болжээ. </span><span style="font-size: 10pt;">Y</span><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">лдсэн хүмүүс ясан дээр нөмөрсөн арьс болтлоо турж эцжээ. Дайснаас урьтсан мөч бүхнээ ашиглан, үлдсэн хэдэн маландаа шинэ ногоо идүүлж, хүн малгүй тэнхэрч авахыг хичээж байв.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Голын эрэг рүү дөхөх тусам тэднийг устгах тушаалтай дайснууд нь ч алхам бүрээр ойртсоор байсан тул алгуурлаж болохгүй байж. Голын гарамыг нүүдлийн цувааны сүүлч дөнгөж гатламагц тэртээ их талд аймшигтай тоос босч, тэнгэр харанхуйлав. энэ бол Орос, Козак, Киргиз, Башкирийн их цэргийн морьдын тоос биз. Халимагууд өдийг хүртэл 3,000 илүү км замыг туулаад байв, гэвч Монголын хил хүртэл дахиад энэ хэрийн зам үлдээд байлаа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Хүлээж байснаар хамгийн аймшигтай таамаглал үнэн болов. Орос цэргийн давших хурд хэтэрхий удаан байна гэж тэсэж ядсан Башкир, Киргизүүд урагши түрүүлэн гарч Халимагуудыг гүйцэж довтлов. Халимагийн хан эцсийн хүчээ шавхан байж, цэргээ засаж тосон байлдав. Долоо хоног өдөр шөнөгүй зууралдан, асар их цус асгаруулан тулалдсаны эцэст Киргизүүдийг ялж, Башкир, Козак тэргүүтнийг дутаалгав.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Гэвч дайснууд нь дахиж хүчээ зузаатгаад эргэж дайрах нь дэндүү тодорхой. Ядарч туйлдсан Халимагуудын ихэнхи нь бууж өгөхөд бэлэн байлаа. Зугтах санааг гаргаж, бүгдийг удирдсан Уваши Хунтайж бүх хариуцлагийг өөр дээрээ хүлээж, Цагаан Хаанд очоод шийтгүүлье харин ард түмнийг минь битгий алаач гэж гуйяа. Халимагийн баатарлаг гавьяаг тоочвол хатан хаан Катарина өршөөх нь гарцаагүй гэв. Гэвч Цэвэгдорж энэ хүртэл зугтлаа, үр дүнг нь үзье, эцсээ хүртэл тэмцье гэж ятгав. Тэр дороо аймгуудын ахлагч нарын хурилдаан болов. Ноён бүр үгээ хэлэв. Цөхөрч туйлдсан тэд зовлон зүдүүрээ мартан байж Монгол хурилдаан хийх ёс жаягаа гүйцэтгэв. Зөвлөлдсөний эцэст : Хэдий Оросын хатан хаан өршөөж тун магадгүй гэлээ Башкирууд биднийг яавч зүгээр орхихгүй. иймээс цааш зугтья гэсэн санал давамгайлав.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Энэ шийдвэрээ гаргамагцаа асар хурдан хэрэгжүүлж эхлэв. Дорно зүгийг зорин үтэр түргэн хөдлөв. Тэдний өмнө их цөл дурайн угтаж байлаа. Аль хэдийн зун болсон тул тэнд халуу шатна гэж тоймгүй. Хэдхэн сарын өмнө хөлдөж үхэх аюулаас арайхийж мултарсан нүүдэлчдээс олон нь хэт халуунд амиа алдав. Морь малын тамир тасран унаж байв. Цангах, харангадах нь хамгийн аймшигтай, зовиуртай тарчилгаан болж, ойр орчим орших бүх худаг, шавар шалбааг, гол горхийг өлсөж ядарсан мянга мянган зугтагсад дусал ч үлдээлгүй шимж соров.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Халимагуудыг жаахан амсхийж болохуйц гайгүй газар хүрмэгц л Башкирууд улайран довтолж байлаа. Башкирууд тэднийг бүрэн бүсэлжээ. Халимаг эрчүүд зэр зэвсэг, сум зэрэг байдгаа бараад, бүх хутга сэлмээ хугартал тэмцсэний дараа дайснуудаа ноцон барьж хурц шүднүүдээ шигтгэн тас хазаж, тасар татаж явав.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU">Волга мөрний эрэг дээрээ баяр хөөртэй эхэлсэн нүүдлээс бүтэн найман сарын дараа буюу ес дүгээр сарын дундуур Халимагууд Тэнгэр нууранд хүрч, Манж гүрний хил дээр ирэв. Нуурын эрэг дээр зүрх шимшрэм явдал болов. Их цөлийг арайхийж туулсан морь мал, хүмүүс бүгд хүйтэн ус руу ухаан жолоогүй дайрцгаав. Замдаа бие биенээ унаган дарав. Халимагуудыг усанд хүрэв үү үгүй юу Башкирууд араас нь дайран оров. Башкирууд энэ удаа цуснаас илүү усанд улганасан шунаж байв. Башкир дайчид хатаж омголтсон уруулаа усанд дүрж, цангаагаа гаргангуутаа сэлмээ шүүрэн уснаас дөнгөж цухуйх улаан залаат малгай бүхий толгойнуудыг тас цавчиж эхлэв. Алхам бүрт гардан тулаан өрнөж, Халимагууд нуурын гүн рүү шахагдаж эхлэв. өчнөөн их мөрөөсөл болсон усандаа олон хүн живж үхэв.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;"><span style="font-size: 10pt;" lang="RU"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="font-family: arial;">&l